Hai dự án trục quốc lộ đang viết lại bản đồ cửa ngõ thành phố
Mở rộng Quốc lộ 22 và dự án đường trên cao 4 làn xe trên Quốc lộ 13 TP.HCM là hai dự án hạ tầng giao thông trọng điểm nhằm tăng năng lực cửa ngõ thành phố, giảm ùn tắc kéo dài và hình thành mạng lưới kết nối liên vùng với các tuyến vành đai và đường cao tốc TP.HCM, qua đó nâng vị thế trung tâm logistics và thương mại cho khu vực Đông Nam bộ.
Điểm đáng nói là cả hai không chỉ là công trình mở đường, mà là phép thử cho cách TP.HCM xử lý nút thắt lâu năm: tắc nghẽn ở cửa ngõ thành phố và chậm trễ trong giải phóng mặt bằng giao thông. Quốc lộ 22 ở cửa ngõ Tây Bắc, dài khoảng 60 km, là tuyến huyết mạch nối TP.HCM với cửa khẩu quốc tế Mộc Bài và giao thương đường bộ với các nước ASEAN. Trong khi đó, Quốc lộ 13 TP.HCM là lối ra phía Đông Bắc, vốn thường xuyên ùn tắc do mặt cắt chỉ 4–6 làn xe. Nếu làm nhanh và làm đến nơi, hai dự án này có thể là bước ngoặt cho cả mạng lưới đường cao tốc TP.HCM và hệ thống quốc lộ kết nối vùng.
Quốc lộ 22 mở rộng: Chạy đua mặt bằng để mở khóa cửa ngõ Tây Bắc
Dự án cải tạo, mở rộng Quốc lộ 22 đã được TP.HCM phê duyệt từ tháng 10/2025 theo hình thức BOT, với tổng mức đầu tư hơn 6.000 tỷ đồng. Đây là quyết định muộn nhưng cần thiết cho một trục đã quá tải, nơi chỉ một dãy nhà ở gần nút giao An Sương phải giải tỏa hoàn toàn để xóa nút thắt lớn nhất hiện nay. Quốc lộ 22 đi qua ba xã Bà Điểm, Xuân Thới Sơn và Hóc Môn, chiều dài hơn 8 km, ảnh hưởng 1.362 trường hợp, thu hồi hơn 165.000 m² đất, trong đó 392 trường hợp phải giải tỏa toàn bộ. Đổi lại, tuyến đường sau khi mở rộng sẽ đồng bộ với Vành đai 3, Vành đai 4 và cao tốc TP.HCM – Mộc Bài, hình thành mạng lưới giao thông liên vùng, góp phần phát triển kinh tế – xã hội khu vực Đông Nam bộ.
Điều gây ấn tượng là tốc độ giải phóng mặt bằng giao thông. Tại xã Bà Điểm, chính quyền đã hoàn thành khoảng 89,1% tiến độ, nhiều hộ dân chủ động tháo dỡ nhà, như gia đình ông Nguyễn Văn Thanh tự nguyện bàn giao hơn 1.500 m² đất. "Các địa phương đang chạy nước rút 10 ngày còn lại để hoàn thành nhiệm vụ theo tiến độ của Thành phố" – câu nói này cho thấy áp lực thời gian lẫn quyết tâm không để dự án trễ hẹn. Mục tiêu là bàn giao 100% mặt bằng sạch trước ngày 15/8, để có thể khởi công các hạng mục xây lắp trong quý 3/2026. Ưu điểm là người dân được hỗ trợ nhanh, từ rút ngắn cấp phép sửa chữa nhà xuống 24 giờ đến đẩy nhanh chi trả bồi thường, nhưng nếu không giữ kỷ cương, cuộc chạy đua này rất dễ tạo ra điểm nóng khiếu nại.
Quốc lộ 13 TP.HCM: Đường trên cao 4 làn cho cửa ngõ Đông Bắc
Ở hướng Đông Bắc, Quốc lộ 13 TP.HCM chuẩn bị bước vào giai đoạn nâng cấp lớn nhất từ trước đến nay. Sở Xây dựng thành phố cho biết đang tăng tốc thủ tục đầu tư để khởi công dự án mở rộng Quốc lộ 13 vào dịp Quốc khánh 2/9 năm nay. Tuyến được mở rộng lên khoảng 60 m, tức gấp 2–3 lần mặt cắt hiện tại 19–27 m. Điểm nhấn là đoạn dài khoảng 3,5 km từ nút giao Bình Lợi đến nút giao Bình Phước sẽ có đường trên cao 4 làn, tốc độ thiết kế 80 km/h, cao hơn 60 km/h của tuyến đường song hành bên dưới. Bên dưới là đường song hành 8–10 làn, tổng cộng toàn tuyến có thể khai thác 10–14 làn xe tùy đoạn. Với một tuyến hiện chỉ 4–6 làn và "thường xuyên ùn tắc", đây là cú nhảy vọt về năng lực thông hành, biến Quốc lộ 13 thành trục gần chuẩn đường cao tốc TP.HCM ở cửa ngõ này.
