Việt Nam trên đường trở thành cường quốc thương mại mới
Xuất nhập khẩu Việt Nam là tổng giá trị hàng hóa được mua bán giữa nền kinh tế trong nước và các đối tác quốc tế, phản ánh mức độ hội nhập, sức cạnh tranh và khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu của quốc gia; khi kim ngạch thương mại tăng nhanh, đó không chỉ là số liệu thống kê, mà là dấu hiệu thay đổi vị thế, cấu trúc sản xuất và cơ hội cải thiện thu nhập cho doanh nghiệp lẫn người lao động. Từ hơn 500 tỷ USD cuối năm 2019, kim ngạch thương mại đã lên khoảng 930 tỷ USD vào năm 2024 và đang hướng tới mục tiêu 1.050-1.100 tỷ USD vào cuối năm 2026. 8 tháng đầu năm, tổng kim ngạch đạt 770,14 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay cho cùng giai đoạn và tăng 28,7% so với cùng kỳ. Đây là bước nhảy cho thấy Việt Nam không còn là "vùng trũng" thương mại, mà đang tiến vào nhóm nền kinh tế giao thương lớn.
Sáu FTA và cú xoay chiến lược của xuất khẩu Việt Nam
Động lực quan trọng phía sau đà tăng kim ngạch thương mại là quá trình mở cửa và ký kết 6 hiệp định thương mại tự do đã được đưa vào thực thi trong giai đoạn gần đây, giúp thương mại Việt Nam "thăng hạng" trên bản đồ toàn cầu. Hàng loạt hiệp định thế hệ mới với 27 nước châu Âu, Vương quốc Anh, Canada, Mexico… đã tạo ra mạng lưới ưu đãi thuế quan rộng, buộc doanh nghiệp phải nâng chuẩn chất lượng, chuyển từ xuất khẩu thô sang sản phẩm chế biến. Theo Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Trần Thanh Hải, “những con số nhảy vọt về quy mô thương mại cho thấy Việt Nam đang khẳng định vị thế vững chắc trên bản đồ thương mại quốc tế”. Nhờ 17 FTA đang thực thi với hơn 60 đối tác, Việt Nam đã gia nhập nhóm khoảng 20 quốc gia có quy mô thương mại lớn nhất thế giới. Vấn đề không còn là có tham gia hội nhập hay không, mà là tận dụng các hiệp định ấy tới đâu.
Từ cứ điểm sản xuất đến mắt xích chuỗi cung ứng toàn cầu
Cú hích FDI nhờ hội nhập đã biến Việt Nam thành cứ điểm sản xuất của nhiều ngành hàng chủ lực, đặc biệt là điện tử. Cơ cấu xuất khẩu dịch chuyển theo hướng tích cực: tỷ trọng hàng công nghiệp chế biến lên tới khoảng 85,2% tổng kim ngạch, cho thấy hàng hóa Việt Nam đang tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu. Ngành rau quả là ví dụ điển hình khi kim ngạch xuất khẩu tăng từ 3,74 tỷ USD năm 2019 lên 8,6 tỷ USD vào năm 2025 và đang tiến gần mốc 10 tỷ USD. Đây là minh chứng cho việc FTA không chỉ ưu đãi thuế, mà ép chuỗi giá trị phải nâng cấp, từ vùng nguyên liệu đến chế biến và kiểm soát chất lượng. Với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đã đạt 770,14 tỷ USD trong 8 tháng, tăng 22,4% ở chiều xuất khẩu và 35,3% ở chiều nhập khẩu, Việt Nam đang được định vị như một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực Đông Nam Á hơn là chỉ một thị trường gia công giá rẻ.
Logistics Việt Nam: từ chỗ phục vụ sang vai trò động lực
Khi kim ngạch xuất nhập khẩu hướng tới mốc 1.000 tỷ USD, logistics Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc. Tăng trưởng mạnh của hoạt động xuất nhập khẩu đang tạo ra một thị trường ngày càng lớn cho ngành logistics, với khối lượng hàng hóa cần vận chuyển, lưu kho, giao nhận và thông quan gia tăng nhanh. Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, logistics tác động trực tiếp đến thời gian giao hàng, khả năng thực hiện hợp đồng và chi phí hàng hóa; tổ chức tốt logistics giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí lưu kho và nâng sức cạnh tranh sản phẩm trên thị trường. Chiến lược phát triển dịch vụ logistics thời kỳ 2025-2035 đặt mục tiêu tăng trưởng 12-15% mỗi năm, tỷ trọng giá trị tăng thêm trong GDP đạt 5-7% và giảm chi phí logistics xuống tương đương 12-15% GDP. Điều này thể hiện quan điểm coi logistics là ngành kinh tế quan trọng, chứ không chỉ là dịch vụ phụ trợ.
Thách thức phía trước: nếu logistics không nâng cấp, cơ hội sẽ trôi qua
Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là khoảng cách giữa tốc độ mở rộng kim ngạch thương mại và năng lực logistics. Nếu những điểm nghẽn về kết nối, chi phí và chất lượng dịch vụ không được xử lý, dư địa thị trường lớn chưa chắc chuyển hóa đầy đủ thành năng lực cạnh tranh. Các FTA chỉ phát huy hết tác dụng khi doanh nghiệp giảm được chi phí chuỗi cung ứng, đảm bảo giao hàng đúng hẹn và duy trì biên lợi nhuận. Với chiến lược mới, yêu cầu đặt ra cho logistics Việt Nam không phải chỉ là mở rộng quy mô, mà là nâng chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng, cung cấp dịch vụ tích hợp và tham gia sâu hơn vào quản trị chuỗi cung ứng. Đồng thời, việc duy trì xuất siêu trong 10 năm gần đây đã giúp tạo nguồn ngoại tệ ổn định, giảm áp lực lên tỷ giá và củng cố dự trữ ngoại hối quốc gia. Kết luận rõ ràng: nếu logistics không kịp nâng cấp, Việt Nam có thể bỏ lỡ cơ hội chuyển mình từ nền kinh tế xuất khẩu lớn sang trung tâm thương mại và dịch vụ chuỗi cung ứng của khu vực.
