Bảo vệ phải vượt khỏi những lời dặn dò
An toàn số trẻ em là khả năng tiếp cận và sử dụng công nghệ để học hỏi, kết nối, sáng tạo mà vẫn biết nhận diện nguy cơ, bảo vệ thông tin riêng tư và tìm người hỗ trợ khi gặp rắc rối. Vì thế, bảo vệ trẻ trên mạng không thể chỉ là nhắc các em “cẩn thận” rồi để gia đình tự xoay xở. Internet đem lại lợi ích rõ rệt, nhưng trẻ đang bước vào môi trường số nhanh hơn khả năng bảo vệ của gia đình, nhà trường, pháp luật và các nền tảng. Đại biểu Nguyễn Văn Huy nêu rằng trẻ có thể thành mục tiêu của hành vi dụ dỗ, bắt nạt, xâm hại và thao túng tâm lý ngày càng tinh vi. Kẻ xấu có thể giả danh bạn bè, người nổi tiếng hoặc người thân; ảnh riêng tư bị dùng để đe dọa, còn hình ảnh bị chế giễu có thể lan trong nhóm lớp. Đó là những tổn thương cụ thể, không thể hóa giải bằng một lời cảnh báo chung chung.
Không nên giải quyết rủi ro bằng cách mặc định cấm trẻ lên mạng. Câu hỏi đúng là làm sao để các em hưởng lợi từ công nghệ mà không phải đánh đổi sức khỏe, tinh thần và quyền riêng tư. Trách nhiệm cần được chia sẻ: người lớn đồng hành, trường học dạy kỹ năng, nền tảng phát hiện và xử lý nội dung gây hại, còn cơ quan chức năng phải hoàn thiện quy định và giám sát thực thi. Đại biểu kiến nghị tiếp tục hoàn thiện pháp luật về trẻ em, an ninh mạng, dữ liệu cá nhân và trách nhiệm nền tảng, đồng thời tăng cường giám sát chương trình giai đoạn 2026-2030. Đây là hướng đi thiết thực hơn việc đặt toàn bộ gánh nặng lên vai trẻ.
Kỹ năng an toàn mạng phải dùng được trong đời sống
Một bài học an toàn số chỉ có ích khi trẻ biết làm gì trước tình huống thật: dừng liên lạc với người lạ gây áp lực, không gửi thông tin hay hình ảnh riêng tư, kiểm chứng lời mời nhận quà hoặc học bổng, lưu bằng chứng và báo cho người đáng tin cậy. Trẻ cũng cần hiểu cách chặn, báo cáo tài khoản và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Những kỹ năng an toàn mạng ấy không thể hình thành chỉ bằng cách liệt kê các mối nguy; các em cần được thực hành, đặt câu hỏi và diễn tập cách ứng phó mà không sợ bị trách phạt. Trẻ em ở bất kỳ địa bàn nào cần năng lực tự bảo vệ, biết lên tiếng và có người, dịch vụ hỗ trợ đáng tin cậy khi gặp nguy cơ.
Các thủ đoạn trực tuyến thường mở đầu bằng lời hứa hẹn hay sự quan tâm, chứ không phải đe dọa rõ ràng. Ở một số nơi, lời mời việc nhẹ, thu nhập cao, học bổng hoặc quà tặng có thể dẫn đến lừa đảo, bóc lột; công nghệ giả mạo hình ảnh và giọng nói còn khiến việc xác minh khó hơn. Vì vậy, giáo dục cần dạy trẻ nhận ra dấu hiệu đáng ngờ và tập tìm trợ giúp sớm, thay vì chỉ yêu cầu các em tự phán đoán. Cũng cần nói rõ rằng khi trẻ báo sự cố, phản ứng đầu tiên của người lớn nên là lắng nghe và bảo vệ, không phải đổ lỗi vì đã tin nhầm hoặc chia sẻ điều gì đó.
Giáo dục ở miền núi cần bắt đầu từ tiếng nói của học sinh
Trẻ em vùng miền núi không đứng ngoài đời sống số: các em dùng internet để học, kết nối, giải trí và thể hiện bản thân. Khác biệt cần được nhìn nhận không phải như bằng chứng rằng các em kém hiểu biết, mà là những rào cản có thể làm việc nhận diện nguy cơ và tìm trợ giúp khó hơn—chẳng hạn chênh lệch về kỹ năng, ngôn ngữ, thông tin phù hợp và mức độ quen thuộc của cha mẹ với nền tảng trẻ dùng. Giáo dục an toàn số vì thế phải được địa phương hóa, dễ hiểu và gắn với hoàn cảnh thực tế, đồng thời phát huy vai trò chủ động của học sinh.
Một chương trình gần đây đã hướng dẫn kỹ năng an toàn trên không gian mạng cho học sinh tại hai trường phổ thông ở Lào Cai. Qua hoạt động tương tác, học sinh nêu những băn khoăn rất đời thường: dùng điện thoại trước giờ ngủ, thông báo liên tục làm xao nhãng, áp lực so sánh trên mạng xã hội. Các em còn đề xuất gia đình cùng tập thể dục, dùng ứng dụng nhắc giờ hoặc thống nhất cam kết về thời gian sử dụng điện thoại. Những ý kiến ấy cho thấy học sinh không chỉ là người tiếp nhận bài giảng. Khi giáo viên, gia đình và cộng đồng lắng nghe, các em có thể góp phần thiết kế cách học sát nhu cầu và lan tỏa hành vi số tích cực.
Cộng đồng phải là nơi trẻ biết mình có thể tìm đến
Một buổi truyền thông không thể thay thế mạng lưới trợ giúp lâu dài. Trẻ cần biết rõ khi gặp chuyện có thể tìm ai ở nhà, ở trường và trong cộng đồng; người tiếp nhận phải biết lắng nghe, giữ an toàn cho trẻ và kết nối với dịch vụ phù hợp. Mạng lưới này càng quan trọng ở nơi khoảng cách, rào cản ngôn ngữ hoặc thiếu thông tin khiến trẻ khó tự tìm hỗ trợ. Gia đình cũng cần được hướng dẫn để đồng hành mà không biến việc bảo vệ thành giám sát gây mất lòng tin. Khi trẻ dám kể sớm, người lớn mới có cơ hội ngăn một sự việc nhỏ biến thành khủng hoảng.
Hướng đi tiếp theo cần nối giáo dục trong trường với hỗ trợ ngoài lớp học. Teen Safety School Tour 2026 do Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, TikTok Việt Nam và MSD United Way Vietnam đồng tổ chức tập trung vào ba trụ cột: an toàn số, sức khỏe số và tiếng nói của thanh thiếu niên. Đây là một bước đáng chú ý, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc kiến thức có được duy trì và mạng lưới hỗ trợ có hoạt động đều đặn hay không. Bảo vệ trẻ trên mạng không phải là dựng thêm một hàng rào cấm đoán; đó là trao cho các em kỹ năng, tiếng nói và những người đáng tin để cùng ứng phó. Cảnh báo có thể mở đầu cuộc trò chuyện, nhưng chỉ hành động và sự đồng hành mới giúp trẻ tự tin bước tiếp.
