Chi phí vay tăng vọt: tín hiệu cảnh báo hơn là con số kỹ thuật
Chi phí vay tiền của Mỹ là mức lãi suất mà chính phủ phải chấp nhận khi phát hành trái phiếu kho bạc để tài trợ thâm hụt ngân sách và trả nợ, và việc lợi suất trái phiếu Mỹ cao trong giai đoạn hiện nay cho thấy nhà đầu tư đang yêu cầu mức đền bù rủi ro lớn hơn vì lo ngại về lạm phát dai dẳng, nợ công phình to và bất ổn địa chính trị kéo dài. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã được ấn định ở mức cao nhất kể từ năm 2001 trong phiên đấu giá gần đây, biến một chỉ báo thường dành cho giới tài chính thành lời cảnh báo rõ ràng về sức khỏe tài khóa của nền kinh tế lớn nhất thế giới. Đây không còn là câu chuyện kỹ thuật trên thị trường trái phiếu, mà là vấn đề chính trị và kinh tế sẽ tác động sâu rộng đến người dân Mỹ và phần còn lại của thế giới.
Nợ công Mỹ khủng hoảng và cái giá vay dài hạn ngày càng đắt
Trong phiên đấu giá trái phiếu kho bạc Mỹ 30 năm mới nhất, Bộ Tài chính phải chấp nhận mức lợi suất 5,22%, cao hơn hẳn so với đợt tháng trước và là đỉnh kể từ tháng 8/2001. Nói thẳng, kho bạc Mỹ 30 năm đã trở thành khoản vay dài hạn đầy tốn kém, phản ánh nỗi lo nợ công Mỹ khủng hoảng khi tổng nợ tiến gần mốc 40 nghìn tỷ USD. Lợi suất cao là lời nhắc rằng nhà đầu tư không còn tin tưởng vô điều kiện vào khả năng kiểm soát tài khóa của Washington. "Hiện nay, Chính phủ Mỹ trả lãi nợ công còn nhiều hơn cả ngân sách quốc phòng" – con số này cho thấy ưu tiên ngân sách đang bị bẻ cong bởi chi phí vay tiền tăng, đe doạ khả năng đầu tư cho an ninh, hạ tầng và các chương trình xã hội.
Lạm phát dai dẳng và cú sốc địa chính trị: vì sao lợi suất chưa thể hạ
Lợi suất trái phiếu Mỹ cao không chỉ là sản phẩm của nợ công mà còn của lạm phát dai dẳng. Giá năng lượng tăng mạnh liên quan đến chiến tranh Iran đã đẩy lạm phát thường niên lên 4,2% trong tháng 5 trước khi hạ về 3,4% tháng 7, vẫn trên mục tiêu 2% của Cục Dự trữ Liên bang. Căng thẳng Trung Đông làm tăng giá dầu và nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz, khiến nhà đầu tư đòi hỏi mức bù đắp lớn hơn khi nắm giữ các tài sản thu nhập cố định dài hạn. Không chỉ Mỹ, lợi suất trái phiếu dài hạn tại Nhật, Đức, Pháp và Anh cũng lên mức cao nhất nhiều thập kỷ. Điều này cho thấy thị trường đang đặt cược vào kịch bản lạm phát có thể quay trở lại, và các chính phủ phải trả giá đắt hơn để vay tiền trong thời gian dài.
Tác động lan tỏa: từ ngân sách Washington tới ví tiền người tiêu dùng
Lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm là thước đo tham chiếu chính cho lãi suất thế chấp, vay mua ô tô và nợ thẻ tín dụng. Khi lợi suất giữ ở vùng cao, người dân Mỹ đối mặt với khoản trả lãi lớn hơn cho mọi loại vay tiêu dùng, từ nhà ở đến chi tiêu hàng ngày. Trên bình diện tài khóa, việc Bộ Tài chính chuyển sang dựa nhiều hơn vào tín phiếu ngắn hạn biến tổng nợ trở nên nhạy cảm hơn với biến động lãi suất: mỗi lần đáo hạn, chính phủ phải vay mới để đảo nợ, và nếu lãi suất không hạ, chi phí sẽ tiếp tục leo thang. Lo ngại lạm phát quay trở lại khiến chi phí vay của các chính phủ trên toàn cầu tăng lên, với lợi suất trái phiếu dài hạn đồng loạt lập đỉnh nhiều thập kỷ. Hệ quả là các nền kinh tế phải cân nhắc cắt giảm chi tiêu hoặc chấp nhận nợ cao hơn, cả hai đều tiềm ẩn rủi ro tăng trưởng.
Chiến lược vay ngắn hạn: giải pháp tạm thời hay cái bẫy dài lâu?
Bộ Tài chính Mỹ tuyên bố sẽ giữ nguyên quy mô đấu giá các chứng khoán nợ dài hạn trong ít nhất vài quý tới, đồng nghĩa phần lớn nhu cầu vốn bổ sung sẽ đến từ tín phiếu kho bạc ngắn hạn. Ngắn hạn giúp tránh gây thêm áp lực ngay lập tức lên lợi suất trái phiếu dài hạn, nhưng đây là con dao hai lưỡi: trái phiếu ngắn hạn đáo hạn nhanh buộc chính phủ phải liên tục quay vòng nợ, phơi bày tài khóa trước mọi đợt tăng lãi suất. Trong khi đó, Văn phòng Ngân sách Quốc hội dự báo nợ công Mỹ sẽ vượt mức đỉnh 106% GDP từng ghi nhận sau Thế chiến II vào cuối thập kỷ này và có thể lên 120% GDP vào năm 2036. Nếu không có thay đổi chính sách mạnh mẽ, chiến lược vay ngắn hạn chỉ trì hoãn thay vì giải quyết gốc rễ vấn đề nợ công Mỹ khủng hoảng.
