Bàn giao đất cao tốc không chỉ là chuyện đền bù, mà là câu chuyện niềm tin
Bàn giao đất cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc tại Lâm Đồng là quá trình giải phóng mặt bằng gắn chặt với đời sống tâm linh, phong tục và sinh kế của người dân, nơi mà sự thấu cảm, đối thoại văn hóa và tôn trọng cộng đồng – đặc biệt với đồng bào dân tộc Mạ Lâm Đồng – trở thành điều kiện tiên quyết để biến chủ trương phát triển hạ tầng thành sự đồng thuận cộng đồng tự nguyện. Điểm mấu chốt ở đây không phải là những bản phương án khô khan, mà là cách chính quyền chọn thái độ: thuyết phục thay vì cưỡng ép, lắng nghe thay vì áp đặt. Khi 32 hộ dân ở thôn Tôn Klong chấp nhận di dời mồ mả tổ tiên để bàn giao đất, đó là kết quả của một tiến trình dân vận kiên trì, cho thấy muốn mở đường bê tông thì phải mở được “đường lòng người” trước. Câu chuyện ở Đạ Tẻh 2 vì thế là một thử nghiệm sống động về mô hình phát triển hạ tầng đặt người dân ở vị trí trung tâm.
Đồng bào Mạ Lâm Đồng: mở đường từ rừng thiêng bằng sự tôn trọng phong tục
Khúc quanh khó nhất của giải phóng mặt bằng cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc nằm ở khu “rừng thiêng” của cộng đồng dân tộc Mạ Lâm Đồng tại thôn Tôn Klong, xã Đạ Tẻh 2. Nơi đây, hàng chục phần mộ gắn với ký ức và niềm tin tâm linh của 32 hộ dân bị nằm trong phạm vi giải phóng mặt bằng. Thay vì đối xử như một vật cản kỹ thuật, Công an xã Đạ Tẻh 2 và chính quyền đã đối diện bằng sự tôn trọng phong tục: khảo sát cùng người dân, cùng xác định phạm vi giải phóng mặt bằng và vị trí chôn cất mới, lắng nghe từng băn khoăn rồi giải thích rõ quyền lợi và chủ trương. Theo Trung tá Nguyễn Tiến Công, việc vận động di dời mồ mả được thực hiện “thận trọng, kiên trì, lắng nghe và tôn trọng nguyện vọng chính đáng của người dân”. Chính lựa chọn này đã biến một điểm nóng tiềm ẩn thành minh chứng cho cách dân tộc thiểu số không đứng ngoài hiện đại hóa, mà góp sức mở đường khi cảm thấy mình được đối xử công bằng và tôn trọng.
Tái định cư: khi lời hứa "nơi ở mới tốt hơn nơi cũ" trở thành cam kết cụ thể
Để người dân yên tâm bàn giao đất cao tốc, chỉ nói về lợi ích giao thông là chưa đủ; câu hỏi ám ảnh nhất luôn là: về nơi ở mới, cuộc sống có bằng nơi cũ. Chính quyền Lâm Đồng đã chọn trả lời bằng hành động, chứ không bằng khẩu hiệu. Các khu tái định cư như phường B’Lao, khu gần Khu công nghiệp Phú Hội được đầu tư hạ tầng đồng bộ, đường nhựa rộng, điện nước đầy đủ, dịch vụ tiện ích sẵn sàng để người dân xây dựng mái nhà mới. Theo Phòng Kinh tế – Hạ tầng phường B’Lao, phần lớn các lô đất tái định cư phục vụ cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc đã đủ điều kiện giao đất cho dân, một số nơi đã có những mái nhà an cư đầu tiên. Thông điệp ở đây khá rõ: muốn người dân đồng thuận cộng đồng trong giải phóng mặt bằng, nhà nước phải chứng minh bằng thực tế rằng tái định cư không phải là “đi đày”, mà là một cơ hội an cư mới ngang bằng hoặc tốt hơn.
Dân vận cao tốc: từ thuyết phục cá nhân đến sức mạnh cộng đồng
Mức độ đồng thuận cộng đồng dành cho hai dự án cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc và Bảo Lộc - Liên Khương không tự nhiên mà đến. Nó được xây bằng những câu chuyện rất cụ thể: người nông dân tự đưa xe vào vườn nhổ cây, thu hoạch sớm để bàn giao mặt bằng; trưởng thôn Ka Jan Ha Song vừa nhận tiền bồi thường, vừa làm cầu nối, kiên trì giải thích cho bà con về lợi ích của đường cao tốc và phương án tìm đất mới sản xuất. Mỗi quyết định cá nhân ấy cộng lại thành sức mạnh tập thể, khiến việc bàn giao đất cao tốc diễn ra như một “cuộc chia tay không nước mắt” với mảnh đất cũ. Chính quyền không né tránh những hộ còn băn khoăn mà tiếp tục ngồi lại, lắng nghe và giải thích chính sách giải phóng mặt bằng. Cách làm này cho thấy dân vận thành công không đến từ vài buổi tuyên truyền, mà từ việc chấp nhận đi cùng người dân đến hết quá trình thay đổi cuộc sống của họ.
Bài học từ Lâm Đồng: hạ tầng chỉ bền vững khi gắn với lòng người
Nhìn từ câu chuyện bàn giao đất cao tốc ở Lâm Đồng, bài học rõ nhất là: không có đường cao tốc nào bền vững nếu người dân cảm thấy mình bị đứng ngoài cuộc. Khi đồng bào Mạ chấp nhận di dời mồ mả, khi người dân ở B’Lao và Đức Trọng yên tâm về nơi ở mới, đó là lúc hạ tầng giao thông được gắn với hạ tầng niềm tin. Mô hình mà Lâm Đồng đang thử nghiệm – kết hợp dân vận, đối thoại văn hóa và bảo đảm tái định cư – cho thấy giải phóng mặt bằng có thể trở thành quá trình gắn kết cộng đồng, chứ không phải chuỗi xung đột. Từ đây, những địa phương khác có dự án lớn đi qua vùng dân tộc thiểu số cần nhìn nhận văn hóa không phải là trở ngại, mà là nguồn lực: tôn trọng phong tục, đặt người dân vào trung tâm của quyết sách và coi đồng thuận cộng đồng là tiêu chí bắt buộc. Hạ tầng hiện đại sẽ không bị coi là xa lạ nếu nó được hình thành từ chính sự tham gia và đồng thuận của những người sống trên mảnh đất đó.
