Từ “vùng than” đến tham vọng bán dẫn: bước ngoặt chiến lược
Công nghiệp bán dẫn Quảng Ninh là chiến lược chuyển dịch trọng tâm phát triển từ khai thác tài nguyên sang xây dựng chuỗi giá trị sản xuất chip và linh kiện điện tử, gắn với khu công nghệ số, hệ sinh thái hỗ trợ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Ngày 14/9/2026, UBND Quảng Ninh ban hành kế hoạch triển khai chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn 2050, nhằm hình thành nền tảng để thành phố tham gia chuỗi giá trị công nghiệp bán dẫn, điện tử Việt Nam. Đây là tuyên bố chính thức rằng tỉnh than đang chấp nhận rời “vùng an toàn” để bước vào cuộc chơi công nghệ cao. Quan điểm cốt lõi không phải là vài dự án lẻ tẻ, mà là tái cấu trúc mô hình tăng trưởng: giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên, tăng vai trò chế biến chế tạo Quảng Ninh và công nghiệp số như những trụ cột mới của chuyển đổi kinh tế Quảng Ninh.
Khu công nghệ số Tuần Châu: nền móng hạ tầng cho giấc mơ bán dẫn
Nếu muốn nói nghiêm túc về công nghiệp bán dẫn Quảng Ninh, phải bắt đầu từ hạ tầng: khu công nghệ số Tuần Châu chính là phép thử. Một trong những giải pháp trung tâm của thành phố là đẩy nhanh đầu tư hạ tầng kỹ thuật Khu công nghệ số tập trung tại phường Tuần Châu, gắn trực tiếp với mục tiêu phát triển công nghiệp bán dẫn. Thành phố xác định năm 2026 là thời điểm phải tăng tốc hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật khu này và hoàn thành các thủ tục pháp lý để tiếp nhận nhà đầu tư thứ cấp trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số. Nói cách khác, Tuần Châu không chỉ là một khu đất mới, mà là “cổng vào” của các dự án bán dẫn, sản phẩm phụ trợ và dịch vụ công nghệ số. Nếu hạ tầng chậm, chiến lược bán dẫn sẽ bị treo trên giấy; nếu hoàn thành đúng tiến độ, đây có thể trở thành điểm đến cạnh tranh trong mạng lưới khu công nghệ số của cả nước.
Chế biến chế tạo: động cơ tăng trưởng để rời bỏ quỹ đạo than
Chuyển sang bán dẫn không phải cú rẽ đột ngột, mà là bước tiếp theo của quá trình tái cấu trúc công nghiệp đã khởi động với chế biến chế tạo Quảng Ninh. Trong nhiều năm, công nghiệp địa phương gắn chặt với khai khoáng và nhiệt điện; giờ đây, tỉnh xác định công nghiệp chế biến, chế tạo là lĩnh vực ưu tiên để từng bước giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên. Định hướng này được cụ thể hóa bằng Nghị quyết 01-NQ/TU về phát triển nhanh, bền vững công nghiệp chế biến, chế tạo giai đoạn 2020–2025, định hướng đến 2030. "Giai đoạn 2020–2025, công nghiệp chế biến, chế tạo duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân trên 22,6%/năm". Con số này cho thấy, dòng vốn đầu tư lớn vào các ngành như điện tử, ô tô, quang năng đang tạo ra một nền tảng sản xuất đủ độ dày để Quảng Ninh nghĩ tới những phân khúc phức tạp hơn như bán dẫn.
Chuỗi giá trị bán dẫn: mục tiêu tham vọng nhưng không viển vông
Quảng Ninh không đặt mục tiêu tự dựng một “Silicon Valley” riêng lẻ; mục tiêu là gia nhập chuỗi giá trị công nghiệp bán dẫn và điện tử của Việt Nam bằng những bước đi cụ thể. Kế hoạch phát triển đến 2030 hướng tới hình thành hệ sinh thái hỗ trợ cơ bản: chính sách ưu đãi, hạ tầng khu công nghệ số tập trung và nguồn nhân lực đồng bộ với giai đoạn I chiến lược bán dẫn Việt Nam. Thành phố dự kiến trong giai đoạn 2027–2030 sẽ thu hút tối thiểu một dự án trong lĩnh vực công nghiệp bán dẫn hoặc sản xuất sản phẩm phụ trợ trực tiếp phục vụ ngành này tại khu công nghệ số Tuần Châu hoặc các khu công nghiệp, khu kinh tế trên địa bàn. Mục tiêu nghe có vẻ khiêm tốn, nhưng hợp lý: xây “bước chân đầu tiên” trong chuỗi giá trị, thay vì vội vã ôm hết các khâu từ thiết kế tới sản xuất, vốn đòi hỏi nguồn lực khổng lồ.
Chuyển đổi kinh tế Quảng Ninh: cơ hội, rủi ro và điều kiện để thành công
Lợi thế của Quảng Ninh là không bắt đầu từ con số 0. Trong 8 tháng năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) của tỉnh tăng 16,24% so với cùng kỳ; riêng công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 31,77%. Đây là nền tăng trưởng cho phép địa phương chấp nhận rủi ro khi đi vào công nghiệp bán dẫn, thay vì bị trói chặt vào than và nhiệt điện. Song rủi ro cũng không nhỏ: nếu khu công nghệ số Tuần Châu không hoàn thành hạ tầng đúng kế hoạch, nếu nguồn nhân lực không kịp đáp ứng các ngành như bán dẫn, điện tử, tự động hóa, cơ điện tử, thì chiến lược có thể chững lại. Cốt lõi của chuyển đổi kinh tế Quảng Ninh là dám đặt mục tiêu cao nhưng chấp nhận đi bằng những bước nhỏ, nhất quán: nâng dần tỷ trọng chế biến, chế tạo, gắn công nghiệp bán dẫn với hạ tầng số, và kiên trì rời khỏi quỹ đạo phát triển dựa vào khai thác tài nguyên.
