Chuyển đổi số nhà trường: từ khẩu hiệu đến thay đổi vai trò giáo viên
Đào tạo giáo viên kỹ năng số trong nhà trường hiện nay là quá trình xây dựng năng lực sử dụng công nghệ, STEM và AI giáo dục để đổi mới dạy học, quản trị và hỗ trợ phát triển kỹ năng kỹ thuật số học sinh một cách an toàn, có kiểm soát, gắn với mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục và hiệu quả hoạt động của nhà trường. Điểm đáng nói là nhiều địa phương đã coi chuyển đổi số nhà trường không phải phong trào nhất thời mà là trọng tâm xuyên suốt. Ngành Giáo dục Tuyên Quang đặt chủ đề năm học là “Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất”, trong đó chuyển từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”, lấy hiệu quả hoạt động và sự tiến bộ của người học làm thước đo. Khi mục tiêu được nói rõ như vậy, công nghệ không còn là bộ sưu tập thiết bị, mà là thước đo xem giáo viên có dám thay đổi cách dạy hay không.
Tuyên Quang: STEM, Robotics và “nền móng số” cho lớp học mới
Tuyên Quang là ví dụ điển hình cho cách một địa phương dùng STEM trong trường học để thực chất hóa khẩu hiệu chuyển đổi số nhà trường. 100% trường học trên địa bàn đã được kết nối Internet cáp quang tốc độ cao, 91,3% trường tiểu học và 100% trường THCS, THPT có phòng máy tính, 100% trường phổ thông có phòng họp trực tuyến. Nhưng điều quan trọng là họ không dừng ở hạ tầng. Tỉnh yêu cầu hoàn thiện cơ sở dữ liệu giáo dục “đúng, đủ, sạch, sống, liên thông, thống nhất, dùng chung”, đẩy mạnh học bạ số, văn bằng số và ứng dụng công nghệ trong quản lý, dạy học, kiểm tra, đánh giá. Đồng thời, 5 cơ sở giáo dục được trao phòng học STEM hiện đại với tổng giá trị 1,5 tỷ đồng, đi cùng định hướng sử dụng hiệu quả phòng học STEM, hạ tầng số thông minh, thư viện hiện đại và nâng cao chất lượng giáo dục STEM, Robotics.
Ở đây, đào tạo giáo viên kỹ năng số là điểm nút. Các giáo viên được thường xuyên tập huấn nâng cao năng lực, đặc biệt về chuyển đổi số, STEM và Robotics. Trong sinh hoạt chuyên môn, bài học không chỉ bàn về nội dung mà còn về cách thiết kế hoạt động STEM, để học sinh trực tiếp tham gia quá trình tìm hiểu, thiết kế, thử nghiệm và giải quyết vấn đề. Vai trò thầy cô vì thế dịch chuyển từ người truyền thụ sang người thiết kế và dẫn dắt trải nghiệm. Chính cách tổ chức này mới làm cho kỹ năng kỹ thuật số học sinh gắn với năng lực giải quyết vấn đề thật, thay vì những thao tác rời rạc trên máy tính.
Từ lớp học đến phòng họp: giáo viên chủ động ứng dụng AI và dữ liệu số
Một sai lầm phổ biến là nghĩ rằng chuyển đổi số nhà trường đồng nghĩa với việc biến giáo viên thành chuyên gia công nghệ. Cách làm tại một số trường phổ thông cho thấy điều ngược lại: trọng tâm là giúp giáo viên sử dụng công cụ số để phục vụ nghề dạy học tốt hơn. Tại một trường THPT, 85 giáo viên và nhân viên đã tham gia khóa học và kỳ thi chứng chỉ Generative AI Foundations ngay tại trường vào cuối tháng 8, trong đó 81 người đạt chứng chỉ. Đây không phải cuộc đua thành tích mà là cách buộc đội ngũ đối diện với AI giáo dục bằng thái độ hiểu biết, thay vì né tránh. Nhà trường xây dựng các hoạt động bồi dưỡng kết hợp công nghệ, sư phạm và chuyên môn; giáo viên được hướng dẫn dùng phần mềm dạy học, phát triển học liệu số, thiết kế giáo án điện tử, tổ chức dạy học trực tuyến và ứng dụng AI trong hoạt động nghề nghiệp.
