Mốc 60 tỷ USD: Thước đo mới của thương mại Việt Nam-Nhật Bản
Thương mại Việt Nam Nhật Bản là tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ mà hai nền kinh tế trao đổi trong một năm, phản ánh chiều sâu hợp tác kinh tế, mức độ gắn kết chuỗi cung ứng và sự tin cậy trong quan hệ Đối tác chiến lược giữa hai bên, đồng thời cho thấy cách hai nước cùng sử dụng thương mại để củng cố an ninh năng lượng, phát triển khoa học công nghệ và nuôi dưỡng giao lưu nhân dân như một nền tảng lâu dài cho tăng trưởng song phương. Trong 8 tháng đầu năm, kim ngạch thương mại song phương đã đạt khoảng 38,6 tỷ USD, tăng hơn 15% so với cùng kỳ năm trước. Đại sứ Ito Naoki đánh giá rằng nếu đà tăng này được duy trì, tổng kim ngạch thương mại 2026 có thể tiến gần mốc 60 tỷ USD. Con số này không chỉ là thống kê khô khan, mà là dấu hiệu cho thấy Việt Nam đã trở thành một đối tác kinh tế ngày càng quan trọng trong chiến lược Đông Á của Nhật Bản.
Tin cậy – tài sản chiến lược đứng sau các con số thương mại
Động lực thật sự đẩy thương mại Việt Nam-Nhật Bản lên sát 60 tỷ USD không nằm ở một chính sách ưu đãi đơn lẻ, mà ở tài sản khó định lượng: sự tin cậy chính trị và xã hội. Nhìn lại 53 năm quan hệ ngoại giao, hai nước đã xây dựng một mối quan hệ gắn bó trên nền tảng tin cậy và tình cảm chân thành giữa nhân dân hai nước. Từ nền tảng đó, quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện phát triển thực chất, không chỉ ở hợp tác kinh tế, mà còn sâu vào khoa học – công nghệ và an ninh – quốc phòng. Đây là điểm khác biệt so với nhiều mối quan hệ thuần thương mại trong khu vực: doanh nghiệp Nhật đầu tư dài hạn vào Việt Nam vì tin vào môi trường ổn định, còn Việt Nam coi Nhật là đối tác cùng chia sẻ rủi ro trong những lĩnh vực nhạy cảm như năng lượng, quốc phòng, bán dẫn – những mảng chi phối tăng trưởng giá trị cao chứ không chỉ tăng sản lượng hàng hóa.
Bán dẫn và năng lượng: Hai trụ cột mới của hợp tác
Nếu trước đây thương mại Việt Nam-Nhật Bản chủ yếu xoay quanh hàng công nghiệp chế tạo và nông sản, thì hiện nay bán dẫn và năng lượng đang nổi lên như hai trụ cột mới và giàu hàm lượng công nghệ. Trong lĩnh vực bán dẫn, chương trình hợp tác NEXUS giữa các trường đại học hai nước đã triển khai 5 nhóm nghiên cứu chung, và dự kiến sẽ chọn tối đa 10 đề tài nghiên cứu, hướng tới tiếp nhận khoảng 250 nghiên cứu sinh Việt Nam sang Nhật đào tạo tiến sĩ. Đây là bước đi thể hiện Nhật không chỉ mua từ Việt Nam, mà muốn cùng Việt Nam nâng cấp chuỗi giá trị. Song song, trong khuôn khổ Cộng đồng Không phát thải châu Á (AZEC), hai bên đang thúc đẩy 15 dự án năng lượng thí điểm với quy mô khoảng 20 tỷ USD, tập trung vào điện khí tự nhiên và LNG. Khi các dự án này đi vào vận hành, chúng sẽ kéo theo nhập khẩu công nghệ, dịch vụ kỹ thuật và thiết bị, làm thay đổi cấu trúc kim ngạch thương mại theo hướng giá trị gia tăng cao hơn.
Quốc phòng, khu vực và giao lưu nhân dân: Những tầng sâu của Đối tác chiến lược
Một quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện không thể chỉ đo bằng kim ngạch thương mại 2026, mà phải nhìn vào mức độ gắn kết về an ninh và xã hội. Trong quốc phòng, hai nước đang cụ thể hóa hỗ trợ nâng cao năng lực thực thi pháp luật trên biển và triển khai chương trình Hỗ trợ an ninh chính thức (OSA). Chuyến thăm Nhật Bản của Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Quốc phòng Phan Văn Giang đã mở đường cho hợp tác nghiên cứu, phát triển và sản xuất chung trang thiết bị quốc phòng. Ở tầng khu vực, Nhật cam kết phối hợp với Việt Nam trong CPTPP, ASEAN, Tiểu vùng Mekong và Năm APEC 2027. Đáng chú ý hơn với người dân, dù phí thị thực nhập cảnh một lần tăng gấp 5 lần từ 3.000 lên 15.000 yen kể từ tháng 7 trong bối cảnh lạm phát và đồng yen mất giá, giao lưu vẫn tăng: 8 tháng đầu năm có 505.000 lượt người Việt đến Nhật, tăng 5,4%, và 589.000 lượt người Nhật đến Việt Nam, tăng 9,2%. Điều này cho thấy người dân hai nước coi chi phí đi lại là khoản đầu tư xứng đáng cho học tập, làm việc và du lịch.
Từ mốc 60 tỷ USD tới một cấu trúc liên kết mới
Mốc gần 60 tỷ USD trong thương mại Việt Nam Nhật Bản là tín hiệu mạnh, nhưng điều đáng kể hơn là chất lượng của sự liên kết đứng sau con số. Khi thương mại được nâng đỡ bởi hợp tác bán dẫn, năng lượng sạch, quốc phòng và phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn như CPTPP hay APEC, quan hệ song phương đang dần chuyển từ "đối tác kinh tế quan trọng" sang "trụ cột cấu trúc" trong khu vực. Với đà tăng trưởng thương mại hơn 15% và đầu tư Nhật vào Việt Nam tăng 14,3% trong 8 tháng đầu năm, Việt Nam có cơ hội khẳng định mình như một điểm tựa sản xuất và năng lượng của Đông Á. Thách thức nằm ở chỗ Việt Nam phải cải cách pháp lý kịp nhịp, như sửa Luật Điện lực để hấp thụ các dự án AZEC, và tiếp tục xây dựng môi trường tin cậy cho nhà đầu tư. Nếu làm được, mốc 60 tỷ USD sẽ chỉ là nấc thang trung gian trên con đường hướng tới một không gian liên kết kinh tế – công nghệ – an ninh chặt chẽ hơn giữa hai nước.
