Tuyến LRT Phú Quốc: Định nghĩa một “cuộc chạy đua hạ tầng” mới
Tuyến LRT Phú Quốc là dự án đường sắt nhẹ dài 17,59 km, nối Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc với các khu nghỉ dưỡng Nam đảo và Trung tâm Hội nghị APEC, sử dụng đoàn tàu điện ba toa không phát thải, được thi công 24/7 với mục tiêu kịp vận hành phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027, trở thành tuyến LRT đầu tiên và nhanh nhất từng được triển khai trong nước.
Điều đáng nói không phải chỉ là việc Phú Quốc có tuyến đường sắt đô thị đầu tiên, mà là cách nó đang được xây: gần 600 kỹ sư, công nhân làm việc ba ca liên tục giữa mùa mưa gió, trong một lịch thi công bị chia nhỏ đến từng ngày, từng giờ. Theo đại diện nhà thầu, “đây là dự án chưa từng có tiền lệ” về tiến độ và bối cảnh thi công. Khi Việt Nam đặt cược APEC 2027 Việt Nam vào một tuyến đường sắt nhẹ 17.59 km thi công thần tốc, câu hỏi thật sự là: chúng ta đang tạo ra một chuẩn mực mới, hay một tiền lệ rủi ro?
Ba ca xuyên đêm: sức người gồng gánh kỷ lục tiến độ
Trên công trường xây dựng 24/7, những cơn mưa trắng trời mùa gió ở Phú Quốc không đồng nghĩa với tan ca: mưa là lúc công nhân kéo vật tư vào lều bạt, xử lý các hạng mục ít bị ảnh hưởng, rồi lao trở lại tuyến ngay khi trời vừa hửng. Công trường vận hành ba ca, 24 giờ mỗi ngày, gần 600 người bám trụ, gần như không có ngày nghỉ hay lễ, Tết.
Trong điều kiện đó, việc lắp những thanh ray hiệu chuẩn đầu tiên ngày 11/8 – chỉ sau khoảng tám tháng kể từ khi dự án tăng tốc – là bước ngoặt tâm lý: từ xử lý nền đường sang thế giới milimet của cơ khí, nơi một sai số nhỏ có thể thành rung lắc, tiếng ồn, thậm chí rủi ro an toàn. Câu chuyện của những người như ông Nguyễn Trung Kiên – 50 tuổi, rời Hà Nội ra đảo, học lại chuẩn ray 1.435 mm – cho thấy cái giá thật sự của “tốc độ chưa từng có”: đó là vai gáy nhức mỏi, là nỗi nhớ nhà nghẹn lại ở đầu dây điện thoại, đổi lấy một niềm tự hào rất cụ thể khi nghĩ đến ngày tàu chạy.
Khát vọng giao thông xanh và chuẩn vận hành quốc tế
Về mặt kỹ thuật, tuyến LRT Phú Quốc dùng ray khổ tiêu chuẩn 1.435 mm, rãnh 60R2, thân ray cao 180 mm, mỗi thanh dài 25 m, lắp trên ba dạng kết cấu: 1,3 km trên cao, khoảng 14,3 km trên mặt đất và khoảng 2 km ngầm dưới lòng đất. Gói ray do liên danh Tổng công ty Đường sắt Việt Nam và CRCC16 thi công; việc hoàn thiện 17,59 km đường đôi với nhiều công nghệ mới trong hơn một năm được chính các nhà thầu thừa nhận là tiến độ hiếm thấy ở một dự án đường sắt trong nước.
Trên nền hạ tầng đó, đoàn tàu điện không khí thải ba toa, tốc độ tối đa 100 km/h, công suất vận chuyển khoảng 4.500 khách mỗi giờ được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian đi từ sân bay đến Nam đảo và Trung tâm Hội nghị APEC xuống còn khoảng 20 phút. “Tuyến LRT Phú Quốc sử dụng hệ thống tàu điện 3 toa hiện đại vận hành bằng năng lượng không phát thải, sở hữu tốc độ thiết kế lên tới 70 - 100 km/h và công suất vận chuyển tối đa khoảng 4.500 khách/giờ trong tương lai.” Song, để giấc mơ giao thông xanh không chỉ nằm trên giấy, Sun Group đã làm điều hiếm thấy: mời đơn vị vận hành metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên vào tư vấn vận hành, đào tạo và chạy thử, nhằm tiếp cận tiêu chuẩn quốc tế về an toàn và dịch vụ.
APEC 2027: cơ hội vàng hay bài kiểm tra sức bền?
APEC 2027 Việt Nam là lý do cốt lõi khiến tuyến LRT Phú Quốc phải chạy đua từng tháng: đây là công trình hạ tầng chiến lược, là “cửa ngõ” đưa hàng nghìn đại biểu và khách quốc tế từ sân bay đến trung tâm hội nghị trong khoảng 20 phút. Dự án đặt mục tiêu cơ bản hoàn thành bê tông nền tuyến trong tháng 9/2026, hoàn tất cầu, hầm, nền đường và bê tông nền ray trong tháng 12; lắp ray hoàn thiện trong tháng 2/2027, nghiệm thu chạy thử tháng 6, chạy thử đồng bộ từ tháng 7 và khai thác thương mại tháng 8 – kịp trước Tuần lễ Cấp cao.
Tổng vốn đầu tư gần 9.000 tỉ đồng đã giải ngân khoảng 1.800 tỉ đồng cho đến đầu tháng 8, phản ánh mức độ dồn lực đáng kể. Nhưng áp lực không chỉ là tiền, mà là uy tín quốc gia: nếu tuyến LRT vận hành trơn tru, Phú Quốc sẽ xuất hiện như một đảo Ngọc hiện đại, có hệ thống giao thông công cộng đạt chuẩn; nếu trục trặc, hình ảnh “thi công thần tốc” có thể lập tức bị đảo chiều. Đây là bài kiểm tra sức bền cho cả hệ thống: từ năng lực quản lý dự án theo mô hình BOT, đến khả năng duy trì vận hành ổn định sau khi ánh đèn APEC tắt đi.
Vì sao tốc độ kỷ lục là con dao hai lưỡi
Các quan chức khẳng định LRT Phú Quốc có thể xác lập kỷ lục khi toàn bộ quá trình từ thiết kế, thi công đến vận hành chỉ gói gọn trong 17 tháng – một tiến độ “chưa từng có tiền lệ”. Tốc độ ấy có mặt tích cực rõ ràng: người dân và du khách sớm được hưởng lợi từ một cấu trúc giao thông mới; nguồn vốn không bị đội chi phí do kéo dài dự án; Phú Quốc có thêm tâm thế tự tin bước vào APEC 2027 như một “case study” về đổi mới hạ tầng.
Nhưng tốc độ cũng là con dao hai lưỡi. Thi công ba ca xuyên ngày đêm trong điều kiện mưa gió, trên địa hình phức tạp, với công nghệ lần đầu áp dụng, nếu không đi cùng kỷ luật kỹ thuật nghiêm ngặt, rất dễ trượt vào bẫy “chạy cho kịp ngày khánh thành”. Hợp tác với HURC, thiết lập quy trình vận hành, bảo trì ngay từ giai đoạn xây dựng là tín hiệu tích cực. Tuy vậy, sự bền vững dài hạn của tuyến LRT Phú Quốc sẽ phụ thuộc vào một điều giản dị hơn bất kỳ khẩu hiệu: liệu những milimet trên mặt ray hôm nay có được đo bằng sự kiên nhẫn, chứ không chỉ bằng đồng hồ đếm ngược đến APEC.
