Cáp treo Côn Đảo là gì và vì sao gây tranh luận?
Cáp treo Côn Đảo là hai tuyến cáp treo du lịch với tổng chiều dài 5,5 km được tích hợp trong quy hoạch không gian tham quan, kết nối các điểm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và giải trí của Vườn Quốc gia Côn Đảo, nhằm mở rộng trải nghiệm cho du khách nhưng vẫn đặt trong mục tiêu phát triển bền vững và bảo vệ hệ sinh thái rừng – biển.
Ngày 7/9, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Minh Thạch ký quyết định điều chỉnh, bổ sung Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí Vườn Quốc gia Côn Đảo đến năm 2030, trong đó đáng chú ý là quy hoạch 2 tuyến cáp treo với tổng chiều dài 5,5 km. Đây là một bước ngoặt lớn: lần đầu hạ tầng cáp treo xuất hiện ở một trong những hòn đảo hoang sơ và bí ẩn nhất thế giới. Hệ thống này nằm trong mạng lưới 19 tuyến du lịch với hơn 293,5 km đường tham quan sinh thái trên rừng và biển. Câu hỏi đặt ra là: hạ tầng du lịch Việt Nam có thể nâng tầm một điểm đến biển Việt Nam mà không đánh mất linh hồn hoang sơ của nó hay không?
Lợi thế độc bản: hoang sơ thiên nhiên, lịch sử đặc biệt
Côn Đảo không cần chạy đua với Phú Quốc hay Maldives về số lượng resort; lợi thế lớn nhất của du lịch Côn Đảo là những gì khó sao chép: hoang sơ, lặng yên và chiều sâu lịch sử. Tách biệt với đất liền, quần đảo này đến nay vẫn giữ được vẻ hoang sơ và không gian yên bình hiếm có, với hệ sinh thái rừng – biển đa dạng cùng bãi biển trong xanh, rạn san hô nguyên vẹn.
Trên bản đồ điểm đến biển Việt Nam, Côn Đảo thường được nhắc như một nơi “ẩn dật” hơn là một thiên đường giải trí. Nhiều tạp chí quốc tế xếp Côn Đảo vào nhóm hòn đảo bí ẩn, hoang sơ, ít đông đúc và giàu trải nghiệm, phù hợp với du khách muốn tránh xa nhịp sống ồn ào. Song song đó là lớp trầm tích lịch sử: nhà tù Côn Đảo, Nghĩa trang Hàng Dương và quần thể di tích được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, biến hòn đảo này thành “địa chỉ đỏ” để tưởng niệm và giáo dục thế hệ trẻ. Nếu cáp treo Côn Đảo chỉ biến nơi đây thành một “công viên giải trí trên biển”, chúng ta sẽ tự bẻ gãy lợi thế cạnh tranh độc bản của mình.
Bài học từ Phú Quốc: cáp treo du lịch có thể nâng tầm điểm đến
Ai lo cáp treo sẽ phá hỏng Côn Đảo nên nhìn sang Phú Quốc để thấy một kịch bản khác: cáp treo du lịch nếu được quy hoạch tốt có thể trở thành “biểu tượng” giúp một hòn đảo bước lên bản đồ quốc tế. Tuyến cáp treo ba dây vượt biển dài 7.899,9 m ở phía Nam Phú Quốc hiện giữ kỷ lục cáp treo ba dây vượt biển dài nhất thế giới. Công trình này do một tập đoàn trong nước đầu tư, khởi công năm 2015 và vận hành từ tháng 2/2018.
Chỉ trong 15 phút treo mình trên độ cao mặt biển, du khách có thể phóng tầm mắt bao trọn quần đảo An Thới, các hòn đảo nhỏ và dải bờ biển phía Nam – một trải nghiệm kết hợp thiên nhiên và công nghệ rất khó quên. Trên thực tế, tuyến cáp này rút ngắn thời gian di chuyển từ An Thới tới Hòn Thơm từ khoảng 30 phút đi ca nô xuống còn khoảng 15 phút và trở thành một sản phẩm du lịch riêng, điểm nhấn cho du lịch Phú Quốc. Theo một bảng xếp hạng du lịch, Phú Quốc đã vươn lên vị trí thứ 2 trong danh sách 10 hòn đảo đẹp nhất châu Á, đứng trên cả Maldives và Phuket. Đây là minh chứng rõ ràng cho tiềm năng của mô hình cáp treo du lịch khi gắn với một hệ sinh thái trải nghiệm được đầu tư bài bản.
