TP.HCM mở rộng cửa ngõ Đông – Tây bằng Vành đai 4 và hai quốc lộ

Ba dự án lớn: bước ngoặt cho giao thông liên vùng TP.HCM

Việc TP.HCM đồng thời khởi công Vành đai 4, quốc lộ 1 nâng cấp và quốc lộ 13 mở rộng là chiến lược tái cấu trúc các cửa ngõ Đông – Tây, tạo thêm trục giao thông liên vùng và phân bổ lại dòng phương tiện, từ đó giảm ùn tắc trên các tuyến xuyên tâm và nâng năng lực kết nối cho toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Sáng 29.8, thành phố tổ chức lễ khánh thành, khởi công 11 dự án với tổng mức đầu tư hơn 181.412 tỉ đồng, huy động từ ngân sách, hợp tác công tư, vốn vay Ngân hàng Thế giới và doanh nghiệp. Điều đáng nói không phải ở con số tiền, mà ở cách thành phố chọn đánh cùng lúc vào ba điểm nghẽn lớn nhất: cửa ngõ phía Tây, cửa ngõ phía Bắc – Đông Bắc và trục vành đai liên vùng. Đây là lựa chọn mang tính chủ động, thay vì tiếp tục vá víu từng nút thắt nhỏ lẻ.

Quốc lộ 1 nâng cấp: cửa ngõ phía Tây phải thoát cảnh “cổ chai”

Cửa ngõ phía Tây từ lâu là nỗi ám ảnh với người dân đi về Đồng bằng sông Cửu Long: xe tải, xe khách chen nhau trên mặt đường chật hẹp, mỗi kỳ lễ Tết là một lần ùn tắc kéo dài. Dự án quốc lộ 1 nâng cấp, dài khoảng 9,62 km từ Kinh Dương Vương đến ranh Long An, mở rộng lên 60 m với 10–12 làn xe, tổng mức đầu tư khoảng 16.285 tỉ đồng và dự kiến hoàn thành năm 2029. Đây không chỉ là mở thêm vài làn đường; đây là quyết định kéo cửa ngõ phía Tây ra khỏi tình trạng “quá tải kinh niên”. Khi lưu lượng phương tiện lớn từ TP.HCM đi các tỉnh miền Tây và ngược lại được phân tán tốt hơn, thời gian di chuyển sẽ rút ngắn, chi phí logistics giảm, doanh nghiệp vùng Tây Nam Bộ hưởng lợi, còn người dân bớt cảnh kẹt xe ngay từ lúc vừa rời thành phố.

Quốc lộ 13 mở rộng: tái thiết trục công nghiệp TP.HCM – Bình Dương

Nếu phía Tây là áp lực từ dòng xe đi miền Tây, thì trục Bắc – Đông Bắc lại kẹt bởi sức bật kinh tế của Bình Dương và vùng Đông Nam Bộ. Quốc lộ 13, đoạn từ cầu Bình Triệu đến ranh tỉnh Bình Dương, lâu nay thường xuyên quá tải, đặc biệt giờ cao điểm, biến mỗi chuyến đi – về giữa TP.HCM và các khu công nghiệp thành cuộc thử sức kiên nhẫn. Dự án quốc lộ 13 mở rộng, dài khoảng 5,9 km, mặt cắt 60 m với 10–14 làn xe, tổng mức đầu tư khoảng 20.678 tỉ đồng theo phương thức PPP, hợp đồng BOT, dự kiến hoàn thành cuối 2028. Đây là một đoạn ngắn nhưng mang ý nghĩa nối lại nhịp thở của toàn một trục kinh tế. Khi nút thắt cầu Bình Triệu – cửa ngõ Bình Dương được tháo gỡ, dòng hàng hóa giữa hai địa phương sẽ thông suốt, hạn chế cảnh xe tải xếp hàng dài, đồng thời giảm áp lực cho các tuyến nội đô vốn đang gánh cả xe liên tỉnh lẫn xe đô thị.

