Khủng hoảng cáp quang biển: Từ sự cố kỹ thuật đến bài toán chiến lược
Khủng hoảng cáp quang biển đứt là tình huống nhiều tuyến cáp kết nối quốc tế quan trọng đồng thời gặp sự cố, khiến băng thông Internet quốc tế Việt Nam suy giảm, kết nối quốc tế chậm và buộc các nhà mạng phải kích hoạt hạ tầng mạng dự phòng, tái phân bổ lưu lượng, đồng thời nhìn lại chiến lược đa dạng hóa hạ tầng kết nối xuyên biên giới để tránh phụ thuộc vào một vài trục truyền dẫn. Theo một đơn vị quản lý cáp biển quốc tế, tuyến SJC2 nối Việt Nam đi các nước châu Á gặp lỗi tại đoạn S4 Chung Hom Kok (Hongkong) ngày 25/6, nâng tổng số tuyến cáp biển đang gặp vấn đề lên bốn và khiến lưu lượng Internet kết nối quốc tế bị ảnh hưởng. Trước đó, tuyến AAE-1 bị trục trặc tại đoạn S1.H2 từ tháng 2/2026 và vẫn chưa được khắc phục. Cùng lúc, AAG và IA cũng đang gặp sự cố và chỉ dự kiến đầu tháng 9 mới bắt đầu được sửa chữa. Đây không phải chuyện “mạng chập chờn” đơn lẻ, mà là sự kiện cho thấy rủi ro hệ thống của hạ tầng kết nối quốc tế Việt Nam.
Cách các nhà mạng ứng phó: Chữa cháy tốt, nhưng chưa đủ cho tương lai
Điểm tích cực là phản ứng của các nhà mạng cho thấy hạ tầng mạng dự phòng không phải là khẩu hiệu trên giấy. Các nhà cung cấp dịch vụ Internet cho biết đang cân bằng tải, điều tiết lưu lượng và bổ sung dung lượng qua những tuyến cáp khác để hạn chế ảnh hưởng đến người dùng. Đại diện một nhà mạng lớn khẳng định đã triển khai ngay phương án cân tải trên các hướng còn lại nhằm tối ưu dung lượng, giữ chất lượng dịch vụ ở mức chấp nhận được. Về phía một tập đoàn viễn thông, đơn vị này chịu ảnh hưởng nặng từ việc AAE-1 mất toàn bộ kết nối nhưng hệ thống dự phòng vẫn chưa ghi nhận quá tải. Chiều 26/8, họ bổ sung thêm 800 Gbps kết nối quốc tế qua tuyến IA theo hướng Hong Kong, đồng thời đẩy nhanh việc thêm 300 Gbps dung lượng qua tuyến AP, dự kiến hoàn thành ngày 31/8. Một phần lưu lượng được chuyển sang tuyến cáp đất liền qua Lào đến Singapore, với kế hoạch tăng thêm 1,5 Tbps trước 31/8/2026. Đây là những quyết định “chữa cháy” hiệu quả, nhưng chúng cũng vô tình cho thấy hệ thống chỉ bắt đầu tăng cường dung lượng khi sự cố đã xảy ra, thay vì chuẩn bị vượt mức nhu cầu ngay từ đầu.
