Từ phân kỳ sang hoàn chỉnh: lựa chọn chiến lược cho cao tốc Tân Phú – Bảo Lộc
Cao tốc Tân Phú – Bảo Lộc là tuyến đường bộ cao tốc thuộc nhóm A, dài khoảng 65,88 km, thiết kế vận tốc 80 km/giờ, kết nối cao tốc Dầu Giây – Tân Phú với khu vực Bảo Lộc, qua hai tỉnh Đồng Nai và Lâm Đồng, nhằm rút ngắn thời gian di chuyển từ TP.HCM đến Đà Lạt và giảm tải cho Quốc lộ 20. Điểm đáng chú ý trong câu chuyện cao tốc Tân Phú Bảo Lộc không nằm ở chiều dài tuyến hay mỹ danh “xuyên rừng đẹp nhất”, mà ở quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư: bỏ phương án phân kỳ để làm hoàn chỉnh ngay từ đầu. Chiều 14/9, Hội đồng thẩm định của Lâm Đồng đã họp, xem xét lại phạm vi, quy mô, thời gian và tổng mức đầu tư, trên cơ sở đánh giá thực tiễn khai thác các tuyến cao tốc phân kỳ hiện nay. Đây không phải là điều chỉnh kỹ thuật thuần túy, mà là lựa chọn chiến lược trong đầu tư hạ tầng giao thông, quyết định trực tiếp đến hiệu quả khai thác, an toàn giao thông và bài toán tiết kiệm chi phí xây dựng trong dài hạn.
Vì sao đầu tư hoàn chỉnh từ đầu lại tiết kiệm 422 tỷ đồng?
Theo hồ sơ nghiên cứu, phương án phân kỳ cho cao tốc Tân Phú – Bảo Lộc gồm nền đường rộng 17 m, 4 làn xe; khi hoàn chỉnh mới mở rộng lên 22 m, bổ sung 2 làn dừng khẩn cấp liên tục. Nghe có vẻ hợp lý về tiến độ và dòng tiền, nhưng thực tế vận hành cao tốc phân kỳ đã bộc lộ nhiều hạn chế: không có làn dừng khẩn cấp liên tục, tốc độ lưu thông bị khống chế, xử lý sự cố chậm và nguy cơ tai nạn tăng. Quan trọng hơn, việc mở rộng sau giai đoạn 1 buộc phải thi công lại nhiều lần, thậm chí phá bỏ những hạng mục đã xây như hệ thống thoát nước, hầm dân sinh, công trình gia cố, biển báo, vạch sơn. Điều này vừa làm gián đoạn khai thác, vừa khiến suất đầu tư đội lên. Theo tính toán sơ bộ, "đầu tư hoàn thiện ngay từ đầu có thể tiết kiệm khoảng 422 tỷ đồng so với phương án xây dựng theo quy mô phân kỳ rồi mở rộng sau này". Nói cách khác, làm đủ ngay từ đầu không phải chi nhiều hơn, mà là tránh chi phí lãng phí cho việc tháo dỡ và làm lại.
Lợi ích cho người dùng: ba giờ từ TP.HCM đến Đà Lạt và an toàn hơn
Từ góc nhìn người sử dụng, phương án hoàn chỉnh không chỉ là câu chuyện con số 422 tỷ, mà là chất lượng trải nghiệm di chuyển. Khi hoàn thành, cao tốc Tân Phú – Bảo Lộc được kỳ vọng rút ngắn thời gian đi từ TP.HCM đến Đà Lạt từ hơn 6 giờ xuống khoảng 3 giờ, đồng thời giảm tải đáng kể cho Quốc lộ 20 vốn đã quá tải. Với hướng tuyến xuyên rừng và địa hình đặc trưng Lâm Đồng, đây sẽ là hành trình du lịch hấp dẫn hơn, nhưng chỉ thực sự có ý nghĩa nếu đi kèm an toàn. Trong bối cảnh nhu cầu vận tải trên tuyến dự báo tiếp tục tăng, nguy cơ ùn tắc cục bộ vào lễ, Tết là rất rõ. Một tuyến cao tốc đủ 4 làn xe và 2 làn dừng khẩn cấp liên tục ngay từ đầu cho phép lưu thông ổn định, xử lý sự cố nhanh, hạn chế cảnh "cao tốc tắc như quốc lộ" mà nhiều địa phương đang phải đối mặt. Đầu tư hạ tầng giao thông không chỉ để đi nhanh, mà để đi đều, đi an toàn và đi lâu bền.
Tầm nhìn dài hạn: kết nối vùng và tránh “cái bẫy phân kỳ”
Cao tốc Tân Phú Bảo Lộc là một mắt xích trong trục Dầu Giây – Liên Khương, tăng cường kết nối Lâm Đồng với vùng Đông Nam Bộ. Dù nguồn tin không nêu trực tiếp, tuyến này rõ ràng là bước đi chiến lược trong mở rộng không gian phát triển du lịch, công nghiệp và logistics cho phía Nam Lâm Đồng. Muốn tận dụng trọn vẹn lợi ích kết nối, tuyến phải đủ chuẩn quy hoạch ngay từ giai đoạn đầu, tránh cảnh "cao tốc nửa vời" rồi lại tốn công, tốn tiền nâng cấp. Chính phủ hiện đang chỉ đạo rà soát, nâng cấp các tuyến cao tốc đầu tư theo quy mô phân kỳ, và Kết luận số 97-KL/TW ngày 5/10/2024 của Ban Chấp hành Trung ương cũng nhấn mạnh yêu cầu kịp thời mở rộng các tuyến này. Nói cách khác, bài học phân kỳ đã được trả giá bằng ngân sách và sự bất tiện của người dân. Với Tân Phú – Bảo Lộc, nếu đã thấy trước "cái bẫy phân kỳ", việc quay sang phương án hoàn chỉnh là bước đi hợp lý, đồng bộ với chủ trương chung, vừa tiết kiệm chi phí xây dựng, vừa bảo vệ an toàn giao thông.
Tiến độ và thông điệp chính sách: làm chậm nhưng chắc
Điều chỉnh từ phân kỳ sang hoàn chỉnh tất yếu kéo theo điều chỉnh tiến độ. Hồ sơ đề nghị kéo dài thời gian chuẩn bị và thực hiện dự án từ 2021 đến 2028, dự kiến thông xe kỹ thuật quý III/2028 và khai thác quý IV/2028. Một nguồn khác nêu mốc khởi công ngày 19/12/2025 và đưa vào khai thác quý IV/2027. Dù còn khác biệt về con số, điểm chung là tuyến sẽ không thể "chạy" theo kiểu làm nhanh trước, hoàn thiện tính sau. Thông điệp chính sách ở đây khá rõ: với các dự án đầu tư hạ tầng giao thông quy mô lớn, nhất là cao tốc xuyên rừng, làm chậm nhưng chắc còn quan trọng hơn về dài hạn. Đầu tư hoàn chỉnh ngay từ đầu cho Tân Phú – Bảo Lộc cho thấy các cơ quan quản lý đã bắt đầu dịch chuyển khỏi tư duy phân kỳ ngắn hạn. Kết luận tự nhiên là: muốn tiết kiệm thực sự, hãy thiết kế tuyến cao tốc đủ chuẩn ngay từ giai đoạn đầu, thay vì tốn tiền sửa sai trong tương lai.