Vành đai 4 TP.HCM: trục liên vùng chiến lược để “chia lửa” cho nội đô

Những ai thường xuyên di chuyển trên các tuyến xuyên tâm qua nội đô TP.HCM đều đã cảm nhận rõ bất hợp lý: xe đi xa phải xuyên qua trung tâm, cạnh tranh không gian với xe máy, xe buýt, tạo nên sự hỗn loạn giao thông khó kiểm soát. Vành đai 4 TP.HCM, dài khoảng 207 km, đi qua TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh với tổng mức đầu tư khoảng 120.413 tỉ đồng, được thiết kế để thay đổi điều đó. Hai dự án thành phần vừa khởi công – đoạn ngã tư Tóc Tiên – Châu Pha đến cầu Châu Đức (18,25 km, 4 làn cao tốc) và đoạn sông Sài Gòn – kênh Thầy Cai (16,7 km, 4 làn cao tốc) – đều dự kiến hoàn thành năm 2029. Khi đi vào khai thác, Vành đai 4 sẽ tạo thêm một trục giao thông liên vùng, kết nối các đầu mối giao thông, khu công nghiệp, đô thị và cảng biển, phân bổ lại dòng phương tiện thay vì tập trung vào các tuyến xuyên tâm hiện nay. Nói cách khác, đây là “vòng đệm” mang tính chiến lược để nội đô bớt phải gánh vai trò đường quốc lộ.

Chiến lược đa dự án: đánh vào cả nút thắt cửa ngõ lẫn kết nối vùng

Việc TP.HCM cùng lúc khởi công nâng cấp quốc lộ 13, quốc lộ 1 và các đoạn cao tốc thuộc Vành đai 4 không phải trùng hợp về thời điểm, mà là sự cụ thể hóa chủ trương phát triển hạ tầng giao thông đối ngoại để tháo gỡ nghẽn mạch lưu thông, mở rộng dư địa phát triển cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Cả hai dự án mở rộng quốc lộ đều được triển khai theo cơ chế đặc thù tại Nghị quyết 98, cho phép cải tạo, mở rộng đường bộ hiện hữu theo hình thức BOT, qua đó huy động thêm nguồn lực xã hội cho những tuyến cần vốn lớn. Một câu nói đáng chú ý tại lễ khởi công là phát biểu của lãnh đạo thành phố: “Những chính sách phát triển hạ tầng và tái thiết đô thị đều phải xuất phát từ lợi ích thiết thân, hướng tới nâng cao toàn diện chất lượng cuộc sống của người dân thành phố”. Điểm thuyết phục của chiến lược hiện nay chính là cách kết hợp giữa giải quyết ngay những nút thắt cửa ngõ và xây dựng trục vành đai dài hạn cho giao thông liên vùng.

Tất nhiên, từ bản vẽ đến mặt đường là một hành trình dài: giải phóng mặt bằng, tổ chức thi công, bảo đảm tiến độ, chất lượng, an toàn… đều là những thách thức không nhỏ. Nhưng nếu ba dự án này giữ được cam kết thời gian – quốc lộ 13 hoàn thành cuối 2028, quốc lộ 1 và các đoạn Vành đai 4 về đích năm 2029 – thì cấu trúc giao thông TP.HCM sẽ thay đổi căn bản. Cửa ngõ Đông – Tây được mở rộng, dòng xe liên tỉnh bớt phải xuyên tâm, chi phí vận tải giảm, không gian đô thị có cơ hội được tổ chức lại theo hướng thân thiện hơn với người đi bộ và giao thông công cộng. Nói ngắn gọn, đây là thời điểm TP.HCM quyết định không để giao thông tiếp tục đi trước quy hoạch một cách tự phát, mà dùng hạ tầng giao thông làm công cụ chủ động dẫn dắt phát triển kinh tế – đô thị.