STEM Innovation Petrovietnam là gì và vì sao quan trọng lúc này?
STEM Innovation Petrovietnam là chương trình xây dựng mạng lưới phòng thực hành STEM, gắn đầu tư thiết bị với đào tạo giáo viên, phát triển học liệu và kết nối cộng đồng sáng tạo, nhằm đưa khoa học – công nghệ đến gần hơn học sinh và thúc đẩy đổi mới phương pháp giảng dạy trong nhà trường phổ thông trên phạm vi toàn quốc.
Điều đáng nói không phải ở quy mô tài trợ, mà ở thời điểm và cách làm. Chương trình được khởi động tháng 9/2025, đúng dịp kỷ niệm 50 năm thành lập Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam, từ ý tưởng và định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Nói cách khác, đây là dự án STEM hiếm hoi vừa có tầm nhìn chiến lược của lãnh đạo cấp cao, vừa bám sát nhu cầu đổi mới giáo dục phổ thông. Trong bối cảnh chương trình giáo dục mới đòi hỏi dạy học gắn thực tiễn, thiếu hạ tầng thí nghiệm đã trở thành điểm nghẽn. STEM Innovation Petrovietnam xuất hiện đúng chỗ, đúng lúc: giải quyết cái thiếu về phòng thực hành STEM, đồng thời chạm vào cái yếu cố hữu – phương pháp giảng dạy STEM còn nặng lý thuyết.
108 phòng thực hành STEM tại 34 tỉnh: Hạ tầng không chỉ là thiết bị
Chỉ sau một năm, mạng lưới STEM Innovation Petrovietnam đã xây dựng 108 phòng thực hành STEM tại 34 tỉnh, thành phố – một tốc độ triển khai bất thường đối với dự án giáo dục quy mô quốc gia. Đáng chú ý, 91 trong số 108 phòng này đã được đăng ký vào hệ thống FabLab của Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT), góp phần nâng tổng số phòng lab đạt chuẩn quốc tế tại Việt Nam lên 116 và đưa Việt Nam đứng thứ năm thế giới, dẫn đầu châu Á về số lượng FabLab.
Nhưng hạ tầng trong chương trình này không dừng ở bảng tương tác thông minh, bộ robotics, thiết bị lập trình hay mô hình khoa học. Hệ phòng lab được thiết kế theo các chuẩn FabLab, NGSS, ISTE, CSTA… biến những phòng bộ môn rời rạc thành một hệ sinh thái học tập với chuẩn chung, ngôn ngữ chung và cơ hội kết nối quốc tế. Đó là lý do chuyên gia STEM Đỗ Hoàng Sơn gọi 108 phòng thực hành STEM Innovation Petrovietnam là những “mỏ tài nguyên” quý giá của nguồn nhân lực quốc gia. Ở tầm chính sách, đây là cách bù đắp phần hạ tầng còn thiếu của giáo dục phổ thông, hơn là một phong trào trang bị máy móc mang tính phong trào.
Từ phòng lab đến lớp học: Cú hích cho phương pháp giảng dạy STEM
Điểm tiến bộ nhất của STEM Innovation Petrovietnam là coi phòng thực hành STEM như công cụ để thay đổi cách dạy, không phải đích đến trang bị cho đủ. Chương trình gắn đầu tư thiết bị với đào tạo giáo viên và xây dựng học liệu; nhờ đó, giáo viên không bị bỏ mặc với những bộ robot “đóng tủ”, mà có điều kiện tổ chức bài học theo dự án, gắn kiến thức liên môn với các bài toán đời sống.
