Liên hoan ảnh nghệ thuật Hà Nội: khi ký ức bước ra khỏi khuôn hình cổ điển
Liên hoan ảnh nghệ thuật Hà Nội là sự kiện thường niên quy tụ các nhiếp ảnh gia Thủ đô, dùng ngôn ngữ nhiếp ảnh để kể lại lịch sử, đời sống và di sản Hà Nội, nơi những công trình, lễ hội, làng nghề và khoảnh khắc thường nhật được chuyển hóa thành các khuôn hình có chiều sâu, giúp công chúng thấy rõ hơn mối liên hệ giữa quá khứ và hiện tại, giữa những giá trị truyền thống và nhịp sống đô thị đương đại. Sáng 26/9, tại Trung tâm Văn hóa - Thông tin và Thể thao phường Hoàn Kiếm, Liên hoan Ảnh nghệ thuật khu vực Hà Nội lần thứ 13 với chủ đề “Hà Nội - Dấu ấn Di sản” chính thức khai mạc. Sự kiện hướng tới kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô và là hoạt động chuyên môn đầu tiên của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam khóa X, nhiệm kỳ 2026–2031. Điều đáng nói là liên hoan năm nay không chỉ “trưng bày ảnh đẹp”, mà chủ đích dùng nhiếp ảnh di sản để đặt lại câu hỏi: chúng ta đang sống với ký ức Hà Nội như thế nào?
Từ hơn 700 tác phẩm đến 65 góc nhìn: di sản thủ đô qua ảnh không còn là bưu thiếp
Triển lãm ảnh Hà Nội 2026 với chủ đề “Hà Nội - Dấu ấn Di sản” nhận hơn 700 tác phẩm dự thi, nhưng chỉ 65 tác phẩm được chọn trưng bày và 11 tác phẩm được trao giải. Đó là một cuộc sàng lọc khắt khe, cho thấy Ban tổ chức muốn thoát khỏi lối chụp “bưu thiếp” quen thuộc, nơi di sản chỉ là phông nền đẹp. Theo Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam Trần Thị Thu Đông, các tác giả đã đi tìm “sức sống của di sản ngay trong đời sống hôm nay”, từ mái đình, con phố, hàng cây đến ánh mắt, nụ cười và sinh hoạt bình dị của người dân Thủ đô. Di sản thủ đô qua ảnh vì thế hiện lên không chỉ trầm mặc, cổ kính mà còn căng tràn sức sống, phản chiếu một Hà Nội đang chuyển mình, hội nhập mà vẫn nâng niu những gì cha ông để lại. Liên hoan ảnh nghệ thuật Hà Nội lần này rõ ràng muốn khẳng định: giá trị di sản nằm ở cách chúng ta sống cùng nó, chứ không chỉ ở việc bảo tồn hình thức.
Giải thưởng và câu chuyện di sản: từ Hội Gióng đến những khoảnh khắc bình dị
Hệ thống giải thưởng năm nay cho thấy một lựa chọn có chủ ý: tôn vinh những câu chuyện di sản sống động hơn là những biểu tượng “an toàn”. Ban tổ chức trao 1 Huy chương Vàng, 2 Huy chương Bạc, 3 Huy chương Đồng và 5 giải Khuyến khích, tổng cộng 11 tác phẩm được vinh danh. Huy chương Vàng thuộc về “Hội Gióng đền Phù Đổng” của Lê Ngọc Tú – bộ ảnh được anh thực hiện trong hai năm, kết hợp máy ảnh và flycam để giữ được khoảnh khắc tiêu biểu, cô đọng nhất của lễ hội. Theo chia sẻ của tác giả, anh bị cuốn hút bởi một lễ hội được cộng đồng trao truyền hàng nghìn năm, gắn với lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết chống giặc ngoại xâm và sức mạnh quật khởi của dân tộc Việt Nam. Hai Huy chương Bạc thuộc về “Bay qua miền di sản” của Lê Đức Kim và “Lễ tế Khổng Tử tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám trường Đại học đầu tiên của Việt Nam” của Dương Thị Ngọc Chiến, trong khi các Huy chương Đồng và giải Khuyến khích mở rộng biên độ di sản sang bánh tẻ Sơn Tây, lễ hội đình Chèm, Long Biên lúc hoàng hôn, phụ nữ làng nghề, bảo tàng lịch sử quân sự hay hình ảnh “Trái tim của Thủ đô”. Di sản ở đây không bị đóng khung trong vài địa danh nổi tiếng, mà được đọc qua nhiều lớp không gian và thời gian.
Giới trẻ, trí tuệ nhân tạo và bài toán sự thật trong nhiếp ảnh di sản Việt Nam
Một điểm tích cực của kỳ liên hoan là sự xuất hiện của nhiều tác giả trẻ, mạnh dạn tìm tòi góc máy mới lạ, mang đến góc nhìn đương đại về một Hà Nội đang chuyển mình hội nhập. Đây là tin vui với nhiếp ảnh di sản Việt Nam, bởi nếu chỉ có những khuôn hình cũ kỹ, di sản sẽ bị mắc kẹt trong bảo tàng. Tuy nhiên, Ban tổ chức cũng thẳng thắn nhìn vào hạn chế: di sản là đề tài vừa quen vừa khó, dễ rơi vào lối mòn của những góc máy quen thuộc, các cảnh dàn dựng na ná và lạm dụng hậu kỳ đến mức ảnh đẹp nhưng không còn thật. Trong thời đại trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra những hình ảnh khó phân biệt thật – giả, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam nhấn mạnh: “Với nhiếp ảnh di sản, sự thật chính là giá trị cốt lõi”. Quan điểm ấy là lời nhắc cảnh tỉnh giới cầm máy: máy móc có thể tạo ra hình ảnh bắt mắt, nhưng không thể thay người nghệ sĩ đứng dưới mái đình lúc tinh mơ, đợi trọn một mùa lễ hội, mang tình yêu với mảnh đất đã nuôi dưỡng mình.
Khi triển lãm kết thúc, di sản tiếp tục sống trong mắt người xem
Triển lãm ảnh “Hà Nội - Dấu ấn Di sản” diễn ra tại Trung tâm Văn hóa - Thông tin và Thể thao phường Hoàn Kiếm, không gian vườn hoa Hàng Trống (42 Nhà Chung, Hoàn Kiếm) đến hết ngày 5/10, nơi 65 tác phẩm được lựa chọn đang đối thoại với người xem về cách sống cùng di sản. Đây không chỉ là dịp để giới nhiếp ảnh Thủ đô tổng kết hoạt động sáng tác, mà còn là cơ hội để công chúng nhìn lại Hà Nội từ một lăng kính khác: di sản là thứ phản chiếu chúng ta hôm nay, không phải bức tường tách biệt quá khứ với hiện tại. Liên hoan ảnh nghệ thuật Hà Nội lần thứ 13, bằng việc đặt trọng tâm vào di sản thủ đô qua ảnh, đã mở ra cách nhìn mới: bảo tồn không thể tách rời việc kể lại, hiểu lại và sống lại với ký ức. Khi triển lãm khép lại, câu hỏi còn đó cho người xem – chúng ta sẽ tiếp tục kể câu chuyện di sản như thế nào trong chính đời sống của mình?
