Khi 4/8 tuyến cáp quang biển Việt Nam cùng “gục ngã”
Sự cố 4 trên tổng số 8 tuyến cáp quang biển Việt Nam kết nối đi quốc tế đứt hoặc lỗi cùng thời điểm là tình huống hạ tầng truyền dẫn mạng bị suy yếu nghiêm trọng, khiến lưu lượng Internet quốc tế sụt giảm rõ rệt, làm tăng độ trễ truy cập, phơi bày hạn chế về khả năng dự phòng, khả năng chống chịu rủi ro và quy trình sửa chữa cáp biển vốn kéo dài nhiều tháng.
Điểm nhức nhối không phải là chuyện đứt cáp – vốn đã thành “chuyện thường niên” – mà là việc một nửa các tuyến cáp quang biển Việt Nam đang gặp sự cố cùng lúc, làm suy giảm đáng kể dung lượng kết nối quốc tế của nước ta. Bốn tuyến đang lỗi gồm SJC2, AAE-1, AAG và IA. SJC2 gặp sự cố ngày 25/6 tại đoạn S4 Chung Hom Kok (Hong Kong), còn AAE-1 đã mất toàn bộ kết nối từ tháng 2 và đến nay vẫn chưa được khắc phục. Sự chồng lớp thời gian hỏng của nhiều tuyến cho thấy hệ thống đã bước vào trạng thái rủi ro cao chứ không còn là các sự cố đơn lẻ có thể “chữa cháy” bằng vài giải pháp tạm bợ.
Internet quốc tế gián đoạn: người dùng “chịu trận” như thế nào?
Tác động dễ thấy nhất của việc 4/8 tuyến cáp quang biển gặp sự cố là sự suy giảm đáng kể tổng băng thông Internet quốc tế trong nước. Khi dung lượng kết nối bị bóp nghẹt, người dùng sẽ cảm nhận rõ độ trễ khi truy cập các dịch vụ có máy chủ đặt ở nước ngoài như xem video, chơi game, duyệt web, đặc biệt vào giờ cao điểm. Nói thẳng: nếu bạn thấy YouTube, Netflix, game online quốc tế “quay vòng tròn” lâu hơn, đó là cái giá phải trả cho hạ tầng dự phòng còn yếu.
Theo các nhà mạng, các dịch vụ đặt máy chủ tại nước ngoài có thể chậm hơn, trong khi kết nối Internet trong nước về cơ bản vẫn được duy trì nhờ hệ thống dự phòng. Đây là điểm sáng hiếm hoi: những nền tảng, ứng dụng dùng máy chủ nội địa gần như không bị ảnh hưởng. Nhưng trong một nền kinh tế số phụ thuộc ngày càng nhiều vào dịch vụ xuyên biên giới – từ cloud, quảng cáo, xuất khẩu phần mềm tới thương mại điện tử – việc Internet quốc tế gián đoạn lặp đi lặp lại đang âm thầm bào mòn năng suất, trải nghiệm người dùng và uy tín của môi trường kinh doanh số.
Vì sao sửa chữa cáp biển luôn chậm và khó đoán?
Không ít người dùng bức xúc: “Đứt thì đứt, sao sửa hoài không xong?”. Nhưng nhìn vào quy trình sửa chữa cáp biển mới thấy, sự chậm trễ gần như là điều… được lập trình trước. Với tuyến IA, phải tới đầu tháng 9 mới bắt đầu triển khai sửa chữa, trong khi AAG và SJC2 chưa có thời điểm dự kiến hoàn tất khắc phục. AAE-1 thì đã lỗi từ tháng 2 nhưng đến nay vẫn chưa được khắc phục. Thời gian tính bằng tháng, không phải ngày.
