Khi Bach gặp Tchaikovsky giữa lòng Hà Nội
“Timeless Masterpieces Hà Nội” là chương trình hòa nhạc nơi nhạc trưởng Italy Damiano Giuranna dẫn dắt Dàn nhạc Giao hưởng Hà Nội cùng các nghệ sĩ độc tấu Việt Nam tái hiện những bản nhạc cổ điển châu Âu từ thời Baroque đến Lãng mạn, biến khán phòng Nhà hát Hồ Gươm thành điểm hẹn giữa truyền thống hàn lâm Âu châu và khán giả đương đại Việt Nam.
Điều khiến đêm Bach–Tchaikovsky này khác biệt không phải ở danh mục tác phẩm – vốn là “dàn giao hưởng kinh điển” quen thuộc – mà ở cách nó được đặt trong bối cảnh Hà Nội hôm nay. Lúc 20h ngày 18/9, khi những âm thanh đầu tiên vang lên tại Nhà hát Hồ Gươm, điều khẳng định ở đây không phải là sự uy nghi của di sản, mà là khả năng trò chuyện với tâm thức người nghe Việt Nam hiện đại. Sự kiện mở ra cuộc gặp giữa âm nhạc hàn lâm châu Âu và khán giả đương đại, cho thấy nhạc cổ điển không chỉ thuộc về bảo tàng ký ức mà có thể sống giữa phố xá đang chuyển động.
Một hành trình nén lại từ Baroque đến Lãng mạn
Ý tưởng cuốn hút nhất của Timeless Masterpieces là cấu trúc như một “timeline” thu gọn: bắt đầu từ Bach, đi qua Godard, Bruch và kết lại ở Tchaikovsky. Đây không chỉ là chương trình giới thiệu bốn tác phẩm mà là lời mời người nghe tự mình cảm nhận nhịp chuyển dịch của hơn một thế kỷ âm nhạc châu Âu.
Bach với Piano Concerto No. 5 cung Fa thứ đem lại sự chặt chẽ và nghệ thuật đối thoại giữa các bè – thứ logic âm thanh khiến người nghe Việt dễ liên tưởng đến những mô hình kỷ luật toán học hơn là cảm xúc phiêu lãng. Godard với Suite de 3 morceaux lại nhuộm không gian bằng chất thanh lịch Pháp, nhẹ mà không nhạt. Bruch đưa người nghe đến miền trữ tình đậm đặc trong Violin Concerto No. 1, chuẩn bị tâm thế cho cú “nổ tung” cảm xúc ở Symphony No. 5 cung Mi thứ của Tchaikovsky – nơi kịch tính được đẩy lên như một vở kịch không lời.
Damiano Giuranna nhạc trưởng và cây cầu văn hóa trên bục chỉ huy
Sức nặng nghệ thuật của đêm Bach Tchaikovsky concert nằm nhiều ở người dẫn đường: Damiano Giuranna nhạc trưởng. Ông không chỉ là nhạc trưởng mà còn là nghệ sĩ violin và nhà hoạt động văn hóa Italy, với hơn 25 năm hoạt động, sáng lập Dàn nhạc Trẻ Thế giới quy tụ hơn 3.000 nhạc sĩ trẻ từ năm châu lục và hợp tác với hơn 400 trường đại học, nhạc viện, học viện nghệ thuật. Đó không phải là bản lý lịch để ngưỡng mộ, mà là bằng chứng cho thấy ông nhìn âm nhạc như một dự án kết nối xã hội lâu dài.
Một trọng tâm trong hoạt động của Giuranna là dùng âm nhạc như cầu nối giữa các nền văn hóa. Điều này giải thích vì sao Timeless Masterpieces Hà Nội không được dàn dựng như một buổi “thuyết giảng về nhạc cổ điển châu Âu”, mà như cuộc đối thoại ngang hàng: dàn nhạc trong nước, nghệ sĩ Việt Nam, nhạc trưởng quốc tế cùng đứng trên chung một sân khấu. Từ Bach, Bruch đến Tchaikovsky, những bản nhạc ra đời cách đây hàng trăm năm vẫn có thể được khám phá qua cách thể hiện của các nghệ sĩ đương đại, trong những không gian biểu diễn mới và trước những thế hệ khán giả mới.
Nghệ sĩ Việt Nam: không chỉ tham gia, mà đồng sáng tạo
Điểm khiến chương trình “dàn giao hưởng kinh điển” này có ý nghĩa với đời sống âm nhạc Việt Nam là sự xuất hiện chủ động của nghệ sĩ trong nước. Ba nghệ sĩ độc tấu – Lương Tố Như (piano), Lê Thư Hương (flute), Hoàng Hồ Khánh Vân (violin) – đều là những người mang trong mình trải nghiệm đào tạo đa quốc gia, từ Royal College of Music, Boulogne-Billancourt đến Liszt Ferenc và các chương trình học ở Đan Mạch, Mỹ.
Sự kết hợp giữa nhạc trưởng quốc tế, nghệ sĩ Việt Nam và một dàn nhạc trong nước tạo nên một không gian giao lưu nghệ thuật, trong đó các tác phẩm kinh điển được tiếp cận từ góc nhìn của thế hệ nghệ sĩ đương đại. Thay vì chỉ “trình diễn đúng bản”, họ đọc lại Bach và Tchaikovsky bằng trải nghiệm cá nhân: lớn lên ở Việt Nam, đào tạo ở châu Âu, đứng trên sân khấu Hà Nội. Ở đây, âm nhạc không còn là hàng nhập khẩu nguyên kiện mà là sản phẩm đồng sáng tạo – nơi mỗi nghệ sĩ Việt là một mắt xích trong cây cầu văn hóa ấy.
Nhạc cổ điển cần bước ra khỏi vùng an toàn thính giả
Timeless Masterpieces đặt ra một câu hỏi thẳng thắn với đời sống nhạc hàn lâm Việt Nam: nếu cứ ở mãi trong vùng an toàn khán giả chuyên biệt, liệu di sản có tiếp tục sống? So với các loại hình âm nhạc phổ biến, nhạc hàn lâm thường có nhóm khán giả chuyên biệt hơn. Việc mời Bach, Godard, Bruch, Tchaikovsky về giữa trung tâm Hà Nội không chỉ là chuyện nghệ thuật, mà là chiến lược khán giả.
Trong bối cảnh đó, việc mở rộng không gian biểu diễn, đa dạng hóa chương trình và tạo thêm cơ hội để công chúng tiếp xúc với các tác phẩm kinh điển có ý nghĩa đối với quá trình tiếp nối di sản. Timeless Masterpieces Hà Nội là ví dụ rõ ràng: sự kiện mở ra cuộc gặp giữa âm nhạc hàn lâm châu Âu và khán giả đương đại, giúp âm nhạc hàn lâm bước ra khỏi phạm vi của những giá trị đã được định danh trong lịch sử và tiếp tục hiện diện trong đời sống văn hóa đương đại. Nếu muốn nhạc cổ điển châu Âu có chỗ đứng bền vững, chúng ta không chỉ cần nhiều đêm nhạc hơn, mà cần nhiều cây cầu như Damiano Giuranna và các nghệ sĩ Việt Nam đã cùng xây.
