Chiến lược AI Việt Nam: định nghĩa lại tham vọng kinh tế số
Chiến lược AI Việt Nam là khung định hướng quốc gia nhằm chuyển toàn bộ hoạt động kinh tế, quản trị nhà nước và dịch vụ công sang mô hình vận hành dựa trên trí tuệ nhân tạo, đặt mục tiêu kinh tế AI đạt khoảng 6% GDP, nâng năng suất lao động trong các ngành ứng dụng AI thêm 10–15% và trở thành trung tâm nghiên cứu, phát triển, ứng dụng trí tuệ nhân tạo hàng đầu khu vực. Ngày 28/8, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định 1671/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về Trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Điểm quan trọng là cách tiếp cận mới: không xem phát triển trí tuệ nhân tạo như một ngành công nghệ đơn lẻ, mà như lớp năng lực cốt lõi cài vào mọi khâu từ xác định bài toán, thiết kế, tổ chức đến vận hành nền kinh tế. Nếu thành công, kinh tế AI 2030 sẽ là kết quả của quá trình "AI hóa" rộng khắp, chứ không phải vài trung tâm nghiên cứu và vài ứng dụng lẻ tẻ.
Các mục tiêu kinh tế: 6% GDP, năng suất lao động AI và xuất khẩu
Chiến lược đặt ra hệ thống mục tiêu 4 tầng, trong đó tầng tác động là tham vọng kinh tế rõ ràng: kinh tế AI đạt khoảng 6% GDP, năng suất lao động trong các ngành ứng dụng AI tăng 10–15% và xuất khẩu sản phẩm, dịch vụ, giải pháp AI được kỳ vọng đạt khoảng 5 tỷ USD. Đây không phải con số dễ đạt nếu nhìn vào vị thế hiện tại, nhưng nó gửi thông điệp: AI phải tạo ra giá trị thực, đo được bằng tăng năng suất lao động AI và hiệu quả sản xuất – kinh doanh, chứ không chỉ là dự án trình diễn công nghệ. Ở tầng kết quả, chiến lược yêu cầu 60% doanh nghiệp ứng dụng AI cải thiện hiệu quả; 60% quyết định điều hành được hỗ trợ dữ liệu và AI; 100% cán bộ, công chức, viên chức sử dụng AI trong công vụ hằng tuần; mức độ hài lòng với dịch vụ công có AI tăng ít nhất 30%. Nói cách khác, chiến lược kinh tế AI 2030 chỉ có ý nghĩa nếu AI đi vào quy trình ra quyết định hằng ngày của doanh nghiệp và bộ máy nhà nước.
Từ nghiên cứu đến trung tâm AI: tham vọng khu vực nhưng áp lực 4 năm tới
Một trụ cột quan trọng của chiến lược AI Việt Nam là vị thế nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo trong khu vực. Trong 4 năm tới, Việt Nam đặt mục tiêu thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu, phát triển AI. Đến năm 2030, mục tiêu nâng cao hơn: trở thành một trong những trung tâm có năng lực nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và đồng kiến tạo giá trị về AI trong ASEAN và châu Á. Đây là bước nhảy dài nếu so với nền tảng hiện tại, nghĩa là áp lực sẽ dồn vào năng lực công bố nghiên cứu, hệ sinh thái startup AI và khả năng thương mại hóa kết quả. Tầm nhìn đến năm 2045 còn rộng hơn: Việt Nam phấn đấu thuộc nhóm 10 quốc gia dẫn đầu châu Á về nghiên cứu, phát triển, làm chủ AI và chuyển đổi AI quốc gia; AI trở thành nền tảng vận hành chủ đạo của Nhà nước, nền kinh tế và xã hội. Nếu không có lộ trình rõ cho từng giai đoạn – đặc biệt 4 năm đầu – nguy cơ là tham vọng khu vực bị treo trên giấy, trong khi doanh nghiệp AI trong nước vẫn loay hoay ở quy mô nhỏ.
Hạ tầng, nhân lực và dịch vụ công: nơi người dân cảm nhận rõ nhất
Điều người dân và doanh nghiệp quan tâm không phải những khẩu hiệu, mà là việc AI thay đổi trải nghiệm hằng ngày như thế nào. Chiến lược đặt mục tiêu 100% dịch vụ công trực tuyến và hồ sơ thủ tục hành chính được hỗ trợ bởi AI. Khi đó, chuyển đổi số không dừng ở việc đưa biểu mẫu lên mạng, mà thêm lớp dữ liệu và AI để gợi ý, kiểm tra, theo dõi và tương tác với người dân trong toàn bộ quá trình thực hiện thủ tục. Ở cấp công chức, 100% cán bộ, công chức, viên chức phải sử dụng AI công vụ hằng tuần. Nếu thực thi nghiêm, điều này sẽ bắt buộc bộ máy nhà nước thay đổi thói quen làm việc, ra quyết định dựa nhiều hơn trên dữ liệu. Để AI hiện diện ở tuyến đầu này, chiến lược yêu cầu tổng đầu tư AI đạt 1–1,5% GDP mỗi năm, xây dựng hạ tầng tính toán khoảng 560 EFLOPS BF16 hoặc 1.100 EFLOPS FP8 với công suất điện khoảng 500 MW, đồng thời số hóa, chuẩn hóa và làm sạch dữ liệu trọng yếu. Vấn đề không chỉ là mua máy, mà là đảm bảo dữ liệu công được quản trị an toàn, đáng tin cậy – nếu không, người dùng sẽ khó tin vào dịch vụ công có AI.
Thực thi chiến lược: thách thức nhân lực, quản trị và tính bền vững
Tham vọng chuyển đổi toàn diện bằng AI chỉ bền vững nếu bài toán nhân lực và quản trị được giải từ sớm. Chiến lược phát triển 10.000 nhân lực AI trình độ cao, 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên có năng lực ứng dụng AI; đào tạo, đào tạo lại 500.000 lao động để triển khai, vận hành AI; trang bị kỹ năng AI cơ bản cho 10 triệu lao động đã qua đào tạo. Đây là con số khổng lồ so với năng lực đào tạo hiện tại, cho thấy chiến lược không thể chỉ trông vào vài trường đại học công nghệ mà phải mở rộng sang đào tạo lại tại doanh nghiệp và khu vực công. Song song, chiến lược xác định 9 trụ cột gồm nhân lực AI, dữ liệu và mô hình, hạ tầng AI, nghiên cứu & làm chủ công nghệ, AI trong quản trị quốc gia, trong các ngành, cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hệ sinh thái AI và quản trị AI an toàn, đáng tin cậy. Các nhiệm vụ đang triển khai theo Quyết định 127 sẽ tiếp tục thực hiện đến khi hoàn thành hoặc được điều chỉnh, tích hợp vào chiến lược mới. Câu hỏi lớn là khả năng phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương để tránh tình trạng manh mún, mỗi nơi một nền tảng, khiến kinh tế AI khó đạt mức 6% GDP như kỳ vọng.