Việc sửa chữa cáp quang biển thường mất nhiều thời gian do phải xác định vị trí chính xác, huy động tàu chuyên dụng, xin phép tiếp cận khu vực sự cố và phụ thuộc điều kiện thời tiết, hàng hải. Quá trình khắc phục các sự cố ngầm dưới đáy biển thường kéo dài từ vài tháng đến nửa năm. Nhiều tuyến liên quan nhiều quốc gia, nhiều chủ đầu tư, khiến việc điều phối càng phức tạp. Vấn đề là: khi đã biết chu kỳ sửa chữa cáp biển dài như vậy, việc để 4 tuyến cùng lỗi đồng thời mà không có đủ dung lượng và phương án dự phòng là một thất bại trong khâu quy hoạch và quản trị rủi ro, chứ không thể đổ hết cho “hoàn cảnh khách quan”.
Hạ tầng truyền dẫn mạng: dư băng thông trên giấy, thiếu khả năng chống chịu
Hiện Việt Nam có 8 tuyến cáp quang biển nối đi quốc tế, gồm AAG, APG, SMW-3, IA, AAE-1, TVH, SJC2 và ADC. Trong đó, TVH đã cũ, lưu lượng thấp, còn ADC và SJC2 là các tuyến mới đưa vào khai thác từ cuối năm 2024 và giữa năm 2025 nhằm tăng năng lực kết nối. Nghe thì có vẻ hạ tầng khá dồi dào, nhưng thống kê từ năm 2022 đến nay cho thấy hệ thống cáp biển kết nối Việt Nam đi quốc tế đã ghi nhận khoảng 40 sự cố, trung bình khoảng 10 lỗi mỗi năm. Khi sự cố đã trở thành rủi ro thường trực như vậy, câu hỏi không còn là “có đứt cáp không?” mà là “khi đứt thì chúng ta chịu thiệt hại đến mức nào?”.
Trong đợt sự cố lần này, các nhà mạng phải chạy đua điều chuyển lưu lượng và mở thêm hướng kết nối. Viettel đã tăng cường 800 Gbps qua tuyến IA hướng Hong Kong và thêm 300 Gbps qua APG. Một phần lưu lượng được chuyển qua tuyến cáp đất liền qua Lào đến Singapore, với kế hoạch bổ sung thêm 1,5 Tbps. Về lý thuyết, tuyến cáp biển mới ADC có thể nâng cấp dung lượng lên 50 Tbps để gánh băng thông Internet quốc tế trong tình huống cấp thiết. Nhưng việc phải “xoay xở” khẩn cấp mỗi lần đứt cáp cho thấy chúng ta đang xây hạ tầng theo kiểu đuổi theo sự cố, không phải thiết kế một mạng lưới có khả năng chịu lỗi chủ động.
Không thể trông chờ may mắn: cần chiến lược đa dạng hóa kết nối
Việc 4 tuyến cáp biển cùng gặp sự cố một lần nữa cho thấy yêu cầu cấp thiết phải đa dạng hóa hạ tầng kết nối, đẩy nhanh đầu tư các tuyến cáp mới và nâng cao năng lực dự phòng. Việc liên tục đối mặt với đứt cáp cho thấy không thể mãi phụ thuộc độc tôn vào hạ tầng biển. Đã đến lúc coi độ ổn định của Internet quốc tế là một hạ tầng thiết yếu như điện, nước, thay vì chấp nhận tâm lý “đứt rồi sẽ chậm chút, cố chịu” mỗi năm vài lần.
Một số bước đi đã được khởi động: tuyến cáp quang đất liền VSTN được triển khai từ năm 2025, giúp giảm phụ thuộc vào cáp biển. Internet vệ tinh cũng bắt đầu được thí điểm, mang lại thêm lựa chọn kết nối linh hoạt. Dù cáp quang biển vẫn giữ vai trò chủ đạo, chiến lược hợp lý phải là kết hợp nhiều lớp: thêm cáp biển mới (nhất là các tuyến có thời gian sửa chữa được cam kết rõ ràng), tăng tuyến đất liền, mở rộng vệ tinh, yêu cầu các nhà mạng minh bạch hơn về dung lượng dự phòng. Khi chuyển đổi số và kinh tế số ngày càng phụ thuộc Internet quốc tế, một hạ tầng truyền dẫn mạng ổn định không chỉ là tiện ích, mà là điều kiện sống còn.
