STEM: Nhóm ngành khó nhưng đang trở thành lựa chọn mặc định
STEM là cụm ngành đại học gồm khoa học, kỹ thuật, công nghệ và toán, nổi tiếng với mức độ khó, yêu cầu nền tảng kiến thức tự nhiên vững, cường độ học tập cao, nhiều giờ thí nghiệm và thực hành, nhưng đang trở thành lựa chọn ưu tiên của hơn một nửa thí sinh trong mùa tuyển sinh STEM 2026. Tuyển sinh STEM 2026 chứng kiến cú xoay chuyển rõ rệt: khoảng 467.590 thí sinh đăng ký ít nhất một nguyện vọng vào các ngành STEM, tương đương hơn 53% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển. Trong đó, khoảng 212.600 thí sinh đã xác nhận nhập học vào các lĩnh vực STEM, chiếm 33,6% tổng số thí sinh xác nhận nhập học. Những con số này cho thấy ngành STEM hút thí sinh không phải là hiện tượng nhất thời, mà phản ánh một thay đổi sâu hơn trong suy nghĩ chọn ngành của giới trẻ.
Học bổng ngành khoa học: cú hích tài chính hay tín hiệu chính sách?
Nếu phải chỉ ra một nguyên nhân “bật công tắc” cho tuyển sinh STEM 2026, thì đó là chính sách học bổng ngành khoa học theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP. Hơn 331.000 thí sinh đăng ký vào các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược thuộc danh mục ưu tiên, với gần 1,3 triệu nguyện vọng. Đáng chú ý, hơn 121.000 em lựa chọn 15 nhóm ngành được xem xét hỗ trợ học bổng. Không chỉ là khoản hỗ trợ hàng tháng, chính sách này gửi đi một thông điệp mạnh: Nhà nước coi khoa học, công nghệ, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng mới, đường sắt, công nghệ biển… là lĩnh vực chiến lược và sẵn sàng đầu tư nhân lực cho chúng. Với học sinh giỏi, đây không đơn thuần là “tiền học”, mà là bảo chứng rằng họ đang đi vào lối đi được ưu tiên trong chiến lược phát triển của quốc gia.
Chất lượng đào tạo: STEM chỉ hấp dẫn nếu không còn là môn khó khô khan
Học bổng tạo lực đẩy ban đầu, nhưng một ngành chỉ giữ chân người học nếu trải nghiệm đào tạo đủ thuyết phục. Thẳng thắn mà nói, STEM vẫn là nhóm ngành khó: sinh viên phải dành nhiều thời gian cho lý thuyết nền tảng, phòng thí nghiệm, thực hành và liên tục cập nhật công nghệ. Nếu trường đại học chỉ khóa chặt sinh viên trong lớp lý thuyết, sức hút hiện tại sẽ sớm bão hòa. Những trường chủ động nâng cấp phòng thực hành, đầu tư thiết bị hiện đại và gắn chặt chương trình với doanh nghiệp đang thay đổi cuộc chơi: sinh viên thấy rõ công nghệ mới, quy trình sản xuất, yêu cầu kỹ năng thực tế ngay trong những năm đầu. Khi câu hỏi “học xong để làm gì?” được trả lời bằng trải nghiệm cụ thể, STEM không còn là chuỗi môn khó vô định mà trở thành cầu nối trực tiếp tới nghề nghiệp.
Cơ hội việc làm STEM: từ loay hoay chọn ngành đến nhìn thấy nghề rõ ràng
Không thể giải thích việc ngành STEM hút thí sinh mà bỏ qua câu chuyện cơ hội việc làm STEM. Khi các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng mới, điện hạt nhân, công nghệ biển, đường sắt hiện đại… được xác định là ưu tiên, thị trường lao động sẽ cần kỹ sư, nhà khoa học, chuyên gia dữ liệu nhiều năm liên tiếp. Người học đang đọc được tín hiệu này: chọn STEM là đặt cược vào ngành gắn với các chiến lược và dự án phát triển dài hạn của quốc gia. Tuy vậy, các chuyên gia cảnh báo đây mới chỉ là bước khởi đầu. Nếu sau tốt nghiệp, sinh viên vẫn phải chật vật với việc làm chất lượng thấp, sức hút sẽ nguội nhanh. Để cơ hội việc làm STEM thực sự là điểm cộng bền, cần thêm chính sách tạo việc làm tốt, lộ trình nghề nghiệp rõ và môi trường làm việc đủ sức giữ chân nhân lực giỏi.
Tương lai STEM: giữ lửa không chỉ bằng học bổng mà bằng hệ sinh thái
Điều đáng suy nghĩ là: STEM vẫn bị gắn nhãn “khó học”, nhưng sức hút không giảm mà còn mạnh hơn qua từng mùa tuyển sinh. Lý do là thế hệ học sinh mới không chỉ tính đường ngắn hạn qua kỳ thi, mà nhìn xa hơn tới hành trình nghề nghiệp. Dù vậy, nguồn thí sinh ổn định cho STEM sẽ không tự nhiên mà có. Tâm lý học để thi khiến nhiều em né các môn khoa học tự nhiên nếu không bắt buộc. Muốn thay đổi, phải nuôi dưỡng hứng thú với khoa học từ THCS, THPT bằng hoạt động STEM thực tiễn, hướng nghiệp nghiêm túc, phân luồng rõ ràng và hỗ trợ học tốt các môn tự nhiên. Các nhà quản lý đã nhấn mạnh cần theo dõi xu hướng trong nhiều năm, vì lựa chọn ngành còn phụ thuộc thị trường lao động, uy tín trường và kỳ vọng nghề nghiệp. Nếu chính sách, đào tạo và việc làm cùng “chung nhịp”, STEM sẽ không chỉ là lựa chọn thời thượng mà trở thành trụ cột nhân lực của nền kinh tế tri thức.
