STEM bùng nổ: từ khái niệm đến làn sóng nguyện vọng kỷ lục
Ngành STEM là nhóm lĩnh vực đào tạo tập trung vào khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán, chú trọng tư duy logic, thực hành thí nghiệm và ứng dụng công nghệ để giải quyết các vấn đề phức tạp trong sản xuất, đời sống và quản trị hiện đại, từ đó hình thành lực lượng lao động có khả năng thích ứng nhanh với chuyển đổi số và đổi mới công nghệ ở quy mô lớn. Năm nay, hơn 53% thí sinh đăng ký xét tuyển đại học đặt ít nhất một nguyện vọng xét tuyển STEM, tương đương hơn 467.000 người – mức cao nhất từ trước đến nay. Số nguyện vọng xét tuyển STEM vượt 2,3 triệu, chiếm gần 33% tổng nguyện vọng. Đây không còn là dao động nhẹ, mà là một cuộc đổi hướng rõ ràng của cả hệ thống tuyển sinh đại học STEM, khi STEM từ nhóm “khó nhằn” trở thành lựa chọn chính của hơn nửa sĩ tử.
Từ học bổng đến Nghị định 179: cú hích chính sách làm thay đổi bản đồ lựa chọn
Nếu phải chỉ ra một bước ngoặt cho ngành STEM 2026, đó là chính sách học bổng ngành STEM và gói hỗ trợ người học gắn với Nghị định 179/2026/NĐ-CP. Hơn 331.000 thí sinh đã đăng ký vào các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược theo nghị định này, với gần 1,3 triệu nguyện vọng. Trong đó, hơn 121.000 em chọn 15 nhóm ngành thuộc diện xem xét hỗ trợ học bổng. Nghị định 179 không chỉ khoanh rõ “vùng ưu tiên” mà còn kèm hỗ trợ tài chính trực tiếp cho người học. Một phát biểu đáng chú ý là: “Chính sách học bổng với mức hỗ trợ tương đối đáng kể tạo cú hích rõ rệt cho tuyển sinh các ngành STEM, đặc biệt trong việc thu hút những thí sinh có năng lực học tập tốt”. Kết quả là nguyện vọng xét tuyển STEM không còn là “phương án B”, mà trở thành lựa chọn chiến lược, nhất là với học sinh giỏi ở các môn tự nhiên.
34% nhập học STEM và các “cực điểm chuẩn cao”: tín hiệu nào cho chất lượng?
Hơn 212.600 thí sinh xác nhận nhập học vào các ngành STEM, chiếm khoảng 33,6% tổng số sinh viên. Nói cách khác, gần 34% tổng số thí sinh nhập học thuộc khối STEM và khối này đang hình thành hàng loạt “cực điểm chuẩn cao” ngang hàng các ngành sư phạm, sức khỏe, luật. Ở nhóm trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, nhiều chương trình lấy điểm chuẩn trên 25; riêng các ngành vi mạch và bán dẫn, hơn 60% lượt ngành có điểm chuẩn từ 22,5 trở lên. Đây là dấu hiệu tích cực: STEM không chỉ tăng về lượng mà tăng cả về “chất” đầu vào, nhất là ngành STEM 2026 gắn với công nghệ lõi. Nhưng chính sự phân hóa này cũng nhắc chúng ta rằng không phải mọi ngành STEM đều “hot”, và thí sinh lẫn nhà trường phải tỉnh táo thay vì chạy theo hiệu ứng đám đông tuyển sinh đại học STEM.
Học bổng, chất lượng đào tạo hay cơ hội việc làm: yếu tố nào giữ chân người học?
Học bổng chỉ là vé vào cửa, không phải điểm đến cuối cùng. Nghị định 179 đưa ra hai nhóm sinh viên được xét học bổng Chính phủ: nhóm đạt giải quốc gia, quốc tế và nhóm có tổng điểm thi tốt nghiệp với môn toán cùng hai môn lý, hóa, sinh, tiếng Anh từ 22,5 điểm trở lên, đồng thời nằm trong top 30% điểm cao nhất cùng nhóm ngành. Học bổng ngành STEM nhắm trúng nhóm học sinh giỏi, nhưng để giữ họ ở lại, các trường phải nâng chất lượng đào tạo: nhiều thực hành, thí nghiệm, cập nhật công nghệ, kết nối doanh nghiệp. Cốt lõi hơn, cơ hội việc làm STEM và thu nhập sau tốt nghiệp mới là “động cơ dài hạn”: cần tạo việc làm chất lượng cao, cơ hội thăng tiến, để giá trị học bổng không bị lu mờ trước nỗi lo “học xong để làm gì”.
Tương lai ngành STEM 2026: cơn sốt nhất thời hay bước ngoặt cơ cấu nhân lực?
Các con số nguyện vọng xét tuyển STEM và nhập học năm nay cho thấy cơ cấu nguồn nhân lực đang chuyển rõ về khoa học, công nghệ và những lĩnh vực chiến lược mà nền kinh tế cần. Tuy nhiên, chính những người trong cuộc cũng thừa nhận cần theo dõi xu hướng này nhiều năm liền, vì lựa chọn ngành luôn bị chi phối bởi thị trường lao động, uy tín từng trường và kỳ vọng nghề nghiệp của người học. Nếu chính sách dừng ở học bổng mà không đi kèm đầu tư labo, đội ngũ giảng viên, mạng lưới doanh nghiệp và hệ sinh thái việc làm, STEM có nguy cơ trở thành “cơn sốt mùa tuyển sinh” rồi nguội lạnh. Ngược lại, nếu tận dụng được đà này để nâng cấp đào tạo, gắn với các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng mới, đường sắt, công nghệ biển, thì ngành STEM 2026 có thể là bước ngoặt thật sự, tái định hình thị trường nhân lực tri thức cao trong nhiều thập kỷ.
