Tuyến LRT Phú Quốc: Đường sắt nhẹ giữa mưa gió và áp lực APEC
Tuyến LRT Phú Quốc là dự án đường sắt nhẹ dài 17,59 km kết nối Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc với trung tâm APEC ở Nam đảo, được thiết kế chạy điện và đặt mục tiêu khai thác thương mại nhằm rút ngắn thời gian di chuyển, giảm ùn tắc và tạo trục giao thông xương sống cho phía Nam đảo du lịch đang phát triển mạnh.
Những ngày cuối tháng 9, Phú Quốc hứng mưa lớn kéo dài, gió biển quất rát mặt, mặt đường trắng nước, nhưng trên tuyến LRT Phú Quốc, công nhân vẫn mặc áo mưa, bám đường ray lắp đặt xuyên mưa. Tháng 9 cũng là lúc hạng mục lắp ray được triển khai đồng loạt trên dải phân cách ĐT.975, dần hiện rõ hình hài tuyến đường sắt nhẹ mới. Quy mô dự án không nhỏ: gần 9.000 tỉ đồng vốn đầu tư, trong đó 70% là vốn nhà nước. Đây không chỉ là một công trình giao thông, mà là bài kiểm tra năng lực tổ chức thi công của ngành đường sắt trong bối cảnh APEC đang đếm ngược.
Công nghệ không mới, bài toán khó nằm ở thời tiết và mặt bằng
Về mặt kỹ thuật, tuyến đường sắt nhẹ này không phải bước nhảy công nghệ. Chủ tịch Tập đoàn Đường sắt Việt Nam khẳng định LRT Phú Quốc “không có thách thức về mặt công nghệ”, bởi bản chất vẫn là công nghệ đường sắt chạy trên ray, với các công việc quen thuộc như bê tông cốt thép, lao lắp kết cấu, đặt và hàn ray. Đường ray dùng loại ray rãnh 60R2, cao 180 mm, dài 25 m, được lắp qua ba dạng kết cấu: 14,81 km trên mặt đất, 0,78 km trên cao và 2 km đi ngầm qua lõi APEC.
Điểm nghẽn thực sự là mặt bằng và thời tiết. Ở một đảo du lịch có mật độ xây dựng cao, yêu cầu “bàn giao mặt bằng sạch” đúng kế hoạch không dễ. Thêm vào đó, khí hậu biển với mưa thất thường khiến kế hoạch thi công liên tục bị thử sức. Đây là lý do dù công nghệ không lạ, áp lực tiến độ lại rất lớn. Nếu không giải bài toán tổ chức thi công dưới điều kiện thời tiết xấu và mặt bằng chật hẹp, mọi lợi thế kinh nghiệm công nghệ của ngành đường sắt sẽ bị bào mòn nhanh chóng.
Lắp ray giữa mùa mưa: Lợi thế và rủi ro của cuộc chạy đua tiến độ 2027
Hiện tuyến LRT Phú Quốc đang bước vào giai đoạn lắp ray cao điểm đúng lúc đảo vào mùa mưa. Công nhân phải tranh thủ lúc trời tạnh để thi công 3–4 kíp mỗi ngày, còn khi mưa thì dựng bạt, dựng lều che để tiếp tục đặt ray, siết bu lông, căn chỉnh. Từng thanh ray dài 25 m, nặng khoảng 1,5 tấn được nối tiếp nhau; khi hoàn tất 2.850 thanh, sẽ có hơn 4.200 tấn thép tạo thành “dải lụa thép” xuyên Nam đảo.
Mục tiêu là hoàn tất lắp đặt hệ thống ray trên toàn tuyến vào khoảng tháng 2–3.2027 để bàn giao cho chủ đầu tư chạy thử từ tháng 7.2027, trước khi khai thác thương mại dự kiến vào tháng 11.2027. Điều này biến từng cơn mưa thành biến số rủi ro. Cách làm “xuyên mưa giữ nhịp độ” giúp tránh tụt tiến độ, nhưng cũng đặt ra lo ngại về sức khỏe người lao động và độ ổn định của chất lượng thi công nếu khâu kiểm soát không đủ chặt chẽ. Đây là đánh đổi mà ban quản lý dự án buộc phải quản trị thận trọng, không thể giải quyết chỉ bằng tinh thần quyết tâm.
APEC, năng lực vận chuyển và lợi ích cho người dân lẫn du khách
Cuộc đua tiến độ của tuyến LRT Phú Quốc không chỉ để kịp chạy thử mà còn để “lên hình” trong APEC. Dự án được xác định là một trong những hạ tầng giao thông quan trọng phục vụ APEC, với mục tiêu hoàn tất lắp ray trước tháng 2.2027 và chạy thử từ tháng 7.2027. Khi hoàn thành, tuyến này có khả năng vận chuyển khoảng 4.500 khách mỗi giờ, với 6–10 đoàn tàu giai đoạn đầu và tối đa 14 đoàn tàu về sau, mỗi đoàn 3 toa sử dụng năng lượng sạch.
Lợi ích trực tiếp với người dân, du khách và đại biểu APEC là thời gian di chuyển từ sân bay tới Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC cùng các khu nghỉ dưỡng, vui chơi phía Nam đảo rút xuống còn khoảng 20 phút. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào đường bộ dễ tắc nghẽn, Phú Quốc có thêm một trục đường sắt nhẹ hiện đại ngay giữa đại lộ 10 làn xe. Câu hỏi không phải là tuyến LRT Phú Quốc có cần thiết hay không, mà là liệu các bên có dám kiên quyết ưu tiên chất lượng và an toàn thay vì chỉ chăm chăm về đích đúng mốc trên giấy.
Công nghệ đường sắt nhẹ: Bài tổng duyệt cho tham vọng đô thị đường ray
Điểm đáng chú ý là tuyến LRT Phú Quốc được xem như một “bài kiểm tra” cho các dự án đường sắt đô thị tương lai. Ngành đường sắt đã từng tham gia các tuyến trong đô thị, cử kỹ sư, công nhân đi học công nghệ trong và ngoài nước. Lần này, áp lực không chỉ nằm ở kỹ thuật đặt, hàn ray, mà ở khả năng tổ chức một công trường lớn, tiến độ gấp, huy động nhiều nhà thầu và điều phối nhân lực, thiết bị ăn khớp theo từng hạng mục then chốt.
Nếu tuyến LRT Phú Quốc về đích đúng tiến độ 2027 với chất lượng ổn định, đó sẽ là bằng chứng thuyết phục rằng Việt Nam đủ năng lực tự triển khai các tuyến đường sắt nhẹ phức tạp hơn trong đô thị. Nếu ngược lại, nó sẽ là lời cảnh tỉnh rằng bài học về chậm tiến độ và đội vốn ở các dự án đường sắt đô thị trước đây vẫn chưa được thấm hết. Cuộc đua với mưa gió trên đảo ngọc, vì thế, không chỉ là chuyện của một tuyến LRT Phú Quốc, mà là phép thử cho tham vọng xây dựng mạng lưới đường sắt nhẹ rộng hơn trong tương lai.
