Khánh Hòa đặt cược vào hạ tầng để bước lên “chiếu trên”
Khánh Hòa hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương với chiến lược hạ tầng Khánh Hòa 2030 tập trung vào đô thị thông minh Nha Trang, mạng lưới giao thông liên vùng và không gian kinh tế biển, nhằm tạo ra một cực tăng trưởng mới của miền Trung gắn với chất lượng sống cao cho người dân. Hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030, tỉnh Khánh Hòa xác định tăng trưởng kinh tế, mở rộng không gian đô thị phải đồng hành với nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, nguồn nhân lực, an sinh xã hội và đời sống văn hóa. Nói cách khác, câu chuyện “Khánh Hòa thành phố trực thuộc” không chỉ là nâng hạng hành chính mà là tái thiết toàn diện mô hình phát triển.
Điểm khởi phát cho bước ngoặt này là Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị định hướng Khánh Hòa trở thành đô thị loại I, thành phố trực thuộc Trung ương, đô thị thông minh, bền vững, bản sắc. Đây là “tấm vé” chính trị nhưng để biến nó thành thực tế, tỉnh phải chứng minh năng lực tổ chức không gian phát triển, sức bật kinh tế và chất lượng hạ tầng. Việc tổ chức Diễn đàn Trí thức tỉnh Khánh Hòa lần thứ nhất năm 2026 với chủ đề triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh trong lĩnh vực văn hóa – xã hội diễn ra ngày 24/8 cho thấy địa phương chủ ý đặt người dân và chất lượng dịch vụ công ở trung tâm. Thành quả phát triển được yêu cầu phải chuyển hóa thành cải thiện cụ thể trong đời sống và cơ hội thụ hưởng của người dân – một tiêu chuẩn cao hơn so với cách làm hạ tầng thuần túy trước đây.
Trục biển Trần Phú – Phạm Văn Đồng: “Mặt tiền” mới của đô thị thông minh Nha Trang
Nếu muốn Nha Trang trở thành hạt nhân của một đô thị thông minh Nha Trang đúng nghĩa, thì trục ven biển dài hơn 20 km từ Trần Phú đến Phạm Văn Đồng chính là “mặt tiền” phải được nâng cấp trước tiên. Quyết định thu hồi 28.000 m2 đất và 10.000 m2 mặt biển từ khu nghỉ dưỡng Evason Ana Mandara để phục vụ cộng đồng không chỉ là động tác kỹ thuật về quy hoạch, mà là lựa chọn chính trị: ưu tiên không gian công cộng thay vì lợi ích cục bộ. Khu vực này hiện được quy hoạch thành không gian ven biển hiện đại, thông thoáng, tạo nền cho các ứng dụng đô thị thông minh như quản lý giao thông, không gian sự kiện, tuyến đi bộ ven biển và hạ tầng du lịch chất lượng cao.
Trục Trần Phú – Phạm Văn Đồng từ chỗ “nên thơ nhưng chật chội” đang được định hình lại như một đại lộ biển mở, phục vụ đồng thời người dân địa phương, du khách và nhà đầu tư. Đường Trần Phú và Phạm Văn Đồng vốn đã là trục ven biển đông người, xe cộ, du khách; việc giải tỏa các công trình che chắn biển giúp mở tầm nhìn, giảm áp lực không gian và tạo dư địa cho những sản phẩm đô thị mới. Nếu tỉnh kiên định hướng tiếp cận “biển thuộc về cộng đồng”, trục này có thể trở thành minh chứng thuyết phục cho cam kết phát triển kinh tế Khánh Hòa song hành với nâng cao chất lượng sống, đúng tinh thần “thành quả phát triển phải quay lại với người dân”.
Cao tốc nối Tây Nguyên, hành lang Đông – Tây và cực công nghiệp mới
Muốn Khánh Hòa thành phố trực thuộc có vai trò vùng, tỉnh phải thoát khỏi thế “đô thị biển cô lập” bằng mạng lưới kết nối Đông – Tây. Dự án đường bộ cao tốc Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột phấn đấu thông xe kỹ thuật toàn tuyến vào dịp Quốc khánh 2/9/2026 là bước đi chiến lược. Một đoạn tuyến từ Km0 đến Km22 đã hoàn thành và đưa vào khai thác vượt tiến độ, cho thấy khi tập trung, Khánh Hòa có thể đẩy nhanh các công trình then chốt. Tuyến cao tốc này không chỉ hoàn thiện mạng lưới giao thông liên vùng mà còn mở rộng không gian phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ và logistics, tạo động lực cho khu vực Nam Trung Bộ.
