Từ rừng thiêng người Mạ đến bài học giải phóng mặt bằng cao tốc
Giải phóng mặt bằng cao tốc Tân Phú Bảo Lộc qua xã Đạ Tẻh 2 là quá trình vận động cộng đồng người Mạ chấp nhận di dời mồ mả trong khu rừng thiêng rộng hơn 55.000 m² để bàn giao đất dân tộc thiểu số cho dự án, dựa trên sự tôn trọng phong tục, lắng nghe tâm tư và đảm bảo quyền lợi chính đáng của 32 hộ dân chịu ảnh hưởng trực tiếp. Điều đang diễn ra ở thôn Tôn Klong cho thấy: tốc độ hạ tầng phụ thuộc vào mức độ chính quyền coi trọng văn hóa bản địa. Khi dự án cao tốc cắt qua khu “rừng thiêng” – không gian gắn với đời sống tâm linh, ký ức của người Mạ – bài toán không còn thuần túy là diện tích, mốc giới, mà là niềm tin. Việc 32 hộ dân tự nguyện di dời mồ mả của người thân, tổ tiên và bàn giao mặt bằng cho dự án là kết quả của dân vận hạ tầng bài bản, chứ không phải sự nhượng bộ miễn cưỡng.
Dân vận hạ tầng: Khi công an xã hóa giải xung đột bằng đối thoại
Trung tá Nguyễn Tiến Công và Công an xã Đạ Tẻh 2 không đến thôn Tôn Klong với vai trò “cưỡng chế”, mà với tư thế người đối thoại: trực tiếp gặp gỡ, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của người dân, giải thích chủ trương dự án, hướng dẫn xác định vị trí, số lượng phần mộ và thủ tục liên quan. Đây là dân vận hạ tầng chứ không phải tuyên truyền một chiều. Trong trường hợp đất dân tộc thiểu số, mỗi phần mộ là một mối quan hệ gia đình, một sợi dây gắn kết cộng đồng. Chính quyền và lực lượng chức năng đã xác định đây là “vấn đề đặc thù”, yêu cầu cách tiếp cận thận trọng, kiên trì, tôn trọng nguyện vọng chính đáng của từng hộ dân. 32 hộ dân người Mạ có mồ mả nằm trong phạm vi dự án đã được vận động bằng đối thoại, không bằng mệnh lệnh. Cách làm này giảm nguy cơ xung đột, giữ được an ninh trật tự khu vực giải phóng mặt bằng.
Tôn trọng phong tục người Mạ: Chiếc chìa khóa mở đường cao tốc
Thành công ở Tôn Klong bắt nguồn từ việc chính quyền coi phong tục người Mạ là một phần giải pháp, không phải trở ngại. Khu rừng thiêng rộng khoảng 55.432 m² thuộc tiểu khu 557, được giao cho thôn quản lý, bảo vệ lâu nay. Việc động đến mồ mả trong không gian thiêng liêng này, nếu thiếu sự tôn trọng, sẽ dễ biến giải phóng mặt bằng cao tốc thành điểm nóng khiếu kiện. Thay vì bỏ qua yếu tố văn hóa, địa phương gắn công tác giải phóng mặt bằng với nắm bắt tâm tư, giải thích rõ quyền lợi hợp pháp, đồng thời tôn trọng yếu tố tâm linh của cộng đồng. Già làng K’Biểu khẳng định bà con thống nhất di dời mồ mả, nhưng yêu cầu chuẩn bị chu đáo, thực hiện nghi lễ truyền thống trước khi di dời để vừa tạo thuận lợi cho dự án, vừa giữ phong tục người Mạ. Chính câu chuyện này cho thấy: muốn cao tốc Tân Phú Bảo Lộc đi qua vùng đất dân tộc thiểu số êm thấm, phải đi song song cùng nghi lễ và giá trị tinh thần của họ.
Đồng thuận cộng đồng đẩy nhanh tiến độ cao tốc Tân Phú Bảo Lộc
Từ góc độ hạ tầng, sự đồng thuận của 32 hộ dân tự nguyện di dời mồ mả, bàn giao mặt bằng đã tháo gỡ một “điểm nghẽn” nhạy cảm nhất trên đoạn cao tốc qua Đạ Tẻh 2 dài khoảng 18 km. Khi người dân thống nhất chủ trương di dời, địa phương có điều kiện giải phóng mặt bằng thuận lợi hơn, sớm triển khai dự án. Đây là lợi ích cụ thể của dân vận hạ tầng: tiết kiệm thời gian hơn bất kỳ biện pháp hành chính nào. Cao tốc Tân Phú Bảo Lộc dài gần 66 km, đi qua Đồng Nai và các huyện Đạ Huoai, Bảo Lâm, Bảo Lộc, với đoạn qua Lâm Đồng khoảng 53,97 km. Khi hoàn thành, tuyến đường sẽ tăng cường kết nối Lâm Đồng với khu vực Đông Nam Bộ, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội cho người dân dọc tuyến. Để đạt mốc khởi công ngày 19.12.2025 và hoàn thành vào cuối năm 2028, mô hình gỡ vướng bằng đồng thuận cộng đồng như ở Tôn Klong là điều không thể thiếu.
Mô hình cần nhân rộng: Hạ tầng hiện đại trên nền văn hóa bản địa
Công tác ở Đạ Tẻh 2 cho thấy một mô hình giải phóng mặt bằng cao tốc đáng được nhân rộng: hạ tầng hiện đại phải đi trên nền văn hóa bản địa, không chồng lên nó. Chính quyền đang phối hợp với nhà đầu tư chuẩn bị vị trí chôn cất mới để các gia đình thực hiện nghi lễ truyền thống trước khi di dời. Đây là cam kết cụ thể rằng phát triển không đồng nghĩa với xóa bỏ ký ức cộng đồng. Thời gian tới, địa phương và Công an xã sẽ tiếp tục tuyên truyền, hướng dẫn người dân liên hệ cơ quan có thẩm quyền khi phát sinh vướng mắc, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp. Nếu mỗi dự án hạ tầng đều xem dân vận hạ tầng ở vùng đất dân tộc thiểu số là trọng tâm, chứ không phải “khâu phụ”, thì xung đột sẽ giảm, tiến độ sẽ nhanh hơn. Câu chuyện người Mạ dời mồ mả mở đường cho cao tốc Tân Phú Bảo Lộc là lời nhắc: muốn đi xa, phải đi cùng cộng đồng.
