Đàm phán được nối lại, nhưng chưa phải bước đột phá
Đàm phán ba bên là tiến trình đối thoại có sự tham gia của Nga, Ukraine và Mỹ, nhằm tìm cách chấm dứt xung đột và thảo luận những điều kiện an ninh sau khi đạt hòa bình. Đây là khuôn khổ mà các bên đang hướng tới tại Abu Dhabi, chứ chưa phải một thỏa thuận ngừng bắn hay giải pháp đã được thống nhất.
Ngày 23/10, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết các nhóm đàm phán của ba nước dự kiến gặp nhau tại Abu Dhabi trong nửa đầu tháng 11, càng sớm càng tốt. Cùng ngày, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov xác nhận kế hoạch tổ chức cuộc đàm phán theo hình thức ba bên. Những tuyên bố này cho thấy Moscow sẵn sàng nối lại đối thoại với Washington và Kyiv sau các tiếp xúc gần đây, nhưng lịch dự kiến vẫn phụ thuộc vào việc các bên có chuyển lời nói thành cuộc gặp hay không.
Vì vậy, giá trị trước mắt của hòa đàm Abu Dhabi nằm ở việc khôi phục một kênh chính trị đã đình trệ, không phải kỳ vọng rằng chỉ một vòng thảo luận sẽ khép lại cuộc chiến.
Vì sao Abu Dhabi trở thành điểm hẹn?
Động lực nối lại đàm phán đến sau các cuộc tiếp xúc tại Oslo và St. Petersburg. Theo thông tin được dẫn lại từ Axios, Nga và Ukraine đã nhất trí khôi phục đàm phán ba bên với Mỹ sau những cuộc gặp này. Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff gặp Zelensky tại Oslo, rồi tới St. Petersburg trao đổi với Tổng thống Nga Vladimir Putin; phía Mỹ cho biết đã chuyển các phương án nhằm chấm dứt xung đột.
Abu Dhabi không phải lựa chọn hoàn toàn mới: thành phố này từng đăng cai một cuộc gặp ba bên hồi đầu năm, trước khi khuôn khổ đó bị đình trệ. Việc quay lại địa điểm này có thể giúp tái lập bàn đối thoại, nhưng bản thân địa điểm không giải quyết được bất đồng. Theo Zelensky, Mỹ có vai trò trung gian quan trọng; ông cũng cho rằng bước đầu tiên phải là chấm dứt giai đoạn giao tranh tích cực, rồi mới bàn các bảo đảm an ninh và điều khoản hòa bình khác.
Bởi thế, kết quả khả thi trước mắt có thể là nối lại trao đổi ở cấp phái đoàn và thống nhất một số biện pháp giảm leo thang, thay vì đạt ngay thỏa thuận ngừng bắn toàn diện.
An ninh là nút thắt mà không bên nào có thể né
Điện Kremlin đặt an ninh của cả Nga lẫn Ukraine vào trung tâm chương trình nghị sự, lập luận rằng không thể có giải pháp toàn diện nếu thiếu thảo luận về vấn đề này. Kyiv cũng yêu cầu bảo đảm an ninh vững chắc cho Ukraine và muốn châu Âu tham gia. Hai lập trường có điểm giao là thừa nhận an ninh phải được bàn, nhưng điều đó chưa đồng nghĩa các bên nhất trí về nội dung, phạm vi hay cách thực thi những bảo đảm ấy.
Zelensky cho biết sau bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào, Ukraine vẫn cần duy trì một lực lượng quân đội quy mô lớn và được tài trợ trong ít nhất 10 năm. Chi tiết này cho thấy Kyiv không xem việc ngừng giao tranh là đủ để bảo đảm hòa bình lâu dài. Trong khi đó, Peskov nói không thể loại trừ vai trò của các nước châu Âu; ông cũng nhấn mạnh rằng cấu trúc an ninh châu Âu rộng hơn khó có thể được bàn luận mà không có những bên liên quan khác.
Đây là bài toán khó nhất của đàm phán Nga Ukraine: một thỏa thuận phải khiến Ukraine cảm thấy đủ an toàn, đồng thời xử lý các quan ngại an ninh mà Moscow nêu ra. Nếu không tìm được cơ chế được cả hai phía chấp nhận, một tuyên bố hòa bình có thể thiếu nền tảng để đứng vững.
Từ cấp kỹ thuật đến lãnh đạo: triển vọng còn bỏ ngỏ
Theo kế hoạch Zelensky nêu, đối thoại sẽ bắt đầu ở cấp kỹ thuật với các nhóm đàm phán. Nếu các cuộc trao đổi tạo được kết quả, cuộc gặp giữa Zelensky, Putin và Tổng thống Mỹ Donald Trump mới có thể được tổ chức. Cách tiếp cận theo từng nấc là thực tế: các phái đoàn có thể khoanh vùng bất đồng trước khi lãnh đạo cấp cao quyết định những vấn đề nhạy cảm.
Tuy nhiên, không nên đánh đồng việc nối lại đàm phán với triển vọng hòa bình đã gần kề. Những bất đồng về bảo đảm an ninh, vai trò của châu Âu và điều kiện chấm dứt giao tranh vẫn còn nguyên. Quan hệ Mỹ–Ukraine cũng có dấu hiệu căng thẳng, khiến vai trò trung gian của Washington vừa quan trọng vừa dễ bị thử thách.
Cuộc gặp dự kiến tại Abu Dhabi vì thế nên được nhìn như một phép thử: liệu Mỹ, Ukraine và Nga có thể thống nhất cách giảm leo thang và duy trì đối thoại hay không. Nếu đạt tiến triển ở cấp phái đoàn, cánh cửa cho đàm phán cấp lãnh đạo sẽ rộng hơn; nếu không, địa điểm và lịch trình sẽ chỉ là khởi đầu chưa đủ sức tạo lối ra.