Cùng với đó, dự án đường từ Quốc lộ 27C đến Đường tỉnh 656 kết nối Khánh Hòa với Lâm Đồng và Ninh Thuận cũ đang được đẩy nhanh tiến độ. Đây là mảnh ghép quan trọng của các hành lang Đông – Tây lên Tây Nguyên, đúng định hướng quy hoạch đa trung tâm với 3 cực động lực, 4 hành lang và 2 phân vùng mà tỉnh đang hoàn thiện. Nói một cách thẳng thắn, khi hạ tầng giao thông liên vùng hình thành, hạ tầng đồng bộ và quỹ đất lớn ở các khu phía Bắc, phía Tây sẽ trở nên “hữu hình” trong mắt nhà đầu tư công nghiệp, logistics, năng lượng. Nếu Khánh Hòa không quyết liệt giải phóng mặt bằng, xử lý vướng mắc rừng tự nhiên như hiện nay, lợi thế cửa biển – cửa ngõ Tây Nguyên có thể bị chậm mất vài nhịp.
Quy hoạch đa trung tâm và bài toán thu hút đầu tư gắn với chất lượng sống
Khánh Hòa không còn quy hoạch theo lối “thành phố – hậu phương” như trước mà chuyển sang tổ chức không gian đa trung tâm: Nha Trang – Cam Lâm là trung tâm tổng hợp, phía Bắc phát triển công nghiệp, logistics biển; khu vực trung tâm tập trung hành chính, dịch vụ, tri thức; phía Nam làm du lịch, văn hóa, năng lượng sạch, công nghiệp xanh và đổi mới sáng tạo. Chuỗi đô thị ven biển từ Vạn Ninh – Vân Phong đến Nha Trang, Cam Ranh, Phan Rang – Ninh Chữ, Cà Ná được xem là trục động lực chủ đạo kết nối với các hành lang Đông – Tây. Đây là cách tiếp cận coi toàn bộ tỉnh là “một thành phố mở rộng”, giúp phân bổ lại dân số và việc làm, thay vì dồn tất cả vào Nha Trang.
Đầu tư công tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt, năm 2026 hai ban quản lý dự án được giao hơn 2.800 tỷ đồng vốn cho các công trình giao thông, thủy lợi, giáo dục, hạ tầng dân sinh. Tuy nhiên, đến hết tháng 6, một ban mới giải ngân được 33% kế hoạch, cho thấy điểm nghẽn vẫn nằm ở thủ tục và mặt bằng. Trong khi đó, tỉnh đang đẩy mạnh thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp, logistics, năng lượng và các ngành công nghệ cao; 8 tháng đầu năm, thu hút mới 38 dự án với tổng vốn đăng ký hơn 103.856 tỷ đồng. Câu hỏi không còn là “có vốn hay không”, mà là Khánh Hòa có biến được nguồn lực này thành các cực công nghiệp, logistics gắn với môi trường sống tốt – mức sống cao, hiền hòa, mến khách – hay lại lặp lại mô hình khu công nghiệp tách biệt và đô thị chật chội.
Hạ tầng là điều kiện cần, quản trị mới là điều kiện đủ
Để câu chuyện hạ tầng Khánh Hòa 2030 không chỉ dừng ở bản vẽ, tỉnh đã phát động đợt cao điểm 90 ngày giải phóng mặt bằng các công trình, dự án trọng điểm năm 2026. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng nếu chỉ xử lý theo kiểu “chiến dịch” mà không cải thiện lâu dài quy trình, năng lực quản lý dự án, Khánh Hòa khó kịp nhịp thành phố trực thuộc. Ưu điểm của tỉnh là đã gắn mục tiêu hạ tầng với yêu cầu phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường, phát huy giá trị văn hóa, di sản, coi văn hóa là nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững.
Trong một bối cảnh “vận hội mới để bứt phá, định hình một diện mạo hiện đại, năng động và đáng sống”, Khánh Hòa cần đi nốt chặng đường khó hơn: xây dựng cơ chế đo lường, ưu tiên dự án theo tác động đến người dân, và kiên định với mô hình đô thị thông minh Nha Trang làm hạt nhân cho toàn tỉnh. Các mốc phát triển đã được xác định đến 2030, 2040, 2050 và tầm nhìn 2075; vấn đề còn lại là xây dựng một hệ thống quản trị đủ minh bạch, có trách nhiệm để biến nguồn thu ngân sách tăng trưởng, các dự án cao tốc, hành lang Đông – Tây, chuỗi đô thị biển và các dòng đầu tư Khánh Hòa thành những cải thiện cụ thể trong đời sống. Khi đó, danh xưng “thành phố trực thuộc” sẽ là kết quả tự nhiên, không phải mục tiêu hình thức.
