Bước ngoặt: từ phiến dầm đầu tiên đến mục tiêu tự chủ
Việc Việt Nam tự chủ sản xuất phiến dầm đường sắt cho các tuyến tốc độ cao là quá trình làm chủ công nghệ đúc dầm bê tông cốt thép dự ứng lực, tổ chức dây chuyền sản xuất cơ giới hóa và triển khai đồng bộ trên quy mô hàng nghìn cấu kiện để hình thành nền tảng kết cấu chính của hạ tầng đường sắt mới. Ngày 1/10/2026, VinSpeed – chủ đầu tư hai tuyến đường sắt tốc độ cao đầu tiên – cùng nhà thầu SGC đã đồng loạt đúc những phiến dầm đầu tiên cho tuyến Hà Nội - Quảng Ninh và Bến Thành - Cần Giờ. Đây không chỉ là một cột mốc thi công; nó là tuyên bố rõ ràng rằng Việt Nam không còn đứng ngoài cuộc chơi công nghệ đường sắt tốc độ cao, mà đang chủ động viết lại luật chơi trên chính hạ tầng của mình.
4.500 phiến dầm: quy mô sản xuất cấu kiện Việt Nam chưa từng có
Điểm đáng nói nhất của hai dự án không phải là con số chiều dài tuyến, mà là 4.500 phiến dầm điển hình sẽ được sản xuất hoàn toàn trong nước – 3.200 phiến cho dự án Hà Nội - Quảng Ninh và 1.300 phiến cho tuyến Bến Thành - Cần Giờ. Mỗi phiến dầm có kích thước 32,6 x 12,6 x 3,015 m, sử dụng khoảng 280 m3 bê tông, được đổ liên tục trong 6 giờ để tạo thành một khối thống nhất, bền chắc. Đây là quy mô sản xuất cấu kiện Việt Nam chưa từng đối mặt, buộc ngành xây dựng phải chuyển từ tư duy "lắp ráp từ nhà thầu nước ngoài" sang tư duy công nghiệp hóa toàn bộ chuỗi giá trị. Câu chuyện không còn là "ta có tham gia được không" mà là "ta tổ chức sản xuất hàng loạt như thế nào để đảm bảo chất lượng và tiến độ".
Công nghệ đường sắt tốc độ cao: làm chủ hay mãi phụ thuộc?
Những phiến dầm đường sắt này được thi công bằng bê tông cốt thép dự ứng lực căng sau – một trong các giải pháp tiên tiến nhất cho dầm nhịp lớn trong hạ tầng giao thông hiện đại. Khi bê tông đạt cường độ thiết kế, các bó cáp cường độ cao luồn sẵn trong dầm được kéo căng, tạo ứng suất nén trước giúp kết cấu chịu tải lớn và kiểm soát nứt trong suốt vòng đời khai thác. Toàn bộ dây chuyền sản xuất được cơ giới hóa: lồng cốt thép gia công trên bệ chuyên dụng, cẩu long môn 80 tấn đưa vào khuôn, hệ xe trượt đẩy ván khuôn lõi, đầm rung tự động lèn chặt bê tông. "Việc đúc thành công các phiến dầm điển hình ngay từ lần đầu tiên khẳng định Việt Nam đã làm chủ được công nghệ đúc dầm cho đường sắt tốc độ cao". Đây là ranh giới rất rõ giữa một quốc gia đi mua công nghệ và một quốc gia đủ năng lực thiết kế dây chuyền, kiểm soát chất lượng, chịu trách nhiệm đến cùng cho kết cấu hạ tầng của chính mình.
Hai tuyến đầu tiên: phòng thí nghiệm ngoài trời cho hạ tầng tương lai
Tuyến Hà Nội - Quảng Ninh dài khoảng 120,4 km, từ ga Cổ Loa đến ga Hạ Long Xanh, đi qua Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh, với 5 ga và 2 depot, hiện triển khai gần 40 mũi thi công. Tuyến Bến Thành - Cần Giờ dài khoảng 53,8 km, đi qua 9 xã phường của TP.HCM, có một depot và trung tâm điều hành tại Cần Giờ, cùng cây cầu dây văng vượt sông Soài Rạp nhịp chính 360 m. Cả hai tuyến được thiết kế đường đôi khổ 1.435 mm, điện khí hóa, tốc độ thiết kế tối đa 350 km/h, tải trọng trục 17 tấn. Nói cách khác, đây là hai “phòng thí nghiệm ngoài trời” khổng lồ nơi Việt Nam thử nghiệm toàn bộ chuỗi công nghệ đường sắt tốc độ cao, từ phiến dầm đến hệ thống điện và tổ chức vận hành, với mục tiêu đưa vào khai thác thương mại ngay trong năm 2029.
Tự chủ công nghệ: lợi thế chiến lược cho công nghiệp nội địa
Khi 6 trong 8 bãi đúc dầm phía Bắc và toàn bộ 3 bãi đúc phía Nam bước vào hoạt động, Việt Nam không chỉ sản xuất phiến dầm cho hai tuyến cụ thể, mà đang tạo nền cho một ngành sản xuất cấu kiện Việt Nam có khả năng phục vụ nhiều dự án hạ tầng sau này. Việc SGC huy động đồng thời 12 chuyên gia và 50 công nhân cho tuyến Hà Nội - Quảng Ninh, cùng 8 chuyên gia và 40 công nhân cho tuyến Bến Thành - Cần Giờ, cho thấy lực lượng kỹ sư, công nhân trong nước đang được “huấn luyện trong lò luyện thép” của một công nghệ hoàn toàn mới. Khi công nghệ cốt lõi nằm trong tay, sự phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài giảm đi, quyền chủ động về tiến độ, chi phí, bảo trì tăng lên. Và quan trọng hơn, mỗi phiến dầm đường sắt được đúc thành công là một viên gạch đặt vào nền móng cho tham vọng xây dựng mạng lưới đường sắt tốc độ cao mang dấu ấn kỹ thuật của người Việt.
