Cuộc gặp cấp chuyên viên mở lại kênh đối thoại
Đàm phán Abu Dhabi là cuộc gặp cấp chuyên viên giữa Nga và Ukraine do Mỹ làm trung gian, dự kiến diễn ra trong hai ngày 10–11/11 nhằm thúc đẩy chấm dứt chiến tranh và bàn về các bước tiếp theo hướng tới hòa bình. Đây là một cơ hội ngoại giao đáng chú ý, nhưng chưa phải dấu hiệu cho thấy các bên đã tiến gần tới thỏa thuận. Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff thông báo Washington sẽ chủ trì cuộc trao đổi tại thủ đô của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất. Chương trình dự kiến bao gồm giảm leo thang căng thẳng, các biện pháp nhân đạo và bảo đảm an ninh sau xung đột. Việc Mỹ trung gian hòa đàm giúp duy trì một kênh trực tiếp giữa hai bên; giá trị của kênh này sẽ phụ thuộc vào việc nó có tạo ra được những nhượng bộ cụ thể hay không.
Lịch gặp được công bố sau một loạt hoạt động ngoại giao của Washington: Witkoff đã làm việc với phái đoàn Ukraine tại Oslo ngày 20/10, rồi gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin ở St. Petersburg ngày 21/10. Sau cuộc gặp với đặc phái viên Mỹ, Moskva đồng ý nối lại đàm phán ba bên với Ukraine. Bối cảnh đó giải thích vì sao Abu Dhabi được chọn làm bước kế tiếp, nhưng chưa chứng minh Nga và Ukraine đã thu hẹp khác biệt. Phía Ukraine chưa bình luận về thông báo lịch gặp, trong khi các cuộc giao tranh vẫn tiếp diễn.
Washington có thể mở đường, không thể thay thế thỏa hiệp
Vai trò của Washington là kết nối các bên và định hình chương trình nghị sự, chứ không thể quyết định thay Kyiv và Moskva những điều khoản mà họ phải chấp nhận. Trước cuộc gặp tại Abu Dhabi, các nhà đàm phán Mỹ dự kiến gặp đại diện Pháp, Đức, Anh, Liên minh châu Âu và NATO tại Brussels để bàn về bảo đảm an ninh cho Ukraine, cấu trúc an ninh châu Âu sau chiến tranh và hỗ trợ tái thiết. Đây là phần chuẩn bị cần thiết vì an ninh hậu chiến không chỉ là vấn đề song phương: nó liên quan đến việc Ukraine được bảo vệ ra sao và trật tự khu vực sẽ vận hành thế nào. Tuy nhiên, việc châu Âu tham gia trao đổi tại Brussels không đồng nghĩa các nước này sẽ có mặt ở Abu Dhabi. Nếu thiếu một cơ chế đủ sức thuyết phục các bên, những cam kết an ninh có thể trở thành điểm bất đồng tiếp theo thay vì nền móng cho hòa bình.
Các ưu tiên được nêu cũng chưa hoàn toàn trùng nhau. Putin nói đàm phán nên hướng tới thỏa thuận hòa bình cuối cùng và các dàn xếp an ninh dài hạn, thay vì một lệnh ngừng bắn ngắn hạn. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky muốn thảo luận những bước đầu nhằm hạ nhiệt chiến sự, trong đó có an ninh, năng lượng, hàng hải và trao đổi tù binh. Hai cách tiếp cận cho thấy đàm phán Nga Ukraine sẽ phải giải quyết cả mục tiêu cuối cùng lẫn những biện pháp trước mắt. Washington có thể giữ tiến trình khỏi đổ vỡ, nhưng nếu các bên không thống nhất được thứ tự ưu tiên và cách kiểm chứng cam kết, một cuộc gặp cấp chuyên viên khó tạo ra đột phá chính trị.
Lãnh thổ và bảo đảm an ninh là nút thắt quyết định
Bất đồng lãnh thổ, đặc biệt liên quan đến Donbass, cùng những dàn xếp an ninh đi kèm việc chấm dứt chiến tranh vẫn là chướng ngại lớn nhất. Đây không phải các chi tiết có thể gác lại mà không ảnh hưởng đến toàn bộ thỏa thuận: thay đổi đường kiểm soát lãnh thổ có thể tác động trực tiếp đến an ninh của Ukraine, trong khi các cam kết hậu chiến sẽ định hình rủi ro tái diễn giao tranh. Moskva còn muốn bàn về những gì họ coi là nguyên nhân gốc rễ của xung đột, bao gồm vai trò và sự mở rộng của NATO. Vì vậy, bảo đảm an ninh hậu chiến không thể chỉ là lời hứa chung chung; nội dung, phạm vi và cách thực hiện sẽ quyết định liệu một thỏa thuận có được các bên xem là chấp nhận được hay không.
Khoảng cách giữa hai bên vẫn rất lớn, nên kỳ vọng hợp lý nhất ở Abu Dhabi là xác định được hướng trao đổi và vài bước giảm căng thẳng, không phải một thỏa thuận hòa bình hoàn chỉnh. Ukraine từng kỳ vọng các cuộc gặp tiếp theo được tổ chức thường xuyên và mỗi vòng đạt một số kết quả cụ thể. Đó là thước đo thực tế hơn việc tuyên bố tiến trình đã thành công chỉ vì đối thoại được nối lại. Nếu các nhà đàm phán thống nhất được biện pháp nhân đạo hoặc cơ chế duy trì tiếp xúc, cuộc gặp có thể tạo đà cho vòng sau. Nhưng nếu lãnh thổ và an ninh tiếp tục bị né tránh, vai trò trung gian của Mỹ sẽ chỉ giữ cánh cửa mở chứ chưa đưa các bên qua ngưỡng thỏa hiệp.
Cơ hội ngoại giao có thật, nhưng hòa bình còn xa
Cuộc đàm phán Abu Dhabi đáng chú ý vì Washington đã đưa Nga và Ukraine trở lại cùng một tiến trình, đồng thời đặt an ninh hậu chiến vào chương trình nghị sự. Nhưng việc gặp nhau không đồng nghĩa đã có đồng thuận về điều kiện kết thúc chiến tranh. Trở ngại cốt lõi vẫn là lãnh thổ và các cam kết an ninh gắn với hòa bình; đây cũng là những vấn đề khó giải quyết nhất vì chúng quyết định tương lai chính trị và an toàn của Ukraine, cũng như cách Nga nhìn nhận trật tự khu vực.
Washington có thể làm trung gian, tạo điều kiện để các bên trao đổi và phối hợp với châu Âu về khuôn khổ an ninh, nhưng thỏa thuận chỉ bền vững nếu Nga và Ukraine chấp nhận những điều khoản có thể thực hiện và kiểm chứng. Vì thế, thành công trước mắt nên được đánh giá bằng tiến triển cụ thể, không phải lời lẽ lạc quan. Abu Dhabi có thể mở lại con đường đàm phán; để con đường ấy dẫn tới hòa bình, hai bên vẫn phải xử lý trực diện những bất đồng đang chặn lối.
