Gia Bình: từ sân bay phục vụ APEC đến tham vọng trung tâm kinh tế hàng không
Sân bay Gia Bình APEC là dự án cảng hàng không quốc tế mới đang được Bắc Ninh phát triển với mục tiêu vừa phục vụ hội nghị APEC, vừa trở thành hạt nhân của một trung tâm kinh tế hàng không gắn với logistics, thương mại và các ngành công nghệ cao trong dài hạn.
Điểm đáng chú ý là Gia Bình không chỉ nâng cấp hạ tầng hàng không Việt Nam để kịp một sự kiện ngoại giao, mà đang dùng APEC như bài kiểm tra đầu tiên cho một mô hình phát triển mới. Để chuẩn bị cho APEC 2027, sân bay Gia Bình đẩy nhanh xây dựng hạ tầng, ứng dụng công nghệ AI sân bay, tuyển dụng, đào tạo nhân sự và mở rộng hợp tác quốc tế nhằm xây dựng hệ sinh thái hàng không hiện đại. Đây là lựa chọn mang tính quan điểm: hoặc dừng ở vai trò một sân bay đón – tiễn, hoặc đặt cược để trở thành trung tâm kinh tế hàng không có sức lan tỏa khu vực.
Nhà ga VIP, tháp kiểm soát 127 m và đường băng mới: hạ tầng là điều kiện cần
Về phần “cứng”, sân bay Gia Bình đang tăng tốc với loạt hạng mục then chốt: khu bay, nhà khách VIP, tháp kiểm soát không lưu, hạ tầng kỹ thuật và các hệ thống thông tin, dẫn đường, giám sát hàng không. Đến cuối tháng 8, tháp kiểm soát không lưu đã hoàn thành phần kết cấu chính ở độ cao thiết kế 127 m, trong khi nhà ga VIP và đường băng mới được đẩy nhanh tiến độ thi công. Đây là những cấu phần tối thiểu để một sân bay có thể vận hành an toàn, liên tục và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
Song song với khu vực sân bay, tuyến kết nối Gia Bình – Hà Nội đang được hình thành, mở rộng khả năng liên thông với thủ đô và các khu vực trọng điểm. Nếu nhìn hạ tầng chỉ là đường băng và nhà ga, Gia Bình sẽ không khác nhiều sân bay khác. Nhưng khi hạ tầng mặt đất được gắn với mạng lưới đường bộ và chuỗi cung ứng công nghiệp Bắc Ninh, mỗi mét đường băng mới trở thành một phần của chiến lược cạnh tranh vùng, chứ không chỉ là công trình kỹ thuật.
AI và hệ thống Amanda: khi sân bay trở thành một nền tảng dữ liệu
Điểm khác biệt lớn nhất của sân bay Gia Bình APEC so với nhiều dự án hạ tầng hàng không Việt Nam trước đây nằm ở cách họ coi công nghệ là trụ cột ngang hàng với bê tông và thép. Các hệ thống phần mềm lõi phục vụ nhà ga VIP đang được đội ngũ công nghệ của sân bay phối hợp cùng One Mount phát triển, trong đó “Amanda” – hệ thống quản lý và điều hành sân bay – cung cấp thông tin chuyến bay và vận hành theo thời gian thực, tích hợp AI hỗ trợ phân tích và điều phối.
Nói cách khác, công nghệ AI sân bay không phải lớp “trang trí” mà là bộ não vận hành. Các ứng dụng dành cho nhân viên, hệ thống an ninh mạng, giám sát và kiểm soát ra vào được phát triển đồng bộ để hỗ trợ vận hành. Những hệ thống này được định hướng với kiến trúc mở, có khả năng mở rộng khi quy mô sân bay tăng lên. Câu chuyện ở đây không chỉ là tự động hóa, mà là biến sân bay thành nền tảng dữ liệu, nơi mọi quyết định vận hành – từ phân bổ slot đến điều phối mặt đất – đều dựa trên thông tin thời gian thực.
Nhân sự, hợp tác quốc tế và mô hình Trung tâm Kinh tế Hàng không 2.0
Không có trung tâm kinh tế hàng không nào được xây chỉ bằng hạ tầng và phần mềm. Gia Bình đang đầu tư mạnh vào con người: sân bay đã hoàn thành gần 90% tuyển dụng các vị trí vận hành cùng các chương trình đào tạo và chứng chỉ cần thiết, đặt mục tiêu hoàn tất 100% vào cuối năm 2026. Đội ngũ này được định hướng đáp ứng yêu cầu của một cảng hàng không quốc tế thế hệ mới, từ vận hành, công nghệ, AI, an ninh mạng đến trải nghiệm hành khách. Đây là bước đi thực tế, bởi AI chỉ hiệu quả khi có nhân sự hiểu và dám sử dụng.
Trên nền tảng đó, doanh nghiệp phát triển sân bay mở rộng hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước; ngày 8/10, MAI ký biên bản ghi nhớ với Yamato Transport của Nhật Bản để nghiên cứu các mô hình logistics hàng không tích hợp, vận tải đa phương thức và dịch vụ giá trị gia tăng tại Gia Bình. Phía MAI gọi mô hình này là “Trung tâm Kinh tế Hàng không thế hệ mới 2.0”, với sân bay làm hạt nhân, xung quanh là hệ sinh thái tích hợp giữa hàng không, logistics, thương mại, công nghệ, dịch vụ cùng hệ sinh thái đô thị và cộng đồng quốc tế.
APEC là cột mốc, không phải đích đến
APEC 2027 là lý do khiến Gia Bình phải tăng tốc, nhưng không phải giới hạn tham vọng. Việc chuẩn bị đồng thời hạ tầng, công nghệ, nhân sự và mạng lưới đối tác nhằm đáp ứng yêu cầu phục vụ APEC 2027, đồng thời tạo nền tảng cho giai đoạn khai thác thương mại. Theo chủ trương đầu tư được Quốc hội thông qua, sân bay quốc tế Gia Bình được quy hoạch đạt cấp 4F, hướng tới công suất khoảng 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm vào năm 2030; đến năm 2050, các chỉ tiêu này lần lượt tăng lên 50 triệu hành khách và 2,5 triệu tấn hàng hóa.
Nằm giữa một Bắc Ninh có tổng kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 182 tỷ USD năm 2025, với các ngành điện tử, máy tính và sản phẩm quang học chủ đạo, Gia Bình bước vào một nền kinh tế đã sẵn nhu cầu kết nối quốc tế. Phía sau cột mốc APEC là tầm nhìn dùng năng lực kết nối hàng không để mở ra những dòng chảy mới của hàng hóa, công nghệ, đầu tư và dịch vụ, từ đó tạo thêm động lực tăng trưởng cho khu vực. Nếu Gia Bình thành công, đây sẽ là minh chứng rằng hạ tầng hàng không Việt Nam có thể đi thẳng lên mô hình trung tâm kinh tế hàng không, thay vì dừng ở vai trò một sân bay truyền thống.