Cơ hội mở rộng không gian khám phá – và rủi ro bào mòn bản sắc
Theo quy hoạch, Côn Đảo dự kiến hình thành 20 điểm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trên diện tích hơn 900 ha, trong đó hơn 885 ha là rừng và khoảng 20 ha là biển; thêm khoảng 100 ha vùng đệm biển cho nuôi biển công nghệ cao. Hai tuyến cáp treo Côn Đảo được đưa vào quy hoạch nhằm mở rộng không gian tham quan, kết nối các khu vực du lịch và khai thác cảnh quan tự nhiên theo định hướng phát triển bền vững. Nếu làm đúng, du khách có thể di chuyển nhẹ nhàng trên cao, hạn chế bê tông hóa đường mòn, giảm áp lực lên hệ sinh thái rừng – biển so với mở thêm đường ô tô.
Nhưng mặt trái rất rõ: cáp treo là “nam châm” kéo thêm dòng khách lớn, kéo theo chuỗi dịch vụ, công trình phụ trợ nếu không kiểm soát sẽ đẩy Côn Đảo khỏi giới hạn chịu đựng. Hạ tầng du lịch Việt Nam đã từng chứng kiến những bãi biển bị chia nhỏ, những ngọn núi bị xây kín. Côn Đảo không được phép lặp lại sai lầm đó. Quy hoạch 19 tuyến tham quan dựa trên đường tuần tra bảo vệ rừng và đường mòn hiện hữu với tổng chiều dài khoảng 293,5 km là một định hướng tích cực, nhưng chỉ có ý nghĩa khi khâu cấp phép dự án, kiểm soát mật độ xây dựng, tiêu chuẩn “xanh” và giới hạn lượng khách được thực thi nghiêm túc.
Làm thế nào để cáp treo Côn Đảo trở thành biểu tượng đúng nghĩa?
Điều quan trọng không phải là có hay không cáp treo, mà là cáp treo Côn Đảo dẫn chúng ta tới kiểu phát triển nào. Hệ thống cáp treo được quy hoạch trong bối cảnh Côn Đảo liên tục được truyền thông quốc tế nhắc đến, lượng khách tăng nhanh và địa phương đang định vị mình như một điểm đến hoang sơ, ít đông đúc nhưng giàu trải nghiệm lịch sử và sinh thái. Nếu chỉ chăm chăm đuổi theo mô hình “đảo giải trí” như Phú Quốc, Côn Đảo sẽ đánh mất nhóm du khách vốn yêu mến sự tĩnh lặng, chiêm nghiệm và chiều sâu.
Ngược lại, nếu coi cáp treo là hạ tầng giao thông nhẹ kết nối các “điểm đỏ” lịch sử với các vùng sinh thái nhạy cảm, kết hợp quy định nghiêm ngặt về cảnh quan, âm thanh, mật độ dịch vụ, Côn Đảo có thể tạo ra một trải nghiệm du lịch độc đáo: đi cáp treo ngắm rừng – biển, dừng chân ở bảo tàng sống về lịch sử, rồi trở lại với một bãi biển vẫn tối, yên tĩnh về đêm. Hạ tầng du lịch Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới, với hàng loạt dự án cáp treo, sân bay, cảng biển được triển khai trên các đảo. Côn Đảo có cơ hội trở thành hình mẫu cho việc kết hợp thiên nhiên và công nghệ hiện đại mà vẫn giữ được ký ức, sự trang nghiêm và vẻ hoang sơ – nếu chúng ta đủ kiên quyết đặt “bản sắc” lên trước “lượng khách”.
