Điểm nghẽn giấy tờ đang hiện rõ ở từng hồ sơ
Sửa Luật Đất đai là quá trình điều chỉnh quy định về quản lý và sử dụng đất nhằm tháo gỡ bất cập, đơn giản hóa thủ tục, cập nhật dữ liệu và bảo vệ quyền hợp pháp của người dân. Vấn đề cấp bách không nằm trên giấy: hồ sơ địa chính hình thành qua nhiều thời kỳ thường thiếu, lệch hoặc chưa phản ánh những lần chuyển nhượng, thừa kế, chia tách và đổi mục đích sử dụng.
Ngày 22/10, một tọa đàm về hoàn thiện luật và số hóa dữ liệu đất đai đã ghi nhận những vướng mắc cụ thể tại cơ sở. Có người sử dụng đất ổn định nhưng thiếu giấy tờ gốc; có giao dịch viết tay, thừa kế chưa hoàn tất thủ tục, hoặc diện tích và ranh giới trên hồ sơ khác hiện trạng. Khi xin cấp Giấy chứng nhận, người dân phải chờ cơ quan chức năng xác minh, đối chiếu để xác định điều kiện giải quyết. Sự chậm trễ ấy không chỉ là bất tiện hành chính: nó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chứng minh quyền sử dụng đất và khiến hồ sơ tồn đọng kéo dài.
Luật phải chỉ rõ cách xử lý hồ sơ thiếu và dữ liệu lệch
Không thể đòi hỏi người dân giải quyết được một hồ sơ mà chính dữ liệu quản lý chưa đầy đủ. Hồ sơ qua nhiều thời kỳ cần được đối chiếu với hiện trạng bằng tiêu chí rõ ràng về nguồn gốc và thời điểm sử dụng đất, đồng thời quy định cách đánh giá giấy tờ, chứng cứ hợp pháp. Trường hợp thiếu giấy tờ hoặc thông tin mâu thuẫn cần được phân loại, thay vì để mỗi nơi diễn giải một cách.
Tại buổi trao đổi ngày 22/10, đại diện địa phương cũng nêu khó khăn về chênh lệch diện tích, ranh giới và đất còn lại sau thu hồi; diện tích nhỏ hình thành sau thu hồi không nên bị đánh đồng với trường hợp người dân tự tách thửa. Đây là khác biệt có thể quyết định quyền được xem xét cấp Giấy chứng nhận. Tuy vậy, tháo gỡ không đồng nghĩa hợp thức hóa lấn chiếm đất công hay sử dụng đất trái quy định. Luật sửa đổi cần vừa tạo lối giải quyết công bằng cho hồ sơ có căn cứ, vừa giữ ranh giới đủ chặt để ngăn vi phạm.
Cập nhật dữ liệu đất đai vì thế phải là nhiệm vụ cốt lõi, không phải phần việc số hóa để hoàn thành hình thức. Dữ liệu cần được chuẩn hóa, liên thông và chỉnh lý khi có biến động; nếu không, dịch vụ công trực tuyến chỉ chuyển hồ sơ giấy thành hồ sơ điện tử mà vẫn giữ nguyên cảnh chờ xác minh.
Số hóa chỉ có giá trị khi giúp dân giải quyết việc nhanh hơn
Chuẩn hóa và liên thông dữ liệu đất đai có thể giảm thời gian xử lý hồ sơ, hỗ trợ dịch vụ công trực tuyến và giúp cơ quan thực thi truy nguyên thông tin nhất quán. Nhưng công nghệ không tự sửa được dữ liệu sai, cũng không thay thế quy trình rõ ràng. Người dân cần biết hồ sơ đang vướng ở khâu nào, cơ quan nào chịu trách nhiệm và cần bổ sung căn cứ gì; cơ quan chức năng cần có cơ chế chỉnh lý dữ liệu khi giấy tờ và hiện trạng không khớp.
Quốc hội thảo luận tại tổ về các dự án luật đất đai, nhà ở và kinh doanh bất động sản sửa đổi ngày 22/10. Việc lấy ý kiến người dân qua VNeID, bên cạnh cách thức công khai truyền thống, cũng mở thêm một kênh phản ánh vướng mắc thực tế. Kênh tham vấn ấy chỉ đáng tin nếu ý kiến về giấy tờ, đăng ký và cấp Giấy chứng nhận được tiếp nhận, giải trình và chuyển thành quy định khả thi.
Khơi thông nguồn lực không thể đánh đổi quyền lợi
Sửa luật được kỳ vọng xử lý các điểm nghẽn, từ dự án treo, đất bỏ hoang đến bảo đảm quyền lợi cho người bị thu hồi đất. Nhưng mục tiêu khơi thông nguồn lực sẽ thiếu thuyết phục nếu chi phí chờ đợi, thủ tục chồng chéo và sự bất định về giấy tờ vẫn dồn lên người dân. Cải cách phải đi cùng bảo vệ quyền lợi: bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cần được tính trước khi giao đất cho dự án, với tiêu chí đời sống tại nơi ở mới ngang bằng hoặc tốt hơn nơi cũ.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu yêu cầu lượng hóa tiêu chí để người dân đến nơi tái định cư có điều kiện sống bằng hoặc hơn chỗ cũ. Cùng logic đó, sửa Luật Đất đai cần đo hiệu quả bằng những thay đổi người dân cảm nhận được: hồ sơ tồn đọng được xử lý, thủ tục dễ hiểu hơn, dữ liệu chính xác hơn và trách nhiệm cơ quan rõ ràng. Theo kế hoạch được nêu tại phiên thảo luận, dự luật sẽ được Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ 2 để sớm đi vào cuộc sống.
Kết luận: tháo gỡ hồ sơ và cập nhật dữ liệu không phải việc kỹ thuật bên lề, mà là phép thử về tính công bằng của luật. Khơi thông đất đai cho phát triển chỉ bền vững khi quyền lợi người dân được bảo vệ bằng quy định rõ, dữ liệu đáng tin và cơ chế thực thi có trách nhiệm.
