Truy lĩnh lương giáo viên: Bước ngoặt trong sửa sai xếp hạng chức danh
Chính sách truy lĩnh lương giáo viên bị xếp sai hạng là cơ chế tài chính và pháp lý nhằm hoàn trả phần lương, phụ cấp chênh lệch mà giáo viên đã bị mất do các quyết định bổ nhiệm và xếp lương không đúng hạng chức danh, qua đó khôi phục sự công bằng, củng cố niềm tin vào quy định bổ nhiệm giáo viên và chính sách lương giáo dục trên phạm vi toàn quốc. Mới đây, ngày 6/8/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung các quy định về chuẩn nghề nghiệp, bổ nhiệm chức danh và xếp lương nhà giáo. Việc đưa truy lĩnh lương giáo viên vào dự thảo không phải là động tác kỹ thuật đơn thuần, mà là tuyên bố chính trị: Nhà nước chấp nhận nhìn lại những bất cập lịch sử trong xếp sai hạng giáo viên để sửa sai bằng tiền thật, quyền lợi thật. Trong bối cảnh nhiều giáo viên bị "ép" xuống hạng III dù đủ điều kiện hạng II, đây là tín hiệu đáng chú ý.
Vì sao phải truy lĩnh lương cho giáo viên bị xếp sai hạng?
Gốc rễ của vấn đề nằm ở cách một số địa phương hiểu và áp dụng sai tinh thần các Thông tư liên tịch 20, 21, 22, 23/2015 và các Thông tư 01, 02, 03, 04/2021, 08/2023. Theo quy định, chuyển xếp chức danh nghề nghiệp khi ban hành khung mới là chuyển ngang tương ứng, không phải xét thăng hạng mới; quyền lợi đã được xác lập từ khi tuyển dụng, bổ nhiệm ban đầu. Thế nhưng, nhiều nơi lại dùng tỉ lệ cơ cấu hạng – vốn dành cho kỳ thăng hạng – để siết số lượng giáo viên được chuyển đúng hạng. Hệ quả: giáo viên tiểu học, THCS đủ chuẩn hạng II cũ nhưng bị bổ nhiệm xuống hạng III mới, mất đi hệ số lương và phụ cấp đáng hưởng, kéo dài nhiều năm. Nếu không truy lĩnh, Nhà nước coi như chấp nhận việc "tiết kiệm" ngân sách bằng cách cắt quyền lợi chính đáng của người thầy – điều không thể dung thứ trong một hệ thống giáo dục muốn thu hút nhân tài.
Những thay đổi cụ thể trong xếp lương và quy định bổ nhiệm giáo viên
Dự thảo Thông tư mới chọn cách tháo gỡ thẳng vào "nút thắt": bỏ căn cứ cơ cấu hạng, chỉ dựa vào tiêu chuẩn thực tế khi chuyển xếp. Những giáo viên từng bị ép xuống hạng thấp hơn sẽ được bổ nhiệm lại đúng hạng đã giữ, đồng thời được chi trả truy lĩnh lương giáo viên và phụ cấp chênh lệch còn thiếu. Một câu nói đáng trích dẫn ở đây là: "Giáo viên sẽ được nhận lại toàn bộ phần lương và phụ cấp chênh lệch bị thiếu hụt". Với giáo viên dạy môn đặc thù như Tin học, Ngoại ngữ, Nghệ thuật, tiếng dân tộc thiểu số, dự thảo cũng thiết kế lại thang lương: giáo viên trình độ cao đẳng được bổ nhiệm Hạng III, hưởng hệ số lương loại A0 từ 2,10 đến 4,89; khi nâng chuẩn lên cử nhân, sẽ chuyển sang hệ số lương loại A1 từ 2,34 đến 4,98. Đây là bước làm gọn khung xếp lương giáo viên, tạo động lực nâng chuẩn mà vẫn bảo vệ quyền lợi.
Xử lý các trường hợp bổ nhiệm hạng cao và tác động tâm lý – thu nhập
Không chỉ sửa sai cho người bị xếp sai hạng giáo viên, dự thảo còn đối diện một bài toán khác: những giáo viên được bổ nhiệm ngay vào hạng cao trong giai đoạn 03/11/2015–20/03/2021. Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất hai phương án: giữ nguyên hạng cao nếu giáo viên đáp ứng chuẩn nghề nghiệp, được giao nhiệm vụ và hoàn thành tốt; hoặc chuyển xếp về Hạng III chuẩn nhưng hưởng hệ số chênh lệch bảo lưu để tổng thu nhập không bị giảm. Cả hai phương án cho thấy một triết lý nhất quán: xử lý bất cập lịch sử nhưng không để ai bị "trượt dốc" thu nhập vì các điều chỉnh kỹ thuật. Về tâm lý, quy định truy lĩnh lương giáo viên là lời xin lỗi muộn màng nhưng cần thiết, giúp xoa dịu cảm giác bị thiệt thòi, bị đối xử bất công. Về thực chất, nó là khoản bù đắp cho những năm tháng giáo viên phải giảng dạy trong cảm giác quyền lợi bị treo.
Ý nghĩa dài hạn: công bằng, niềm tin và sức hút của ngành giáo dục
Quy định truy lĩnh lương giáo viên không chỉ là phép tính lại bảng lương; nó là lời khẳng định rằng hệ thống chính sách lương giáo dục có thể nhận sai và sửa sai. Khi hàng trăm nghìn giáo viên được trả lại phần thu nhập bị thiếu, họ có lý do để tin rằng tiếng nói của mình đã được lắng nghe. Dự thảo cũng tạo nền tảng pháp lý đồng bộ cho quy định bổ nhiệm giáo viên và xếp hạng chức danh, hạn chế việc mỗi địa phương "diễn giải" theo cách riêng gây thiệt thòi cho người thầy. Về dài hạn, một chính sách lương giáo dục công bằng, minh bạch là điều kiện tiên quyết để thu hút người giỏi vào trường học, chứ không phải để họ chuyển sang ngành khác có thu nhập ổn định hơn. Nhìn thẳng vào thực tiễn, giải quyết bất cập lịch sử và bảo toàn tối đa quyền lợi thu nhập cho giáo viên là lựa chọn đúng hướng. Câu chuyện lương bổng chưa kết thúc, nhưng đây là bước đi mà ngành giáo dục buộc phải làm nếu muốn chất lượng giáo dục có nền tảng bền vững.