AI ở đây không được thần thánh hóa mà được đưa về đúng vị trí trợ lý: hỗ trợ xây dựng bài giảng, thiết kế câu hỏi, tạo tài liệu, phân tích kết quả kiểm tra; giáo viên vẫn chịu trách nhiệm chọn nội dung, kiểm chứng thông tin và quyết định phương pháp dạy. Theo kế hoạch chuyển đổi số, nhà trường đặt mục tiêu 100% giáo viên đạt năng lực số nâng cao, mỗi tổ chuyên môn có một giáo viên nòng cốt về chuyển đổi số để hỗ trợ đồng nghiệp. Đáng chú ý hơn, chuyển đổi số không chỉ nằm trong lớp học mà lan sang quản lý: xây dựng thư viện học liệu số dùng chung cho hai cơ sở, chuẩn hóa quy trình ứng dụng công nghệ trong dạy học, kiểm tra và đánh giá. Đây là kiểu đổi mới âm thầm nhưng có sức bền hơn hẳn các phong trào thiết bị ngắn hạn.
Khi dữ liệu và phụ huynh cùng bước vào hệ sinh thái số
Chuyển đổi số nhà trường sẽ nửa vời nếu chỉ dừng ở giáo viên và học sinh. Trường tiểu học Phú Thọ cho thấy một hướng tiếp cận rộng hơn: coi quản lý dữ liệu và kết nối phụ huynh là một phần thiết yếu của bức tranh số. Sau khi sáp nhập với một trường khác, đơn vị này đối diện bài toán hai cơ sở, dữ liệu phân tán, ứng dụng công nghệ trong dạy học, kiểm tra, đánh giá chưa có quy trình thống nhất. Thay vì chấp nhận tình trạng “mạnh ai nấy làm”, trường đặt mục tiêu đến trước ngày 30/10/2026, 100% hồ sơ được số hóa, làm sạch và cập nhật trên một hệ thống dữ liệu chung. Song song, chuyển đổi số được gắn với yêu cầu nâng cao năng lực số của đội ngũ, cải thiện hiệu quả quản lý và chất lượng hoạt động giáo dục.
Điều đáng chú ý là phụ huynh cũng được kéo vào quá trình này. Nhà trường phối hợp với Tổ công nghệ số cộng đồng của phường để hướng dẫn phụ huynh sử dụng sổ liên lạc điện tử, thanh toán học phí không tiền mặt và tra cứu thông tin trực tuyến. Với học sinh, mỗi năm trường dự kiến tổ chức ít nhất hai chuyên đề về kỹ năng số và an toàn trực tuyến, kết nối chặt chẽ với yêu cầu rèn kỹ năng kỹ thuật số học sinh trong bối cảnh các em ngày càng tiếp xúc nhiều với không gian mạng. Cách làm này cho thấy: nếu coi chuyển đổi số chỉ là câu chuyện trong tường lớp, nhà trường sẽ bỏ lỡ cơ hội xây dựng một hệ sinh thái giáo dục số, nơi dữ liệu, phụ huynh và học sinh tương tác liên tục.
Kết luận: giáo viên số, học sinh số – nhưng mục tiêu vẫn là con người
Điểm chung giữa các mô hình ở Tuyên Quang và các trường đang thí điểm AI giáo dục là một thông điệp rõ ràng: công nghệ chỉ là phương tiện, chất lượng giáo dục mới là đích đến. Đào tạo giáo viên kỹ năng số, triển khai STEM trong trường học, ứng dụng AI vào quản lý và dạy học không nhằm tạo ra những lớp học hào nhoáng, mà để thay đổi cách thầy cô tổ chức bài học, cách học sinh tiếp cận kiến thức và cách nhà trường đánh giá quá trình học tập. Việc tỉnh lựa chọn khoảng 6 cơ sở có điều kiện thuận lợi để chuẩn bị hoặc thí điểm một số nội dung Toán, Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh cho thấy chuyển đổi số đang gắn với cả mục tiêu hội nhập chuyên môn. Câu hỏi cuối cùng vì thế không phải “trường đã có bao nhiêu thiết bị số”, mà là: sau mỗi bài học, học sinh làm được gì khác đi nhờ STEM, nhờ AI, nhờ những thầy cô dám thay đổi.
