Bỏ thi tuyển sinh lớp 10: Giảm áp lực hay đổi tên áp lực?
Việc chuyển từ thi tuyển sinh lớp 10 sang xét tuyển lớp 10 dựa trên học lực và hạnh kiểm là một đề xuất cải cách giáo dục quan trọng, nhằm giảm áp lực học tập do kì thi căng thẳng và tiến tới đánh giá toàn diện quá trình học tập, rèn luyện của học sinh thay vì chỉ dựa vào một bài thi duy nhất. Hà Nội đang nghiên cứu lộ trình bỏ kì thi tuyển sinh lớp 10, thay bằng hình thức xét tuyển có sử dụng học bạ và dữ liệu đánh giá chuẩn hóa trên toàn thành phố. Thông tin này lập tức khiến nhiều gia đình có con đang học THCS thở phào vì hi vọng giảm áp lực thi cử, nhất là khi ở các đô thị lớn, kì thi lớp 10 được xem là còn căng hơn thi vào đại học. Tuy nhiên, nếu phụ huynh chỉ nhìn đây là sự “giải thoát” khỏi thi cử mà không chuẩn bị chiến lược mới, áp lực có thể chỉ đổi tên chứ không biến mất.
Vì sao Hà Nội chọn thời điểm này để tính chuyện xét tuyển lớp 10?
Động thái bỏ dần thi tuyển sinh lớp 10 không phải quyết định vội vàng, mà gắn với định hướng đổi mới chung của ngành. UBND TP Hà Nội vừa triển khai Quyết định số 1472 của Thủ tướng, giao Sở GD&ĐT tham mưu phương án tuyển sinh lớp 10 bảo đảm ổn định, công bằng, minh bạch và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin. Theo ông Nghiêm Văn Bình, Hà Nội sẽ không thay đổi đột ngột phương thức tuyển sinh, mà chuẩn bị từng bước về hạ tầng, dữ liệu và công nghệ trước khi áp dụng rộng rãi xét tuyển dựa trên kết quả học tập, rèn luyện hoặc thi trên máy tính. Dự kiến năm học 2026–2027, thành phố sẽ thí điểm khảo sát chung đề, chung thời điểm cho một số khối lớp, môn học nhằm tạo thước đo khách quan trên toàn hệ thống, không phải để “đẻ thêm” một kì thi mới. Nhìn từ góc độ cải cách giáo dục, đây là nỗ lực chuyển trọng tâm từ thi cử nặng nề sang đánh giá quá trình.
Áp lực học tập không tự biến mất: Phụ huynh phải thay đổi cách đầu tư cho con
Câu chuyện của ông Nguyễn Đăng Sơn ở phường Yên Sở cho thấy tác động rất thực: vì áp lực thi tuyển sinh lớp 10, gia đình cho con học thêm Toán, Văn, tiếng Anh từ lớp 6 để “nắm chắc kiến thức” và chuẩn bị cho kì thi. Khi nghe tin Hà Nội tiến tới bỏ thi, ông thừa nhận sẽ phải xác định lại mục tiêu đầu tư cho con. Đây là phản ứng đúng: nếu giai đoạn mới chuyển sang xét tuyển lớp 10 bằng học bạ, điểm số và nhận xét cả quá trình học, thì phụ huynh không thể tiếp tục dồn lực cho vài môn ôn thi trong một năm cuối cấp. Áp lực học tập có nguy cơ dịch chuyển từ phòng luyện thi sang cuộc đua điểm số, thành tích, “học bạ đẹp”. Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga cảnh báo: bỏ thi không đồng nghĩa với giảm áp lực, nếu chất lượng dạy học, cách đánh giá và niềm tin xã hội về công bằng tuyển sinh chưa được cải thiện. Câu hỏi không còn là “ôn môn nào để thi”, mà là “con học thế nào suốt cả cấp THCS”.
Thách thức hạ tầng, dữ liệu và công bằng: nếu không cẩn thận, áp lực sẽ méo mó
Chuyển sang xét tuyển lớp 10 đòi hỏi một nền tảng kĩ thuật và quản trị chất lượng vững chãi hơn nhiều so với tổ chức một kì thi tập trung. Ở cấp THCS, hiện ma trận đề kiểm tra và cách đánh giá giữa các trường chưa đồng nhất, nên nếu dùng học bạ để xét tuyển mà không có cơ chế chuẩn hóa thì nguy cơ thiếu công bằng là rất rõ. Ở góc nhìn trường THPT, các hiệu trưởng đều nhấn mạnh hai điều kiện tiên quyết: phải đủ chỗ học và dữ liệu phải đầy đủ, tin cậy. Nếu số lượng học sinh vượt xa năng lực tiếp nhận trường công lập, xét tuyển sẽ không làm giảm cạnh tranh mà chỉ biến thành cuộc đua khác khốc liệt hơn. Một cảnh báo quan trọng là nếu bỏ thi khi chưa đủ trường lớp và hệ thống đánh giá đáng tin, phụ huynh có thể phải “chạy” học bạ, “chạy” trường, “chạy” nơi cư trú hoặc tiêu chí xét tuyển khác, kéo theo lạm phát điểm, bệnh thành tích và bất bình đẳng giữa khu vực thuận lợi và khó khăn.
Phụ huynh nên chuẩn bị gì cho con trong giai đoạn chuyển tiếp?
Trong lộ trình đổi mới thận trọng mà Hà Nội đặt ra, điều phụ huynh cần nhất lúc này là cập nhật thông tin sớm, không để mình rơi vào thế bị động như nhiều người lo ngại. Thay vì tiếp tục tư duy “ô dù” cho một kì thi duy nhất, gia đình nên dịch chuyển trọng tâm sang xây dựng năng lực nền tảng cho con: giữ vững học lực đều các môn, rèn kĩ năng tự học, tham gia hoạt động tập thể để có hạnh kiểm tốt và hồ sơ rèn luyện trung thực. Quan trọng hơn, phụ huynh cần đồng hành cùng nhà trường đòi hỏi một hệ thống đánh giá công bằng, minh bạch, không chạy theo điểm số bằng mọi giá; vì nếu học bạ không phản ánh đúng năng lực, chính con trẻ sẽ là người chịu thiệt lâu dài. Lộ trình khảo sát chung đề, chung thời điểm mà Sở GD&ĐT dự kiến triển khai chỉ hiệu quả khi mỗi lớp học trở thành nơi ghi nhận nghiêm túc sự tiến bộ của học sinh, chứ không phải sân chơi của thành tích. Bỏ thi tuyển sinh lớp 10 là cơ hội để cả hệ thống giáo dục và phụ huynh cùng chuyển sang nhìn trẻ bằng một “ống kính” toàn diện hơn.
