Từ tỉnh công nghiệp truyền thống đến tham vọng bán dẫn – AI
Chiến lược phát triển mới của Bắc Ninh là quá trình chuyển dịch từ mô hình công nghiệp gia công điện tử truyền thống sang phát triển công nghiệp công nghệ cao với trọng tâm là bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số và kinh tế xanh, gắn với quy hoạch đô thị đa cực, đa trung tâm và mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp điện tử hàng đầu khu vực, đồng thời xây dựng một thành phố đáng sống với nền kinh tế vận hành dựa trên đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao đến các mốc 2030, 2035, 2045 và 2050. Điểm đáng nói là Bắc Ninh không chỉ điều chỉnh cơ cấu ngành, mà định nghĩa lại toàn bộ mô hình tăng trưởng: lãnh đạo và quản trị dựa trên dữ liệu, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh thay cho kinh nghiệm. Điều này cho thấy tỉnh chấp nhận từ bỏ vùng an toàn của một "công xưởng" điện tử để bước vào cuộc chơi phát triển công nghiệp cao cấp. Mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số chiếm 45% GRDP với tăng trưởng GRDP 11–12%/năm là tuyên bố mạnh mẽ rằng Bắc Ninh muốn leo lên nấc thang giá trị cao hơn, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào chuỗi gia công giá rẻ.
Định hình không gian công nghiệp mới: 25.000 ha cho công nghiệp cao cấp
Nếu chỉ nói về Bắc Ninh bán dẫn AI mà không nhìn vào không gian vật lý thì sẽ bỏ qua yếu tố quyết định: đất và quy hoạch. Tỉnh định hướng đến năm 2050 quy hoạch khu công nghiệp Bắc Ninh với tổng diện tích khoảng 25.000 ha, chuyển từ gia công, lắp ráp sang bán dẫn – vi mạch, trí tuệ nhân tạo, thiết bị bay không người lái, công nghiệp hàng không và R&D, đồng thời biến các khu hiện hữu thành khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp – đô thị – dịch vụ thế hệ mới. Hiện nay, thành phố đã quy hoạch 72 khu công nghiệp với 21.519 ha; 39 khu đã được chấp thuận/thành lập với 11.903 ha, tỷ lệ lấp đầy khoảng 52%, cùng 101 cụm công nghiệp với 4.113 ha. Đây là nền tảng không gian cho phát triển công nghiệp cao cấp nhưng cũng là áp lực: nếu không thu hút được các nhà sản xuất bán dẫn, AI và công nghiệp số, Bắc Ninh sẽ phải đối mặt với nguy cơ lãng phí quỹ đất và hạ tầng. Chính sách thu hút FDI có chọn lọc, ưu tiên công nghệ tiên tiến, sử dụng hiệu quả đất đai là bước đi đúng, nhưng cạnh tranh với các trung tâm trong khu vực sẽ rất khốc liệt.
Thành phố trực thuộc Trung ương: tái sắp xếp quyền lực và không gian tăng trưởng
Bắc Ninh không giấu tham vọng nâng cấp thành mô hình thành phố trực thuộc Trung ương, và điều này đi kèm tái tổ chức không gian phát triển, mở rộng địa giới hành chính và hoàn thiện điều kiện vận hành bộ máy mới. Đây không chỉ là câu chuyện danh xưng; nó là cơ chế để thành phố tự chủ hơn trong quy hoạch khu công nghiệp Bắc Ninh, khu kinh tế, khu công nghệ cao và trung tâm đổi mới sáng tạo. Quy hoạch chung đến 2050 định hình mô hình đô thị đa cực với 3 phân vùng phát triển, 4 hành lang dọc các trục giao thông chiến lược, 6 cụm trung tâm động lực. Vùng công nghiệp – đô thị trung tâm kết nối Từ Sơn, Tiên Du, Kinh Bắc, Yên Phong, Quế Võ, Bắc Giang, Hiệp Hòa trở thành cực tăng trưởng cho giáo dục – đào tạo, văn hóa, công nghiệp công nghệ cao, điện tử, bán dẫn và dịch vụ cấp vùng. Nếu thực hiện đúng, cấu trúc này sẽ tạo ra một vành đai công nghiệp – đô thị liên kết chặt với vùng đô thị Hà Nội, biến Bắc Ninh thành mắt xích không thể thiếu trong chuỗi giá trị khu vực, chứ không chỉ là vệ tinh phụ thuộc.
Bán dẫn, AI và logistics: xây hệ sinh thái công nghiệp cao cấp
Không gian chỉ là điều kiện cần; Bắc Ninh bán dẫn AI cần một hệ sinh thái công nghiệp cao cấp hoàn chỉnh. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành trung tâm công nghiệp điện tử với trọng tâm bán dẫn, sản xuất vi mạch, trí tuệ nhân tạo hàng đầu cả nước và trong khu vực. Đến năm 2040, Bắc Ninh hướng tới nền kinh tế cân bằng giữa công nghiệp công nghệ cao và dịch vụ, logistics liên hoàn; đến năm 2050 là thành phố đáng sống, hình mẫu về kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Theo đó, các khu vực Yên Phong, Quế Võ, Việt Yên được định hướng phát triển công nghiệp điện tử, công nghệ cao và logistics công nghiệp quy mô lớn, gắn với các khu công nghiệp hiện hữu như VSIP, Yên Phong, Quế Võ. Khu vực Gia Thuận tập trung vào công nghiệp công nghệ cao, logistics hàng không, dịch vụ hàng không gắn với Cảng hàng không quốc tế Gia Bình. Song song, tỉnh xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tăng liên kết Nhà nước – doanh nghiệp – viện nghiên cứu – trường đại học, đưa kết quả nghiên cứu và R&D vào sản xuất, một hướng đi bắt buộc nếu muốn bước vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.
Cơ hội và thách thức: Bắc Ninh có đủ sức trở thành trung tâm công nghiệp cao cấp?
Trong 9 tháng năm 2026, tổng vốn đầu tư thu hút quy đổi vào địa bàn thành phố đạt trên 18,0 tỷ USD với 419 dự án cấp mới và 308 dự án điều chỉnh; khu vực FDI tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong phát triển công nghiệp và xuất khẩu. Con số này chứng minh sức hút của Bắc Ninh, nhưng cũng bộc lộ sự lệ thuộc vào nhà đầu tư nước ngoài. Câu hỏi là: chiến lược phát triển công nghiệp cao cấp có giúp tỉnh chủ động hơn trong chuỗi giá trị, hay tiếp tục là điểm đến gia công? Việc Bắc Ninh đặt khung thời gian rõ ràng với các mốc 2030, 2035 và 2045, gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện cho thấy tỉnh hiểu rằng đổi mới mô hình phát triển phải được đo bằng chuyển biến cụ thể trong kinh tế, xã hội, môi trường và đời sống người dân, chứ không phải bằng bản quy hoạch dày cộp. Nếu Bắc Ninh kiên định với ưu tiên bán dẫn, AI, công nghiệp số, hạn chế ngành ô nhiễm và sử dụng nhiều lao động, đồng thời đầu tư mạnh vào nguồn nhân lực, y tế, giáo dục và an sinh xã hội, khả năng trở thành trung tâm công nghiệp cao cấp của Việt Nam là có thật – nhưng sẽ là cuộc marathon, không phải nước rút.
