Cột mốc đúc dầm đầu tiên: bước ngoặt của đường sắt tốc độ cao Việt Nam
Việc Việt Nam đúc thành công những phiến dầm điển hình đầu tiên cho hai tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh và Bến Thành - Cần Giờ đánh dấu lần đầu tiên ngành xây dựng trong nước tự chủ hoàn toàn công nghệ đúc dầm quy mô lớn, mở ra giai đoạn thi công cấu kiện chính và khẳng định năng lực kỹ thuật nội địa trong một lĩnh vực vốn lâu nay phụ thuộc vào chuyển giao từ nước ngoài. Ngày 1/10, Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Đường sắt Cao tốc VinSpeed cùng Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng SGC đã chính thức triển khai đúc những phiến dầm đầu tiên cho hai tuyến đường sắt tốc độ cao này. Đây không chỉ là bước tiến của hai dự án, mà còn là thông điệp rõ ràng: đường sắt tốc độ cao Việt Nam sẽ được xây dựng bằng chính năng lực công nghiệp trong nước, thay vì nhập khẩu trọn gói công nghệ. Việc sớm bước vào giai đoạn thi công cấu kiện chính cho thấy dự án đang chuyển từ giai đoạn chuẩn bị sang thực thi, nơi năng lực kỹ thuật và quản lý được kiểm chứng hàng ngày, thay vì nằm trên bản vẽ.
4.500 phiến dầm: con số biết nói về năng lực công nghệ
Con số 4.500 phiến dầm điển hình cần thi công cho hai tuyến đường sắt tốc độ cao Việt Nam là thước đo rõ ràng nhất về mức độ tự chủ công nghệ mà các doanh nghiệp nội đang hướng tới. Trong đó, tuyến Hà Nội Quảng Ninh cần khoảng 3.200 phiến, còn tuyến Bến Thành Cần Giờ cần khoảng 1.300 phiến, mỗi phiến dài 32,6m, rộng 12,6m, cao 3,015m và sử dụng khoảng 280m3 bê tông. "Toàn bộ khối bê tông được đổ liên tục trong 6 giờ đồng hồ để phiến dầm trở thành một khối thống nhất và bền chắc" – quy trình này cho thấy dây chuyền thi công đã đạt tới mức độ tổ chức và kiểm soát chất lượng cao. Việc làm chủ công nghệ bê tông cốt thép dự ứng lực căng sau, cùng dây chuyền cơ giới hóa từ gia công cốt thép, lắp khuôn tới đầm rung tự động cho thấy các nhà thầu nội đã chấp nhận đi theo những chuẩn mực kỹ thuật khắt khe của đường sắt tốc độ cao, thay vì lựa chọn giải pháp an toàn, quen thuộc với nhịp dầm nhỏ.
Hai tuyến tiên phong: nền tảng cho hệ thống đường sắt tốc độ cao
Điểm đáng chú ý là cả hai tuyến Hà Nội Quảng Ninh và Bến Thành Cần Giờ đều được triển khai với cùng tiêu chuẩn kỹ thuật: đường đôi khổ 1.435mm, điện khí hóa toàn tuyến, tốc độ thiết kế tối đa 350km/h, tải trọng trục 17 tấn. Tuyến Hà Nội Quảng Ninh dài khoảng 120,4km, từ ga Cổ Loa đến ga Hạ Long Xanh, đi qua Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh với 5 ga và 2 depot, hiện có gần 40 mũi thi công. Trong khi đó, tuyến Bến Thành Cần Giờ dài khoảng 53,8km, đi qua 9 xã, phường của TP.HCM, với một depot và trung tâm điều hành vận tải tại Cần Giờ, cùng hạng mục cầu dây văng vượt sông Soài Rạp nhịp chính 360m. Việc đồng thời triển khai hai dự án đường sắt tốc độ cao đầu tiên cho thấy định hướng rõ ràng: thay vì thử nghiệm nhỏ lẻ, Việt Nam lựa chọn đặt nền móng cho mạng lưới đường sắt tốc độ cao ngay từ đầu, với tiêu chuẩn thống nhất, qua đó tạo tiền đề cho việc mở rộng sau này trên cơ sở một bộ khung kỹ thuật đã được kiểm nghiệm.
Tự chủ công nghệ đúc dầm: ý nghĩa chiến lược vượt khỏi phạm vi hai tuyến
Điều quan trọng nhất trong câu chuyện công nghệ đúc dầm lần này không nằm ở vài phiến dầm đầu tiên được đúc, mà nằm ở việc chúng được đúc thành công ngay từ lần đầu ứng dụng dây chuyền mới. Công nghệ bê tông cốt thép dự ứng lực căng sau yêu cầu mức độ kiểm soát chất lượng rất cao: chỉ khi bê tông đạt cường độ thiết kế, các bó cáp cường độ cao luồn sẵn trong dầm mới được kéo căng để tạo ứng suất nén trước, giúp kết cấu chịu tải trọng lớn và kiểm soát vết nứt trong suốt vòng đời khai thác. Việc làm chủ quy trình này ở quy mô hàng nghìn phiến dầm cho đường sắt tốc độ cao Việt Nam đồng nghĩa với việc năng lực công nghiệp trong nước đã bước sang một nấc mới, có thể đáp ứng yêu cầu của những công trình hạ tầng lớn, dài hơi. Đáng nói hơn, các bãi đúc dầm phía Bắc và phía Nam đang được hoàn thiện, cho thấy đây không phải là một dây chuyền thử nghiệm tạm thời, mà là sự đầu tư dài hạn vào năng lực sản xuất cấu kiện cho hạ tầng đường sắt.
Tăng tốc thi công hướng tới 2029: thử thách thực sự của năng lực công nghiệp
Khi phiến dầm điển hình – kết cấu chính định hình hướng tuyến – đã bắt đầu được đúc, hai dự án đường sắt tốc độ cao Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn thi công cơ cấu chính, với mục tiêu đưa tuyến vào vận hành và khai thác thương mại sớm, ngay trong năm 2029. Để đảm bảo chất lượng ngay từ đợt đúc đầu tiên, đơn vị thi công đã huy động cùng lúc 12 chuyên gia và 50 công nhân cho tuyến Hà Nội Quảng Ninh, cùng 8 chuyên gia và 40 công nhân cho tuyến Bến Thành Cần Giờ. Điều này cho thấy họ hiểu rằng thử thách không chỉ nằm ở thiết kế, mà nằm ở kỷ luật thi công trên công trường. Nếu tiến độ và chất lượng được giữ vững trong giai đoạn tăng tốc này, hai tuyến tiên phong sẽ trở thành bằng chứng sống cho khả năng tự chủ công nghệ và tổ chức thi công của Việt Nam trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao, mở đường cho các dự án tiếp theo không còn phải bắt đầu từ con số 0.
