Gia Bình: từ dự án sân bay mới đến “phép thử” năng lực hàng không Việt Nam
Sân bay Gia Bình là một cảng hàng không quốc tế mới tại Bắc Ninh, cách trung tâm Hà Nội khoảng 45 km, được quy hoạch với nhà ga hành khách, nhà ga VIP, khu bay, tháp kiểm soát không lưu và hạ tầng kỹ thuật hiện đại, hướng tới vừa phục vụ Hội nghị APEC 2027 vừa trở thành hạt nhân của một trung tâm kinh tế hàng không quy mô khu vực trong dài hạn.
Điểm đáng chú ý là sân bay Gia Bình được đầu tư với tổng mức dự kiến 196.378 tỷ đồng qua hai giai đoạn, cho thấy đây không phải một dự án hạ tầng hàng không “vừa đủ dùng” mà là một canh bạc chiến lược nhằm nâng cấp vị thế kết nối của Việt Nam trên bản đồ hàng không khu vực. Câu hỏi không còn là “có cần thêm một sân bay nữa hay không”, mà là liệu chúng ta có dám xây một sân bay thế hệ mới, đủ đẳng cấp để kéo theo dòng chảy hàng hóa, công nghệ và dịch vụ giá trị cao. APEC 2027 chỉ là mốc khởi động cho bài toán đó, chứ không phải đích đến cuối cùng.
Thiết kế nhà ga hiện đại mang dấu ấn kiến trúc Mỹ: tham vọng định vị tầm thế giới
Nếu hạ tầng là “xương sống” thì thiết kế nhà ga hiện đại chính là “khuôn mặt” mà sân bay Gia Bình muốn đưa ra thế giới. Ngày 23/9/2026, phương án thiết kế nhà ga hành khách đã được giới thiệu tại triển lãm Passenger Terminal Expo Asia ở Singapore, trong chương trình dành cho các dự án hạ tầng hàng không mới của châu Á. Đơn vị mang thiết kế này đi giới thiệu là Skidmore, Owings & Merrill (SOM) – hãng kiến trúc Mỹ đứng sau Burj Khalifa và One World Trade Center, một lựa chọn cho thấy chủ đầu tư muốn bước vào “sân chơi lớn” chứ không chấp nhận một nhà ga mang dáng dấp công nghiệp quen thuộc.
SOM đặt tên phương án là “The Terminal of Water Gardens” – Nhà ga của những khu vườn nước, lấy cảm hứng từ sông ngòi, cảnh quan và yếu tố văn hóa Việt Nam. Thay vì chỉ trang trí, nước trở thành nguyên tắc tổ chức không gian, dẫn dắt hành trình hành khách từ lúc đặt chân đến sân bay cho đến khi lên máy bay. Kiến trúc và cảnh quan được kết nối thành chuỗi không gian trong nhà – ngoài trời liên tục, tạo trải nghiệm thay đổi theo từng chặng di chuyển. SOM cho biết phương án thiết kế tích hợp kiến trúc và kỹ thuật ngay từ đầu, sử dụng công cụ thiết kế số tiên tiến và quy hoạch theo mô-đun, mở đường cho việc mở rộng công suất trong tương lai.
Nâng cấp hạ tầng hàng không cho APEC 2027: chạy đua tiến độ nhưng không “ăn xổi”
Để chuẩn bị cho APEC 2027, sân bay Gia Bình đang đẩy nhanh xây dựng hạ tầng, ứng dụng công nghệ, AI, tuyển dụng và đào tạo nhân sự, cùng hợp tác quốc tế nhằm xây dựng một hệ sinh thái hàng không hiện đại. Giai đoạn đầu tập trung vào các hạng mục trọng yếu gồm khu bay, Nhà khách VIP, tháp kiểm soát không lưu, hạ tầng kỹ thuật và các hệ thống thông tin, dẫn đường, giám sát hàng không. Đến cuối tháng 8, tháp kiểm soát không lưu đã hoàn thành phần kết cấu chính ở độ cao thiết kế 127 m, trong khi nhà ga VIP, đường băng và các hệ thống kỹ thuật đang được đẩy nhanh tiến độ thi công song song với mua sắm, lắp đặt và chuẩn bị vận hành.