Thiết kế giao thông cũng thể hiện tham vọng giải bài toán xung đột luồng xe, chứ không chỉ là mở rộng mặt cắt. Toàn dự án có 10 nút giao, trong đó khu vực Bình Lợi và Bình Phước sẽ xây hầm chui, kết hợp với cầu vượt hiện hữu để tạo nút 3 tầng, tách dòng phương tiện và giảm điểm xung đột. Ở nút Bình Lợi, hầm chui được thiết kế đi dưới cả đường bộ lẫn đường sắt Bắc – Nam, giữ lại đảo vòng trên mặt đất và chỉnh trang cây xanh, chiếu sáng. Theo kế hoạch tài chính, đoạn đường trên cao sẽ là phần thu phí BOT sau khi hoàn thành, trong khi tuyến dưới phục vụ miễn phí. Cách cấu trúc này nếu vận hành hợp lý có thể khuyến khích người đi xa, đi xuyên tuyến chọn đường trên cao, còn luồng nội đô bám đường dưới, giảm tải đáng kể cho các giao lộ hiện đang chật cứng.
Giải phóng mặt bằng: phép thử niềm tin giữa nhà nước và người dân
Cả hai dự án đều có một điểm chung: tiến độ giải phóng mặt bằng quyết định thành bại. Trên Quốc lộ 22, chính quyền rút ngắn quy trình, người dân chủ động tháo dỡ nhà để bàn giao kịp tiến độ. Đây là kịch bản hiếm thấy trước đây, cho thấy nếu chính sách bồi thường, tái định cư rõ ràng và hỗ trợ thực chất, niềm tin có thể được xây dựng thay vì đối đầu. Trong khi đó, trên Quốc lộ 13 TP.HCM, tổng diện tích đất thu hồi khoảng 39,54 ha, trong đó 14,88 ha là đất của tổ chức, hộ gia đình và cá nhân. Đến nay, địa phương đã thu hồi khoảng 31,1 ha, đạt 78,65% tổng diện tích; riêng nhóm tổ chức, hộ dân có 487 trường hợp đã bàn giao đất với diện tích 6,44 ha, tương đương 43,27% diện tích cần thu hồi.
Chính quyền phường Hiệp Bình đặt mục tiêu hoàn thành bồi thường và giải phóng mặt bằng trong quý 3/2026, sẵn sàng áp dụng biện pháp hành chính với các trường hợp cố tình không chấp hành. Quan điểm cứng rắn này có thể cần thiết để tránh kéo dài, nhưng cũng đặt ra yêu cầu minh bạch và đối thoại, nếu không sẽ làm xói mòn sự ủng hộ xã hội đối với dự án. Bài học ở Quốc lộ 22 cho thấy khi chính quyền hỗ trợ nhanh – từ cấp phép sửa chữa trong 24 giờ đến bố trí tái định cư – người dân sẵn sàng tham gia cuộc "chạy nước rút" cùng nhà nước. Giải phóng mặt bằng giao thông, vì thế, không chỉ là câu chuyện thu hồi đất, mà là bài kiểm tra xem các dự án BOT có đặt người dân vào trung tâm của quá trình phát triển hay không.
Từ cửa ngõ thông thoáng đến kết nối vùng và tăng trưởng kinh tế
Nếu Quốc lộ 22 mở rộng và Quốc lộ 13 trên cao về đích đúng hẹn, TP.HCM không chỉ gỡ được hai "nút thắt cổ chai" giao thông, mà còn tạo một trục xương sống mới cho kết nối vùng. Quốc lộ 22 khi hoàn thiện sẽ đồng bộ với các tuyến Vành đai 3, Vành đai 4 và cao tốc TP.HCM – Mộc Bài, hình thành mạng lưới giao thông liên vùng, góp phần phát triển kinh tế – xã hội khu vực Đông Nam bộ. Cửa ngõ Tây Bắc sẽ trở thành tuyến xuất nhập khẩu đường bộ quan trọng với thị trường ASEAN, đúng với vai trò then chốt mà tuyến này đang đảm nhiệm. Ở chiều ngược lại, cửa ngõ Đông Bắc với Quốc lộ 13 TP.HCM được nâng cấp sẽ giảm áp lực cho Quốc lộ 1, mở rộng không gian phát triển đô thị, công nghiệp và logistics về phía Bình Dương và các tỉnh lân cận.
Tuy vậy, kỳ vọng không tự động biến thành hiện thực chỉ nhờ mặt đường rộng thêm. Cả hai dự án phải gắn chặt với quy hoạch vận tải công cộng, quản lý phương tiện cá nhân và kiểm soát phát triển hai bên hành lang đường, nếu không tình trạng xây nhà bám đường, mở hàng loạt lối rẽ tự phát sẽ lại tái tạo ùn tắc như cũ. Hai tuyến quốc lộ này đang được nâng cấp gần chạm chuẩn đường cao tốc TP.HCM, nhưng giá trị lớn nhất sẽ là khả năng tái phân bổ dòng xe, giảm áp lực cho lõi đô thị và kéo các dòng chảy kinh tế ra vùng ven. Kết luận không né tránh là: TP.HCM chỉ thật sự "mở cửa" khi cửa ngõ thông thoáng, và hai dự án trên Quốc lộ 22 và 13 là phép thử quyết định cho tầm nhìn đó.
