Hai thành phố mới và bước ngoặt mở rộng hệ thống đô thị trung ương
Việc Quảng Ninh và Bắc Ninh được nâng cấp thành thành phố trực thuộc Trung ương là quá trình tổ chức lại không gian phát triển nhằm tạo ra các cực tăng trưởng mới, giúp tăng sức cạnh tranh vùng, thu hút đầu tư công nghệ cao và tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng công nghiệp – dịch vụ hiện đại. Chiều 24/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh với sự đồng thuận tuyệt đối của các đại biểu tham gia biểu quyết. Hai thành phố mới lần lượt có hiệu lực từ ngày 1/9 và 20/9, nâng tổng số thành phố trực thuộc Trung ương lên 9, cùng với Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Huế và Đồng Nai. Đây không phải là bước nâng cấp hình thức, mà là quyết định chính trị định vị lại vai trò của Quảng Ninh như đô thị biển quốc gia và Bắc Ninh như "siêu thủ phủ" công nghiệp, công nghệ cao ở miền Bắc.
Quảng Ninh: đô thị biển quy mô tỉnh và tham vọng cạnh tranh quốc tế
Việc thành lập thành phố Quảng Ninh trên toàn bộ diện tích và dân số của tỉnh không chỉ đổi tên, mà biến cả không gian tỉnh thành một đô thị biển hiện đại có khả năng cạnh tranh quốc tế. Thành phố mới tiếp giáp Hải Phòng, Bắc Ninh, Lạng Sơn, Trung Quốc và Biển Đông, mở ra cấu trúc liên kết biển – cửa khẩu – công nghiệp – du lịch trong một đơn vị hành chính thống nhất. Năm 2025, GRDP của Quảng Ninh tăng 11,89%, quy mô nền kinh tế đạt khoảng 368.445 tỷ đồng và GRDP bình quân đầu người khoảng 10.402 USD, nằm trong nhóm cao nhất cả nước. Cùng năm, địa phương đón khoảng 21,28 triệu lượt khách, doanh thu du lịch hơn 57.000 tỷ đồng, tạo nền tảng để phát triển dịch vụ, thương mại, logistics và kinh tế biển gắn với hệ thống đô thị ven biển. Mô hình thành phố trực thuộc Trung ương cho phép Quảng Ninh tổ chức lại toàn bộ không gian đô thị – công nghiệp – cửa khẩu – cảng biển như một hệ sinh thái kinh tế biển liên thông, thay vì những mảng phát triển rời rạc như trước.
Bắc Ninh thành phố mới: từ siêu thủ phủ công nghiệp đến trung tâm bán dẫn Việt Nam
Từ ngày 20/9, toàn bộ tỉnh Bắc Ninh chính thức trở thành thành phố Bắc Ninh, trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 9 của cả nước. Với diện tích tự nhiên 4.713,75km², dân số gần 4 triệu người và 99 đơn vị hành chính cấp xã, Bắc Ninh bước vào giai đoạn phát triển không gian đô thị đa cực, đa trung tâm, gắn với 3 phân vùng, 4 hành lang và 6 cụm trung tâm động lực theo quy hoạch đến năm 2050, tầm nhìn 2075. Năm 2025, GRDP Bắc Ninh tăng 10,27%, quy mô nền kinh tế hơn 522.000 tỷ đồng, công nghiệp điện tử, máy tính và sản phẩm quang học giữ vai trò chủ đạo, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 182 tỷ USD, thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. Thành phố mới được định hướng trở thành đô thị xanh, thông minh, giàu bản sắc Kinh Bắc, đồng thời giữ vai trò trung tâm công nghiệp điện tử với các lĩnh vực trọng tâm như bán dẫn, sản xuất vi mạch và trí tuệ nhân tạo. Tầm nhìn 2075 đặt mục tiêu một thành phố có khả năng dung nạp trên 10 triệu dân, đi cùng hạ tầng kỹ thuật và xã hội đồng bộ, hiện đại.
Phát triển vùng động lực và sức hút đầu tư công nghệ cao
Việc nâng Quảng Ninh và Bắc Ninh lên thành phố trực thuộc Trung ương diễn ra trong bối cảnh Việt Nam tổ chức lại không gian phát triển, hướng tới các đơn vị hành chính quy mô lớn, có khả năng phát huy lợi thế đặc thù và trở thành cực tăng trưởng mới. Bắc Ninh và Quảng Ninh được xem là hai cực tăng trưởng mới của cả nước, với định hướng khác biệt: Quảng Ninh tập trung kinh tế biển, du lịch, dịch vụ và đô thị ven biển; Bắc Ninh lấy công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và chuỗi giá trị toàn cầu làm động lực. Hệ sinh thái công nghiệp Bắc Ninh hiện quy tụ hàng nghìn dự án FDI, khoảng 1.280 doanh nghiệp điện – điện tử và 33 dự án liên quan đến bán dẫn và công nghiệp phụ trợ, đồng thời sở hữu gần 40 khu công nghiệp đã phê duyệt chủ trương. Lợi thế kết nối với tam giác Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, cùng cảng biển, sân bay quốc tế và cửa khẩu, tạo nền tảng để Bắc Ninh thu hút thế hệ mới của các dự án công nghệ cao quy mô lớn. Về lâu dài, mô hình thành phố trực thuộc Trung ương được kỳ vọng giúp hai địa phương huy động nguồn lực, phát triển hạ tầng và nâng chất lượng quản trị, từ đó tăng sức cạnh tranh với các trung tâm khu vực.
Người dân được lợi gì và điều gì cần cảnh giác?
Nếu chỉ nhìn ở góc độ danh xưng hành chính, việc thêm thành phố trực thuộc Trung ương có thể bị xem là hình thức. Nhưng các nghị quyết đã xác định mục tiêu cuối cùng là người dân và doanh nghiệp được hưởng lợi trực tiếp thông qua thêm việc làm, nâng cao thu nhập, năng suất lao động và chất lượng sống, đồng thời tăng đóng góp cho ngân sách Nhà nước. Thành phố trực thuộc Trung ương giúp địa phương có quyền chủ động hơn trong quy hoạch, đầu tư hạ tầng, thiết kế chính sách thu hút công nghệ cao, từ đó tạo ra chuỗi cơ hội nghề nghiệp dài hạn cho cư dân Quảng Ninh và Bắc Ninh. Tuy vậy, sức ép đô thị hóa nhanh, nguy cơ chênh lệch vùng trong nội bộ thành phố và áp lực hạ tầng là những rủi ro phải được quản trị sớm. Nếu không đi kèm cải cách thể chế, nâng chất lượng quản trị đô thị và bảo đảm sinh kế bền vững cho cộng đồng, danh xưng thành phố trực thuộc Trung ương sẽ khó chuyển hóa thành lợi ích thực chất trên đời sống hàng ngày.
