Lãi suất hạ, nhưng vốn dài hạn vẫn là nút thắt
Vốn dài hạn cho doanh nghiệp là nguồn tài trợ có kỳ hạn phù hợp với những khoản đầu tư cần nhiều năm để tạo doanh thu và hoàn vốn, như mua máy móc, mở rộng nhà xưởng hoặc đổi mới công nghệ. Vì vậy, khoản vay rẻ chưa chắc là khoản vay phù hợp nếu ngày đáo hạn đến trước khi dự án tạo ra dòng tiền.
Đến cuối tháng 10/2026, ít nhất 22 ngân hàng đã cam kết giảm lãi suất cho vay; mức giảm theo định hướng là 1,5–2%/năm cho sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên, còn một số chương trình giảm tới 3%/năm. Đây là tín hiệu đáng kể, nhưng không xóa được lệch pha giữa thời hạn vay và thời gian thu hồi vốn. Doanh nghiệp cung ứng công nghiệp còn phải ứng tiền cho nhà cung cấp trong khi chờ khách hàng thanh toán; độ trễ có thể kéo dài 30–90 ngày, thậm chí tới 180 ngày. Với ngành cần đầu tư liên tục để đáp ứng tiêu chuẩn và tiến độ của nhà sản xuất lớn, vay ngắn hạn để tài trợ tài sản sử dụng lâu dài có thể biến cơ hội tăng trưởng thành sức ép đáo hạn.
Ngân hàng cần cho vay theo chu kỳ, không chỉ theo một mức lãi
Cách tiếp cận đáng khuyến khích là thiết kế giải pháp tài chính doanh nghiệp theo nhu cầu thực tế. Nhà cung ứng và doanh nghiệp thương mại có thể cần tài trợ hóa đơn, khoản phải thu hoặc hạn mức vốn lưu động gắn với hợp đồng để bù khoảng trống thu chi; doanh nghiệp mua thiết bị hay xây nhà xưởng lại cần kỳ hạn và lịch trả nợ tương thích với tiến độ đầu tư, vận hành và thu hồi vốn. Gộp các nhu cầu ấy vào một gói vay ngắn hạn chỉ vì thủ tục quen thuộc là đặt doanh nghiệp trước rủi ro sai kỳ hạn.
Quy mô ưu đãi hiện có cho thấy tín dụng đang được thúc đẩy, nhưng chưa đồng nghĩa mọi nhu cầu dài hạn đã được đáp ứng: 15 ngân hàng công bố các gói vay ưu đãi tổng quy mô khoảng 451.000 tỷ đồng, tương đương 2,2% dư nợ toàn hệ thống. Với doanh nghiệp dự thầu, bảo lãnh có thể hữu ích hơn một khoản vay mới; chương trình được công bố cho phép khách hàng đủ điều kiện giảm gánh nặng tiền phải giữ lại cho thủ tục, dành nguồn lực cho hoạt động kinh doanh. Ngân hàng cũng cần xem xét hợp đồng đầu ra và dòng tiền dự kiến, kể cả với doanh nghiệp đang chuyển đổi theo tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị.
Nguồn vốn ngân hàng chịu giới hạn từ cơ cấu tiền gửi
Khả năng vay vốn ngân hàng không chỉ phụ thuộc vào nhu cầu của doanh nghiệp hay mức lãi suất. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết tiền gửi ngắn hạn chiếm tới 80% tổng tiền gửi, dù người gửi thường xuyên quay vòng khoản gửi và tạo tính ổn định thực tế cho nguồn huy động. Cơ cấu này giúp ngân hàng huy động với chi phí thấp hơn, nhưng cũng đặt ra bài toán cân đối khi tài trợ các dự án có thời gian hoàn vốn dài.
Điều hành tiền tệ phải cân bằng giữa ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát, kiểm soát tỷ giá và hỗ trợ tăng trưởng. Tính đến thời điểm báo cáo, tín dụng toàn hệ thống tăng 12,27% so với cuối năm 2025; 77,44% dư nợ được tập trung vào sản xuất, kinh doanh, còn dư nợ dành cho SME vượt 4 triệu tỷ đồng. Những con số ấy cho thấy vốn đang hướng vào hoạt động tạo ra sản phẩm, nhưng không thể thay thế việc phát triển nguồn tài trợ trung, dài hạn và cơ chế bảo lãnh cho doanh nghiệp có phương án khả thi nhưng thiếu tài sản bảo đảm.
Điều kiện vay bắt đầu từ sổ sách và dòng tiền minh bạch
Doanh nghiệp muốn được thẩm định theo năng lực kinh doanh cần chứng minh năng lực ấy bằng hồ sơ nhất quán. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước nêu rõ yêu cầu chấm dứt tình trạng dùng hai bảng cân đối kế toán, đồng thời minh bạch hoạt động và chứng minh khả năng trả nợ. Đây không phải thủ tục hình thức: sổ sách rõ ràng giúp ngân hàng đánh giá dòng tiền, còn doanh nghiệp có cơ sở để chọn hạn mức và lịch trả nợ phù hợp.
Ngân hàng đang thử mở rộng đánh giá dựa trên dữ liệu giao dịch, doanh thu, hợp đồng và lịch sử thanh toán. Techcombank công bố chương trình hỗ trợ SME và hộ kinh doanh với quy mô ban đầu 10.000 tỷ đồng vào tháng 9/2026, sau đó bổ sung thêm 10.000 tỷ đồng trong tháng 10, nâng tổng quy mô lên 20.000 tỷ đồng; khách hàng đủ điều kiện có thể được giảm lãi suất đến 2%/năm. Tuy nhiên, dữ liệu không phải tấm vé tự động được duyệt vay: doanh nghiệp vẫn cần phương án khả thi và khả năng trả nợ có thể kiểm chứng. Với trường hợp khó khăn tạm thời, cơ chế cơ cấu lại thời hạn trả nợ cũng có thể giúp vượt qua giai đoạn chao đảo.
Kết luận: chọn kỳ hạn trước khi chọn mức lãi
Lãi suất cho vay giảm là cơ hội để doanh nghiệp xem lại kế hoạch vốn, không phải lý do để vay bằng mọi giá. Trước khi ký hợp đồng, doanh nghiệp nên xác định khoản vay phục vụ vốn lưu động hay đầu tư dài hạn, đối chiếu lịch trả nợ với thời điểm dự án tạo tiền, rà soát điều kiện tài sản bảo đảm và chuẩn hóa sổ sách. Ngân hàng cần tiếp tục phát triển tín dụng dài hạn, bảo lãnh và sản phẩm theo chu kỳ kinh doanh; cơ quan quản lý đã cam kết khuyến khích, hướng dẫn cho vay với doanh nghiệp đáp ứng tiêu chí và tạo điều kiện cơ cấu nợ khi gặp khó tạm thời. Nguồn vốn tốt không chỉ có giá thấp: nó phải đến đúng lúc, có kỳ hạn đúng và không buộc doanh nghiệp trả nợ trước khi khoản đầu tư kịp sinh lời.
