Liên hoan Nhiếp ảnh Hà Nội 2026: khi di sản trở thành câu chuyện thời sự
Liên hoan Nhiếp ảnh Nghệ thuật Hà Nội lần thứ 13 với chủ đề “Hà Nội – Dấu ấn di sản” là sự kiện nhiếp ảnh khu vực, nơi hơn 700 tác phẩm dự thi và 65 ảnh chọn trưng bày cùng nhau làm sống lại ký ức Thăng Long, phản chiếu đời sống đương đại, đồng thời đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của nghệ sĩ trước việc bảo tồn giá trị văn hóa đô thị. Điểm nổi bật của lễ khai mạc Liên hoan Nhiếp ảnh Hà Nội 2026 là thái độ rõ ràng: không xem di sản như phông nền hoài niệm, mà như một thực thể sống đang cùng thành phố đổi thay. Được tổ chức ngày 26/9 tại không gian hoa Hàng Trống thuộc Trung tâm Văn hóa – Thông tin – Thể thao phường Hàng Trống, quận Hoàn Kiếm, sự kiện đồng thời là hoạt động nghề nghiệp đầu tiên của Ban Chấp hành Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam khóa X, nhiệm kỳ 2026–2031. Chọn mốc kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 – 10/10/2026) làm bối cảnh, ban tổ chức gửi đi thông điệp: Hà Nội không chỉ được nhớ bằng sử sách, mà còn bằng những khung hình có cảm xúc và trách nhiệm.
65 tác phẩm ảnh Hà Nội: sức sống di sản giữa nhịp thở đô thị
Triển lãm ảnh di sản lần này chọn lọc 65 tác phẩm từ hơn 700 ảnh gửi về, cho thấy cuộc cạnh tranh khắt khe nhưng lành mạnh giữa các tay máy. Đáng chú ý, phần lớn tác phẩm không dừng ở việc “ghi chép” di tích mà cố tìm cho được sức sống của di sản trong đời sống hôm nay: lễ hội trong phố mới, nghi lễ cổ trong không gian bật sáng điện hiện đại, hay những góc chợ, mái đình vẫn tồn tại cạnh cao ốc. Theo phát biểu của nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Thị Thu Đông – Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam – các tác giả đã “không chỉ ghi lại những gì đã có, mà còn tìm kiếm sức sống của di sản trong bối cảnh đời sống đương đại”. Nhìn qua hệ thống tác phẩm, có thể thấy một Hà Nội đôi khi cổ kính, trầm mặc, đôi khi rộn ràng, nhiều màu sắc, lúc hiện lên trong khối kiến trúc, lúc ẩn trong ánh mắt, nụ cười, động tác thường ngày của người dân phố. Sức thuyết phục của triển lãm đến từ những khoảnh khắc đời thường – nơi di sản không xa lạ, mà là phần đã thấm vào nếp sống.
Giải thưởng và những góc nhìn mới về di sản Hà Nội
Lễ trao giải trong khuôn khổ khai mạc không chỉ tôn vinh tác phẩm xuất sắc mà còn hé lộ những cách kể chuyện mới về di sản. Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam trao tổng cộng 11 giải, gồm 1 Huy chương Vàng, 2 Huy chương Bạc, 3 Huy chương Đồng và 5 giải Khuyến khích. Huy chương Vàng thuộc về tác phẩm “Lễ hội Gióng đền Phù Đổng” của tác giả Lê Ngọc Tú – một lựa chọn thể hiện rõ ưu tiên dành cho di sản sống, nơi người và nghi lễ hòa làm một. Hai Huy chương Bạc được trao cho “Bay trên vùng đất di sản” của Lê Đức Kim và “Lễ tế Khổng Tử tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, trường đại học đầu tiên của Việt Nam” của Dương Thị Ngọc Chiên. Ở nhóm Huy chương Đồng, thành công thuộc về “Bánh tẻ Sơn Tây” (Hoàng Thị Hoan), “Hà Nội – Dấu ấn thời gian còn lại” (Trần Thu Hà) và “Lễ hội đền Chèm” (Việt Nga). Sự hiện diện đậm nét của lễ hội, ẩm thực truyền thống, không gian đình chùa trong danh sách đoạt giải cho thấy ban giám khảo ưu ái những tác phẩm đặt di sản vào mạch sinh hoạt chứ không cô lập nó trong khung cảnh bảo tàng.
Thách thức của ảnh di sản trong thời đại AI: khen, chê và trách nhiệm
Dù chất lượng Triển lãm ảnh di sản được đánh giá cao, ban tổ chức không né tránh những hạn chế. Ngay trong phát biểu tại lễ khai mạc, đại diện Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam nhấn mạnh ảnh di sản là đề tài vừa quen, vừa khó, dễ rơi vào chiếc bẫy góc chụp cũ, dàn dựng na ná nhau hoặc lạm dụng hậu kỳ đến mức bức ảnh đẹp nhưng đánh mất tính chân thực. Sự thẳng thắn này cần được xem như lời nhắc nhở chứ không phải lời chê bai; bởi ở một liên hoan khu vực, việc nhận diện điểm yếu là điều kiện để bước tiếp. Một cảnh báo khác chạm đúng tâm trạng giới nghề: trong thời đại trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra hình ảnh gần như không phân biệt với thực tế, “tính trung thực của người nghệ sĩ càng có giá trị hơn”. Máy móc có thể tạo ra khung hình đẹp, nhưng không thể thay thế người cầm máy đứng dưới mái đình lúc tinh mơ, kiên nhẫn đi trọn một mùa hội, mang theo tình yêu với mảnh đất gắn bó cả tuổi thơ. Khi Liên hoan Nhiếp ảnh Hà Nội 2026 khuyến khích các tác giả trẻ “mạo hiểm” với góc nhìn mới, đồng thời cảnh báo về sự lạm dụng công nghệ, nó đang góp phần định nghĩa lại đạo đức nghề nghiệp trong nhiếp ảnh di sản: cái đẹp chỉ có ý nghĩa khi đi cùng sự thật.
Từ lễ khai mạc đến tương lai ảnh di sản Hà Nội
Triển lãm những tác phẩm nổi bật của Liên hoan Nhiếp ảnh Nghệ thuật Hà Nội lần thứ 13 sẽ tiếp tục mở cửa đến đầu tháng 10, tạo cơ hội cho công chúng tiếp cận 65 tác phẩm ảnh Hà Nội giàu chiều sâu. Đây không chỉ là đợt trưng bày trong lịch hoạt động thường niên, mà là cột mốc đánh dấu sự khởi đầu của một nhiệm kỳ Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam gắn chặt với di sản, với thế hệ tác giả mới và với thách thức công nghệ. Điều đáng mừng là bên cạnh những tên tuổi lâu năm, nhiều tác giả trẻ đã góp mặt, mạnh dạn dùng góc máy lạ, cách tiếp cận mới để nói về di sản. Khi di sản trở thành chất liệu cho sáng tạo chứ không chỉ là đề bài mang tính “bổn phận”, ảnh di sản Hà Nội có cơ hội thoát khỏi lối mòn minh họa, trở thành diễn đàn đối thoại giữa quá khứ và hiện tại. Từ lễ khai mạc lần này, có thể kỳ vọng những mùa Liên hoan Nhiếp ảnh Hà Nội tiếp theo sẽ tiếp tục đi theo hướng đó: tôn vinh lịch sử nhưng không đóng khung ở hoài niệm, mà mở ra, mời gọi người xem cùng nghĩ về tương lai của một thành phố đang thay đổi.