Điểm đáng khen là dự án không chỉ chăm chăm “chạy công trường” mà còn tính đến kết nối vùng và năng lực vận hành. Tuyến kết nối Gia Bình – Hà Nội đang được hình thành, mở rộng khả năng liên thông với Thủ đô và các khu vực trọng điểm kinh tế phía Bắc. Theo lộ trình, giai đoạn đầu đến năm 2030 dự kiến hoàn thiện hai đường cất hạ cánh, nhà ga hành khách, nhà ga VIP cùng hệ thống kỹ thuật và logistics, đáp ứng công suất khoảng 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Đến năm 2050, sân bay được định hướng mở rộng lên bốn đường cất hạ cánh, nâng công suất lên 50 triệu hành khách và 2,5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm – một con số chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm chiến lược khai thác hàng không – logistics bài bản.
Hệ thống AI sân bay và “bộ não số” Amanda: nơi APEC chỉ là bài test đầu tiên
Điểm khác biệt của sân bay Gia Bình so với nhiều dự án hạ tầng truyền thống nằm ở cách coi công nghệ và nhân sự là “một nửa vô hình” của công trình. Sân bay đã hoàn thành gần 90% tuyển dụng các vị trí vận hành cùng chương trình đào tạo, đặt mục tiêu đạt 100% vào cuối năm 2026, với định hướng đội ngũ phải đáp ứng yêu cầu của một cảng hàng không quốc tế thế hệ mới: từ vận hành, công nghệ, AI, an ninh mạng đến trải nghiệm hành khách. Đây là lựa chọn đúng, bởi một nhà ga đẹp và đường băng dài không đủ để tạo lợi thế cạnh tranh nếu “bộ não vận hành” vẫn theo tư duy cũ.
Song song, hệ thống AI sân bay đang được phát triển như nền tảng cốt lõi. Các phần mềm lõi phục vụ nhà ga VIP được đội ngũ công nghệ của sân bay Gia Bình phối hợp cùng One Mount xây dựng, trong đó “Amanda” – hệ thống quản lý và điều hành sân bay – cung cấp thông tin chuyến bay và vận hành theo thời gian thực, tích hợp AI để phân tích và điều phối. Các ứng dụng cho nhân viên, hệ thống an ninh mạng, giám sát và kiểm soát ra vào cũng được phát triển đồng bộ. Nếu được triển khai đúng cách, AI không chỉ nâng hiệu suất vận hành mà còn cải thiện trải nghiệm hành khách, từ thời gian chờ, điều phối mặt đất đến khả năng xử lý sự cố. APEC 2027 vì thế trở thành “bài test” đầu tiên cho sự kết hợp giữa hạ tầng vật lý, công nghệ và con người trong một sân bay thế hệ mới.
Từ APEC đến tham vọng trung tâm kinh tế hàng không khu vực
Nếu chỉ nhìn APEC 2027 như một sự kiện cần “đón – tiễn” trọn vẹn, chúng ta sẽ đánh giá thấp vai trò của sân bay Gia Bình. Theo định hướng, việc đồng thời chuẩn bị hạ tầng, công nghệ và nhân sự không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu phục vụ APEC mà còn tạo nền tảng cho giai đoạn khai thác thương mại sau đó. Về dài hạn, Gia Bình được kỳ vọng trở thành đầu mối kết nối hàng không và logistics, hỗ trợ sản xuất, xuất nhập khẩu và phát triển kinh tế khu vực phía Bắc. APEC 2027 vì thế là một cột mốc để những năng lực đầu tiên về hạ tầng, công nghệ, nhân sự và vận hành được đưa vào thực tế; phía sau là tầm nhìn dùng kết nối hàng không để mở ra dòng chảy mới của hàng hóa, công nghệ, đầu tư và dịch vụ.
Kinh nghiệm từ Singapore, Amsterdam, Seoul hay Trịnh Châu cho thấy khi sân bay trở thành hạt nhân của mô hình Airport City hay Aerotropolis, giá trị mang lại vượt xa dịch vụ hành khách đơn thuần. Theo IATA, hàng không vận chuyển hơn 62 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, chỉ chiếm chưa tới 1% khối lượng thương mại toàn cầu nhưng đại diện cho hơn 33% giá trị, khoảng 8.300 tỷ USD. Những ngành như điện tử, chip bán dẫn, dược phẩm hay linh kiện chính xác đều phụ thuộc mạnh vào tốc độ vận chuyển. Trong bối cảnh đó, Gia Bình nếu được triển khai đúng tầm có thể trở thành lợi thế cạnh tranh mới cho cả vùng kinh tế phía Bắc, chứ không chỉ là một điểm cất hạ cánh trên bản đồ.
