UAE mở lại cánh cửa đối thoại, chưa bảo đảm đột phá
Đàm phán ba bên tại UAE là nỗ lực đưa Nga, Ukraine và Mỹ trở lại bàn thương lượng nhằm hạ nhiệt chiến sự và tìm lộ trình chấm dứt xung đột. Đây là tín hiệu đáng chú ý, nhưng chưa phải bằng chứng cho thấy các bên đã tiến gần đến thỏa thuận.
Sau cuộc gặp giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tại St. Petersburg, Moskva đồng ý nối lại đàm phán hòa bình với Ukraine do Washington làm trung gian. Trợ lý Điện Kremlin Yuri Ushakov cho biết cuộc gặp dự kiến diễn ra tại Abu Dhabi sau ngày 4/11; một thông tin trước đó nêu mốc sau ngày 10/11, cho thấy lịch cụ thể vẫn chưa được xác nhận thống nhất. Washington đã thúc đẩy đối thoại trong bối cảnh muốn chấm dứt chiến tranh, còn các nỗ lực tổ chức gặp gỡ được khởi động từ đầu tháng 9 với sự tham gia của Witkoff và Jared Kushner.
Nếu diễn ra, đây sẽ là lần đầu đại diện ba nước cùng ngồi vào bàn kể từ tháng 2. Việc nối lại đối thoại sau gần 10 tháng gián đoạn có giá trị như một phép thử về ý chí chính trị; tự thân cuộc gặp không thể xóa khoảng cách lập trường.
Lãnh thổ vẫn là nút thắt khó tháo
Trở ngại lớn nhất đối với hòa bình Ukraine vẫn nằm ở câu hỏi lãnh thổ. Các vòng thương lượng trước đây chưa tạo tiến triển đáng kể ngoài trao đổi tù binh, bởi Moskva và Kyiv duy trì những yêu cầu cơ bản khác biệt. Những bất đồng về Donbass tiếp tục đặt ra bài toán mà một cuộc gặp thăm dò khó giải quyết.
Nga muốn kiểm soát toàn bộ vùng Donetsk, đồng thời phản đối việc Ukraine gia nhập NATO và ưu tiên một thỏa thuận toàn diện thay vì ngừng bắn tạm thời. Tổng thống Putin cũng nhấn mạnh đàm phán cần hướng tới hòa bình lâu dài, chứ không chỉ một lệnh ngừng bắn ngắn hạn. Với Kyiv, chấm dứt chiến sự không thể tách khỏi việc bảo vệ an ninh và chủ quyền.
Vì vậy, nguy cơ lớn không chỉ là hai bên không đạt thỏa thuận ngay tại Abu Dhabi, mà là mỗi bên dùng tiến trình để củng cố lập trường sẵn có. Nếu không có cách tiếp cận thực tế về Donbass, việc gọi vòng gặp này là bước ngoặt sẽ là quá sớm.
Bảo đảm an ninh: điều kiện để ngừng bắn không thành khoảng lặng
Bên cạnh lãnh thổ, các bên chưa thống nhất về những bảo đảm an ninh cần thiết cho Ukraine sau khi chiến tranh kết thúc. Đây không phải phần phụ của thỏa thuận: Kyiv cần biết điều gì sẽ ngăn xung đột tái diễn, trong khi Moskva muốn các điều khoản phản ánh những gì họ xem là lợi ích an ninh cốt lõi.
Putin muốn thảo luận các thỏa thuận an ninh dài hạn và hướng tới một hiệp định cuối cùng, thay vì chấp nhận ngừng bắn ngắn hạn. Điện Kremlin đồng thời nêu mục tiêu Ukraine không gia nhập NATO. Hai cách nhìn này cho thấy một thỏa thuận chỉ có thể đứng vững nếu các bên thống nhất không chỉ nội dung bảo đảm, mà cả hình thức và cách thực thi.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky muốn các bước đầu tiên tập trung vào hạ nhiệt xung đột và ưu tiên an ninh; ông cũng nêu năng lượng, an ninh hàng hải, trao đổi tù binh và khả năng gặp cấp lãnh đạo. Những việc cụ thể ấy có thể tạo đà, nhưng không thay thế được một cơ chế bảo đảm đáng tin cậy.
Kỳ vọng hợp lý là giữ được kênh thương lượng
Moskva xem cuộc gặp dự kiến là vòng thăm dò và không kỳ vọng tiến triển đáng kể. Cách nhìn dè dặt ấy phù hợp với thực tế: các vòng đàm phán trước đây đã đình trệ vì bất đồng về lãnh thổ và an ninh, còn lập trường hai bên vẫn cách xa nhau. Do đó, thước đo đầu tiên nên là liệu các nhóm có duy trì đối thoại và xác định được việc có thể làm tiếp hay không.
Ukraine kỳ vọng các cuộc gặp sau khi nối lại sẽ diễn ra thường xuyên và mỗi vòng đạt một số kết quả nhất định. Đây là mục tiêu thực tế hơn việc trông chờ một thỏa thuận toàn diện ngay từ Abu Dhabi. Tiến triển về trao đổi tù binh, năng lượng hay hàng hải có thể giúp giảm căng thẳng, nhưng không đồng nghĩa các vấn đề quyết định đã được giải quyết.
Kết luận: UAE có thể mở lại con đường ngoại giao, song chưa thể tự mình đưa các bên tới hòa bình. Chỉ khi đàm phán Nga Ukraine xử lý được đồng thời câu hỏi lãnh thổ và bảo đảm an ninh, kỳ vọng hạ nhiệt mới có cơ hội chuyển thành một thỏa thuận bền vững.
