Đánh giá thường xuyên là gì và vì sao phải bắt đầu từ đây?
Đánh giá thường xuyên là quá trình kiểm tra, phản hồi diễn ra liên tục trong dạy học, bám sát yêu cầu cần đạt của chương trình, giúp thầy và trò nhận diện mức độ hiểu, khả năng vận dụng kiến thức, điều chỉnh phương pháp dạy – học, từ đó nuôi dưỡng động lực và sự tiến bộ bền vững của mỗi học sinh. Ở đây, đánh giá không chỉ là khâu cuối cùng để cho điểm, mà là “thước đo mức độ hoàn thành” trong suốt tiến trình học tập. Chính vì vậy, khi bàn về cải cách giáo dục, bắt đầu từ đánh giá thường xuyên không phải là lựa chọn mang tính kỹ thuật, mà là quyết định mang tính tư duy: đổi cách nhìn về kiểm tra đánh giá, ta mới buộc được hệ thống phải thay đổi cách dạy và cách học.
Từ ‘đánh giá kết quả’ sang ‘đánh giá vì sự tiến bộ’ trong năm học 2026-2027
Điểm đáng chú ý của năm học 2026-2027 là tinh thần đổi mới coi đánh giá như một hoạt động học, chuyển trọng tâm từ “đánh giá kết quả” sang “đánh giá vì sự tiến bộ” của người học. Công văn hướng dẫn nhiệm vụ năm học yêu cầu kiểm tra đánh giá phải khách quan, công bằng, kết hợp phù hợp đánh giá thường xuyên và đánh giá định kỳ, đồng thời bám sát yêu cầu cần đạt của Chương trình Giáo dục phổ thông. Nói cách khác, kiểm tra đánh giá không được phép đứng ngoài mục tiêu chương trình; nó phải đo đúng khả năng hiểu, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, thay vì khuyến khích học sinh ghi nhớ máy móc, làm bài theo khuôn mẫu. Nếu bỏ qua chuyển dịch tư duy này, chủ trương “đổi mới” khó tránh khỏi nguy cơ chỉ dừng ở khẩu hiệu, không tạo ra chuyển biến trong lớp học.
Thực trạng kiểm tra đánh giá: khoảng cách giữa chính sách và lớp học
Dù đánh giá định kỳ thường được tổ chức bài bản, đánh giá thường xuyên ở không ít nơi vẫn nặng tính chủ quan, lệch khỏi yêu cầu cần đạt. Việc dùng chung đề kiểm tra cho các bộ sách có tiến độ khác nhau khiến nội dung không khớp thực học, còn việc chỉ áp dụng một hình thức làm bài ngắn trên giấy thu hẹp cơ hội phát huy năng lực học sinh. Đáng lo ngại hơn, nhiều đề kiểm tra đặt mức độ quá cao so với yêu cầu, vô hình trung triệt tiêu động lực học tập của các em. Thay vì đo đúng năng lực, kiểm tra đánh giá trở thành rào cản, làm học sinh mất tự tin. Khi thước đo sai, thông điệp gửi đến học sinh cũng sai: các em nỗ lực nhưng vẫn bị đánh giá là “chưa đạt”, dẫn đến tâm lý buông xuôi hoặc học đối phó, đi ngược mục tiêu “học thật, thi thật, nhân tài thật”.
Giải pháp ở tổ chuyên môn: biến kiểm tra đánh giá thành công cụ cải cách
Muốn kiểm tra đánh giá trở thành động lực đổi mới, trọng trách nằm nhiều ở tổ trưởng và tổ chuyên môn. Theo định hướng hiện hành, tổ chuyên môn phải thống nhất ma trận, bản đặc tả và bộ rubric cho từng lần đánh giá thường xuyên để đề bám sát yêu cầu cần đạt, giảm tình trạng ra đề và chấm điểm theo cảm tính. Việc phân tích, phản biện đề và đáp án của từng giáo viên trong sinh hoạt chuyên môn giúp kéo nội dung kiểm tra đánh giá về đúng quỹ đạo chương trình, với điều kiện góp ý không làm cho có để “vừa lòng nhau”. Cùng với đó, đa dạng hóa hình thức đánh giá thường xuyên – từ hỏi đáp, viết, thuyết trình đến thực hành, thí nghiệm, sản phẩm học tập – kết hợp công nghệ số là cách cụ thể để mở rộng không gian thể hiện năng lực, thay vì trói học sinh vào một kiểu bài kiểm tra.
Tác động thực tế: từ dữ liệu đánh giá đến thay đổi cách dạy và học
Điểm cốt lõi của cải cách kiểm tra đánh giá là không dừng ở việc cho điểm, mà bắt buộc nhà trường dùng kết quả đánh giá để điều chỉnh hoạt động dạy học, phụ đạo học sinh chưa đạt, bồi dưỡng học sinh giỏi, tư vấn học tập – hướng nghiệp và phối hợp với cha mẹ học sinh. Định kỳ đối chiếu, phân tích dữ liệu đánh giá thường xuyên giúp giáo viên nhận diện học sinh hổng kiến thức ở đâu, mạnh ở điểm nào, từ đó xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp. Khi đánh giá bám sát yêu cầu cần đạt, kế hoạch bài dạy mới trở thành “linh hồn của tiết dạy”, còn học sinh có thêm động lực để tự rèn luyện và tự chiếm lĩnh tri thức. Mục đích cuối cùng của kiểm tra đánh giá không phải là xếp hạng, mà là tạo môi trường để mỗi học sinh có cơ hội khai phóng bản thân – nền tảng cho một hệ thống “học thật, thi thật, nhân tài thật”.
