Từ mục tiêu ngành mũi nhọn đến yêu cầu tháo nút thắt
Chính sách đặc thù phát triển du lịch là nhóm cơ chế được thiết kế có trọng tâm để tháo gỡ rào cản đầu tư, mở rộng cơ hội kinh doanh và huy động thêm nguồn lực cho ngành. Dự thảo nghị quyết của Quốc hội đang được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch lấy ý kiến nhằm cụ thể hóa định hướng đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn; đây là bước cần thiết, nhưng chỉ có ý nghĩa nếu quy định giải quyết đúng những vướng mắc ngoài thực tế. Tại hội nghị tham vấn ngày 26/10 ở Hà Nội, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh mục tiêu tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và tạo động lực mới. Bà cũng đề nghị đại diện doanh nghiệp du lịch góp ý từ khó khăn trong hoạt động, thay vì chỉ đánh giá chính sách trên giấy. Điều đó cho thấy trọng tâm không nên là tạo thêm ưu đãi bằng mọi giá, mà là làm cho điều kiện tiếp cận rõ ràng, khả thi và gắn với kết quả.
Lý do cần hành động nằm ở bài toán chất lượng tăng trưởng: ngành cần thêm đầu tư và sản phẩm hấp dẫn, đồng thời phải tăng thời gian lưu trú, mức chi tiêu của khách, năng suất lao động, việc làm và thu nhập của người dân. Nếu chính sách chỉ kéo thêm dự án mà không tạo trải nghiệm tốt hơn hoặc lợi ích lan tới cộng đồng, mục tiêu phát triển du lịch bền vững sẽ khó đạt. Nhà nước được đặt vào vai trò kiến tạo, dẫn dắt bằng thể chế và nguồn lực công; khu vực tư nhân và địa phương cần có dư địa tham gia thực chất.
Sáu hướng chính sách nhắm vào vốn, chi phí và sản phẩm
Dự thảo gồm 12 điều, lựa chọn các chính sách then chốt áp dụng có trọng tâm tại trung tâm du lịch lớn, khu du lịch quốc gia, địa bàn du lịch cộng đồng và vùng khó khăn; ưu đãi dự kiến đi kèm điều kiện, kết quả và giám sát. Sáu hướng được nêu gồm ưu đãi đầu tư theo mức độ lan tỏa, giảm chi phí và tăng kết nối với cộng đồng, mở không gian cho mô hình kinh doanh mới, đầu tư vào con người, cải thiện thị thực và để Nhà nước dẫn dắt bằng nguồn lực công. Cách tiếp cận này có lý: điểm nghẽn du lịch không chỉ là thiếu vốn, mà còn là thiếu sản phẩm đủ sức cạnh tranh, nhân lực, kết nối thị trường và dư địa thử nghiệm mô hình mới.
Với dự án du lịch động lực, dự thảo đề xuất ưu đãi tiền thuê đất và thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 10 năm. Nhưng ưu đãi lớn chỉ đáng bảo vệ khi tạo được hiệu ứng lan tỏa thay vì dồn lợi ích vào một vài dự án. Vì vậy, việc gắn hỗ trợ với quy mô, chất lượng và kết quả cần được quy định minh bạch; nếu điều kiện quá phức tạp, doanh nghiệp nhỏ sẽ khó tiếp cận, còn nếu giám sát yếu, nguồn lực công có thể không đem lại giá trị tương xứng.
Lợi ích phải đến được doanh nghiệp nhỏ và cộng đồng
Một điểm đáng chú ý là dự thảo không chỉ hướng tới nhà đầu tư lớn. Chính quyền địa phương được đề xuất xây dựng hỗ trợ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh phát triển du lịch xanh, nâng chất lượng dịch vụ theo đặc thù địa phương. Các điểm du lịch cộng đồng tại vùng dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo và nông thôn được ưu tiên, với đề xuất hỗ trợ hạ tầng, bảo tồn văn hóa, đào tạo, chuyển đổi số, quảng bá và kết nối thị trường. Đây là hướng đi đúng nếu du lịch được xem là sinh kế chứ không chỉ là lượng khách: người dân cần có năng lực cung cấp dịch vụ và cơ hội giữ lại phần giá trị tạo ra tại địa phương.
Tại hội nghị, ông Tạ Văn Hạ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đánh giá các nội dung dự thảo cơ bản đã tiếp cận những vấn đề thực tiễn doanh nghiệp quan tâm. Tuy nhiên, cộng đồng doanh nghiệp cần được tham gia sâu hơn vào việc xác định tiêu chí hỗ trợ và thủ tục thực hiện. Một chính sách tốt trên văn bản vẫn có thể thất bại nếu hộ kinh doanh không biết cách tiếp cận hoặc thiếu nguồn lực để đáp ứng điều kiện. Tham vấn vì thế phải giúp chuyển khó khăn cụ thể thành quy định dễ hiểu, dễ áp dụng.
Từ dự thảo đến chính sách có thể vận hành
Các cơ chế nêu trên vẫn đang trong quá trình xây dựng, hoàn thiện, chưa phải chính sách đã ban hành. Đây là khoảng thời gian để cơ quan soạn thảo làm rõ phạm vi áp dụng, tiêu chí hưởng ưu đãi và cách đo hiệu quả, tránh tình trạng chính sách rộng nhưng khó thực thi. Sau khi nghị quyết được ban hành, Bộ dự kiến phối hợp với Văn phòng Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu sáng kiến, chương trình tín dụng ưu đãi đặc biệt cho doanh nghiệp du lịch cùng hệ thống ngân hàng thương mại.
Đích đến nên là một hệ thống chính sách du lịch giúp doanh nghiệp đầu tư, đổi mới và cạnh tranh thuận lợi hơn, đồng thời bảo đảm điều kiện hưởng hỗ trợ rõ ràng và khả thi. Nghị quyết sẽ chỉ tạo động lực phát triển du lịch nếu ưu đãi được gắn với chất lượng sản phẩm, lợi ích cộng đồng và kết quả kiểm chứng được. Khơi thông nguồn lực không đồng nghĩa với phân phát ưu đãi; đó là tháo đúng rào cản để vốn, nhân lực và sáng kiến có thể biến thành trải nghiệm tốt hơn cho du khách và sinh kế bền vững hơn cho người dân.