Con số gần 40.000 học sinh được tiếp cận, hơn 1.300 giáo viên tham gia giảng dạy và hơn 850 bài giảng STEM đã được xây dựng tính đến tháng 9/2026 cho thấy thiết bị đã đi vào dạy học chứ không nằm trên giấy. Về bản chất, các phòng thực hành này tạo ra không gian để giáo viên dám thay đổi: thay vì thuyết giảng, họ có thể giao nhiệm vụ, yêu cầu học sinh thiết kế mô hình, lập trình giải pháp, thử nghiệm rồi tinh chỉnh. Khi giáo viên có chỗ để thử và sai, phương pháp giảng dạy STEM mới có cơ hội dịch chuyển từ “thầy nói – trò ghi” sang “thầy dẫn – trò làm”. Đây là chuyển biến mà sách giáo khoa hay tập huấn lý thuyết đơn thuần không thể tạo ra.
Học sinh được học khác đi: Từ “chạm” vào khoa học đến mạng lưới đổi mới sáng tạo
Nếu trước đây, với nhiều học sinh, khoa học – công nghệ là các công thức trên giấy, thì giờ đây, phòng thực hành STEM đã trở thành không gian để các em thử nghiệm ý tưởng, điều chỉnh giải pháp và dần hình thành tư duy khoa học, kỹ năng hợp tác, năng lực sáng tạo. Ở những địa phương miền núi còn khó khăn như Tuyên Quang, Lào Cai, Cao Bằng, Lạng Sơn, việc được sử dụng bảng tương tác, thiết bị robotics, lập trình và dụng cụ thí nghiệm biến những bài học vốn khô khan thành trải nghiệm trực quan, sinh động.
Nhận xét từ giáo viên cho thấy thay đổi rất cụ thể: học sinh không chỉ “xem” công nghệ mà được “chạm” vào nó, thay vì tiếp cận qua sách vở. Từ những giờ thực hành, các em học cách biến ý tưởng thành sản phẩm, từng bước rút ngắn khoảng cách với môi trường quốc tế và hình thành tư duy logic, khả năng hợp tác để tham gia các sân chơi toàn cầu. Quan trọng hơn, chương trình đang tạo môi trường phát hiện và bồi dưỡng sớm học sinh có năng lực, đam mê khoa học, công nghệ, đồng thời mở ra cầu nối giữa trường THPT với đại học và thị trường lao động. Khi các phòng STEM được kết nối, chúng không chỉ là 108 điểm lẻ mà từng bước trở thành một mạng lưới đổi mới sáng tạo thống nhất, nơi ý tưởng có đường đi từ bàn học ra đời sống.
Thu hẹp khoảng cách vùng miền và hướng đi tiếp theo cho đổi mới giáo dục STEM
Tác động lớn nhất của STEM Innovation Petrovietnam nằm ở chỗ nó làm cho giáo dục STEM bớt mang tính “đặc quyền” của các trường lớn ở đô thị. Từ miền núi đến đồng bằng, học sinh đều có cơ hội vào phòng thực hành STEM đạt chuẩn quốc tế, tiếp cận thiết bị và học liệu mà trước đây chỉ xuất hiện trong các cơ sở giáo dục tuyến trên. Nhờ vậy, khoảng cách về điều kiện thực hành giữa các vùng miền được thu hẹp, và cơ hội tiếp cận giáo dục STEM được mở rộng theo nghĩa thực chất, không phải khẩu hiệu.
Tuy vậy, hạ tầng mới chỉ là bước khởi đầu. Thách thức tiếp theo là duy trì đào tạo giáo viên, cập nhật học liệu, kết nối thường xuyên giữa các phòng lab để “mạng lưới đổi mới sáng tạo thống nhất” trở thành thực tế chứ không chỉ là mục tiêu đẹp trên giấy. Ở tầm dài hạn, nếu chương trình tiếp tục giữ nguyên triết lý gắn thiết bị với phương pháp, gắn nhà trường với cộng đồng STEM trong và ngoài nước, STEM Innovation Petrovietnam có thể trở thành hình mẫu cho việc doanh nghiệp tham gia đổi mới giáo dục STEM: không làm thay nhà trường, mà trao cho họ công cụ và hệ sinh thái để tự thay đổi.
