Thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
Thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương là đơn vị hành chính đô thị loại I được Quốc hội quyết nghị nâng lên vị thế ngang các đô thị lớn, với không gian phát triển rộng hơn, cơ chế quản trị cao hơn và yêu cầu chất lượng sống, chất lượng tăng trưởng khắt khe hơn, nhằm biến Bắc Ninh thành cực tăng trưởng công nghiệp – dịch vụ quan trọng ở miền Bắc. Ngày 24/8, Quốc hội thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương với 100% đại biểu có mặt tán thành. Nghị quyết sẽ có hiệu lực từ ngày 20/9/2026. Đây không chỉ là thay đổi về địa vị hành chính mà là sự mở khóa một “không gian phát triển mới” với yêu cầu và tầm nhìn mới cho vùng đất Kinh Bắc. Câu hỏi cốt lõi là: Bắc Ninh sẽ dùng nấc thang này để bật lên, hay bị cuốn vào cuộc đua đô thị hóa nửa vời?
Không gian phát triển mới: từ lợi thế địa lý đến bản đồ cạnh tranh hạ tầng miền Bắc
Việc hình thành thành phố Bắc Ninh cho phép tỉnh tổ chức lại toàn bộ không gian phát triển, liên kết chặt hơn giữa các khu đô thị, khu công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp, đồng thời kết nối đồng bộ hệ thống hạ tầng giao thông, đô thị và các không gian kinh tế. Với vị thế mới, Bắc Ninh được kỳ vọng trở thành trung tâm kết nối của Vùng Thủ đô và hành lang kinh tế phía Bắc, tập trung đầu tư Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình, Vành đai 4, Vành đai 5, tuyến kết nối sân bay Gia Bình với Hà Nội cùng các tuyến đường sắt liên vùng như Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, Hà Nội – Quảng Ninh và đường sắt đô thị. “Hạ tầng phải đi trước để người dân đi lại nhanh hơn, chi phí thấp hơn, tiếp cận việc làm và dịch vụ thuận lợi hơn”. Trong bối cảnh hạ tầng miền Bắc đang được tái cấu trúc, nếu Bắc Ninh thực hiện đúng tầm, thành phố này có thể trở thành nút giao chiến lược mới, cạnh tranh trực tiếp với các đô thị như Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Nguyên trong cuộc đua logistics, công nghiệp và dịch vụ liên vùng.
Tái định vị cuộc đua thu hút đầu tư: từ rộng sang sâu, từ số lượng sang chất lượng
Trong nhiều năm, Bắc Ninh là “công xưởng điện tử” của cả nước; nay, với thành phố Bắc Ninh, cuộc chơi thu hút đầu tư buộc phải nâng lên tầm mới. Vị thế thành phố trực thuộc Trung ương tạo điều kiện để Bắc Ninh phát huy mạnh hơn lợi thế về kinh tế, hạ tầng, nguồn nhân lực và văn hóa, khẳng định vai trò là cực tăng trưởng, trung tâm công nghiệp, điện tử, bán dẫn, logistics và đổi mới sáng tạo của vùng Đồng bằng sông Hồng. Tỉnh tuyên bố không đánh đổi chất lượng và tính bền vững để chạy theo tăng trưởng đơn thuần, mà chuyển sang tăng trưởng dựa nhiều hơn vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực. Hướng ưu tiên là công nghiệp bán dẫn, vi mạch, điện tử, trí tuệ nhân tạo và các ngành công nghệ mới. Điều này đặt Bắc Ninh vào vị thế cạnh tranh trực tiếp với các địa phương miền Bắc trong cuộc đua đón dòng FDI chất lượng cao, nơi yêu cầu về hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu, dịch vụ đô thị thông minh và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ngày càng khắt khe.
Cực tăng trưởng mới của miền Bắc: cơ hội và áp lực trong chuỗi giá trị toàn cầu
Với thành phố Bắc Ninh, tỉnh có thêm điều kiện phát huy vai trò một cực tăng trưởng của vùng Thủ đô và vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị toàn cầu. Bắc Ninh đã có nền công nghiệp hội nhập quốc tế cao, nhất là điện tử và công nghệ cao, từ đó chuyển dần từ lợi thế quy mô sản xuất sang lợi thế công nghệ, năng suất và giá trị gia tăng. Mục tiêu là xây dựng thành phố xanh, thông minh, hiện đại, văn minh, giàu đẹp nhưng vẫn đậm bản sắc Kinh Bắc, với công nghiệp công nghệ cao, bán dẫn, vi mạch, trí tuệ nhân tạo, logistics và đổi mới sáng tạo làm trụ cột. Song, “thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ là một danh xưng”; không gian lớn hơn đòi hỏi tư duy mới, năng lực quản trị cao hơn. Nếu bộ máy chính quyền không kịp nâng cấp, cực tăng trưởng này có thể bị tụt lại trong chính cuộc đua mình đang khơi dậy.
Người dân là thước đo cuối cùng: chất lượng sống hay chiếc áo hành chính mới?
Điểm đáng chú ý là Bắc Ninh công khai khẳng định: xây dựng thành phố trực thuộc Trung ương không phải “đích đến” về cấp hành chính mà là nấc thang phát triển để phục vụ nhân dân tốt hơn. Mọi nguồn lực và thành quả phát triển phải chuyển hóa thành chất lượng sống, thu nhập và hạnh phúc của người dân. Tỉnh theo đuổi 5 đột phá: đổi mới tư duy quy hoạch; phát triển kinh tế, đô thị gắn với quốc phòng – an ninh; lấy con người làm trung tâm với không gian xanh, nhà ở xã hội, môi trường sống an toàn; đầu tư hạ tầng giao thông hiện đại; và xây dựng thành phố thông minh với mô hình Bản sao số (Digital Twin). Bắc Ninh đặt mục tiêu tốc độ tăng GRDP bình quân 11–12%/năm và nâng cao thu nhập bình quân đầu người đến năm 2030. Nếu chất lượng sống đô thị, đặc biệt là giao thông, y tế, giáo dục, nhà ở công nhân không cải thiện tương xứng, thành phố Bắc Ninh dễ rơi vào “bẫy danh xưng”: áo mới, nhưng cuộc sống cũ.