Người dùng và doanh nghiệp: Khi kết nối quốc tế chậm trở thành bình thường mới
Ở tầng trải nghiệm, sự cố cáp quang biển đứt không phải lúc nào cũng khiến mạng sập hoàn toàn, nhưng lại kéo dài tình trạng kết nối quốc tế chậm – điều gây bức xúc khó đo đếm bằng số liệu. Với việc sự cố xảy ra trên cả ba hệ thống cáp biển lớn, việc truy cập Internet quốc tế của người dùng có thể bị ảnh hưởng trong giờ cao điểm. Các dịch vụ như lướt web, xem video hoặc chơi game trên server nước ngoài có thể chậm hơn một chút vào giờ cao điểm, dù tổng thể mạng vẫn ổn định nhờ các tuyến dự phòng. Câu chuyện không dừng ở Internet quốc tế Việt Nam bị nghẽn; nó cũng song hành với quá trình chuyển đổi hạ tầng di động khi mạng 2G dần bị tắt. Quá trình này được triển khai lần lượt theo từng khu vực, khiến người dùng điện thoại đời cũ hoặc máy xách tay không hỗ trợ VoLTE dễ gặp gián đoạn gọi thoại nếu không kịp chuyển sang thiết bị tương thích hoặc kích hoạt VoLTE trên SIM. Khi Internet chậm và gọi thoại gián đoạn xảy ra cùng thời điểm, thông điệp rất rõ: hạ tầng viễn thông hiện nay đang ở giai đoạn chuyển đổi, không còn thuận tiện như giai đoạn “tăng trưởng bằng mọi giá”, và người dùng cũng phải chủ động thích nghi thay vì chờ hệ thống hoàn hảo.
Bài học hạ tầng: Đa dạng hóa tuyến, coi cáp đất liền và VoLTE là mảnh ghép bắt buộc
Điều đáng mừng là các quyết định tái định tuyến trong sự cố lần này đã âm thầm vạch ra hướng đi cho chiến lược hạ tầng: không thể chỉ sống nhờ vài tuyến cáp biển. Một nhà mạng đã chuyển một phần lưu lượng kết nối quốc tế sang tuyến cáp đất liền qua Lào đến Singapore và có kế hoạch bổ sung thêm 1,5 Tbps theo hướng này. Tuyến ADC do họ sở hữu được quảng bá là sẵn sàng nâng cấp dung lượng lên tới 50 Tbps để có thể gánh toàn bộ lưu lượng quốc tế tại Việt Nam. Đây là ví dụ rõ ràng cho thấy đa dạng hóa không chỉ là tham gia nhiều tuyến cáp biển, mà còn phải có đường đất liền và các điểm trung chuyển khác nhau (Hong Kong, Singapore, Nhật Bản). Ở phía mạng di động, việc tắt sóng 2G buộc người dùng và nhà mạng phải coi VoLTE trên 4G/5G là nền tảng mặc định; nếu không kích hoạt, người dùng có thể bị gián đoạn gọi thoại. Hai xu hướng này cùng nói một điều: hạ tầng dự phòng phải chuyển từ “phương án ứng cứu” sang “kiến trúc mặc định”, được thiết kế để chịu được việc một, hay vài, tuyến cáp quang biển đứt mà kết nối quốc tế vẫn thông suốt.
Từ sự cố đến chiến lược: Không còn chấp nhận sự bị động của hạ tầng mạng
Thống kê cho thấy từ năm 2022 đến nay đã có gần 40 sự cố cáp biển xảy ra. Với tần suất đó, coi mỗi lần cáp quang biển đứt là “sự cố bất khả kháng” là cách trốn tránh trách nhiệm chiến lược. Khi nhiều tuyến AAE-1, AAG, IA, SJC2 gặp vấn đề cùng lúc, đây phải được xem là bài kiểm tra nghiêm túc cho khả năng chịu đựng của Internet quốc tế Việt Nam. Đa dạng hóa tuyến cáp, tăng sẵn dung lượng dự phòng, khai thác mạnh cáp đất liền và hoàn tất chuyển đổi sang VoLTE không thể bị coi là các dự án “có thì tốt”; chúng là điều kiện cần để bảo vệ hoạt động kinh tế, dịch vụ công và đời sống số của người dân. Đã đến lúc nhà mạng và cơ quan quản lý coi độ tin cậy của kết nối quốc tế là chỉ tiêu trọng yếu, minh bạch kế hoạch tăng dung lượng và công bố rõ lộ trình sửa chữa mỗi lần sự cố. Người dùng không cần những lời trấn an chung chung; họ cần nhìn thấy hạ tầng được chuẩn bị cho tình huống xấu nhất, để mỗi lần cáp biển gặp vấn đề không còn là một cơn khủng hoảng xã hội.
