Tuyến LRT Phú Quốc: Dự án đường sắt nhẹ thí điểm và cuộc hẹn với APEC
Tuyến LRT Phú Quốc là dự án đường sắt nhẹ đô thị đầu tiên tại Việt Nam, dài 17,59 km, nối sân bay quốc tế Phú Quốc với khu vực Nam đảo và Trung tâm Hội nghị APEC, được thi công tăng tốc trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt nhằm kịp phục vụ APEC 2027 và thử nghiệm một mô hình hạ tầng giao thông công cộng xanh mới cho đảo Ngọc.
Ý nghĩa của tuyến LRT Phú Quốc vượt xa phạm vi một công trình giao thông thông thường. Nó là phép thử đầu tiên cho mô hình tàu điện nhẹ, cho cách Việt Nam xử lý dự án hạ tầng giao thông phức tạp với tiến độ bị nén tối đa, đồng thời là lời cam kết với thế giới về năng lực tổ chức APEC 2027 Việt Nam. Trong bối cảnh đó, việc dự án bước sang giai đoạn hoàn thiện sau gần 8 tháng thi công phần thô cho thấy chiến lược “chạy bằng tháng thay vì bằng năm” là lựa chọn đầy mạo hiểm nhưng khó tránh.
Theo chủ đầu tư, sau giai đoạn thi công nền đường, cầu, hầm và bê tông nền ray, dự án đã chính thức chuyển sang lắp đặt hệ thống ray, đặt mục tiêu nghiệm thu chạy thử vào tháng 6 và khai thác thương mại vào tháng 8/2027. Tốc độ đó buộc ngành đường sắt phải thay đổi tư duy quen làm hạ tầng trong chu kỳ nhiều năm sang cách tiếp cận “đánh nhanh, đánh trúng”, đặt APEC 2027 như một mốc không được phép trễ.
600 người, 3 ca liên tục: Cái giá của tiến độ nén
Trên tuyến LRT Phú Quốc, gần 600 kỹ sư và công nhân đang làm việc ba ca liên tục, 24/7, gần như không có ngày nghỉ. Đây không chỉ là con số ấn tượng mà là biểu hiện của cách tổ chức lao động quyết liệt để đổi lấy từng ngày tiến độ trên chiều dài 17,59 km. Việc khởi công từ tháng 12/2025, tăng tốc mạnh từ tháng 3/2026 và đạt mốc lắp ray chỉ sau khoảng tám tháng cho thấy thời gian xây một tuyến đường sắt đôi đã bị nén xuống còn hơn một năm – mức mà chính người trong nghề thừa nhận là “hiếm thấy”.
Vấn đề là: nén tiến độ đến mức đó có phải là chiến lược lâu dài cho hạ tầng giao thông Việt Nam? Lãnh đạo nhà thầu đường sắt thừa nhận đây là dự án “chưa từng có tiền lệ” và là “một nỗ lực phi thường” khi phải thi công đường sắt đô thị số 1 trên địa hình phức tạp, thời tiết bất lợi và công nghệ lần đầu áp dụng. Câu nói này cho thấy mô hình Phú Quốc đang ở ngưỡng thí nghiệm, khó có thể được xem là chuẩn mực chung nếu không đi kèm cải cách sâu về đào tạo, thiết kế, tổ chức và phúc lợi cho người lao động.
Điều đáng bàn là phía sau những con số kỷ lục là sức khỏe và đời sống tinh thần của hàng trăm gia đình công nhân. Hình ảnh bữa tối ăn vội bên lề công trường, những ca làm kéo dài tới 22–23 giờ, nỗi nhớ nhà của những người thợ trung niên… cho thấy cái giá xã hội mà chúng ta đang chấp nhận trả để có một tuyến LRT kịp ngày khai mạc APEC. Nếu Phú Quốc thành công mà không đi kèm bài học về giới hạn con người, mô hình này sẽ khó bền vững.
Mùa mưa biển đảo và những milimet quyết định an toàn
Đằng sau tốc độ thi công là cuộc đấu dai dẳng với thời tiết. Giữa mùa mưa, những cơn giông xám xịt ập đến bất ngờ, nước mưa làm mềm nhão nền đất, một bước chân có thể sa lầy. Tuy nhiên, “mưa không đồng nghĩa với tan ca”: khi trời đổ mưa, các tổ đội kéo vật tư vào khu che bạt xử lý những đầu việc ít chịu tác động; khi mưa vừa dứt, xe lại nối đuôi ra công trường. Cách làm này cho thấy sự linh hoạt nhưng cũng bộc lộ phụ thuộc lớn vào sức người, thay vì dựa nhiều hơn vào công nghệ che phủ và cơ giới hóa.
Ngày 11/8, những thanh ray hiệu chuẩn đầu tiên được lắp đặt, đánh dấu bước chuyển từ hạ tầng sang cơ khí và công nghệ. Người thợ phải làm quen với khổ ray tiêu chuẩn quốc tế 1.435 mm cùng các cấu kiện mới, sau gần ba tháng đào tạo. Mỗi sai số vài milimet hôm nay có thể biến thành rung lắc, tiếng ồn, thậm chí rủi ro an toàn khi tàu vận hành. Trong bối cảnh đó, việc ép tiến độ càng đặt ra yêu cầu không khoan nhượng với chất lượng.
Ưu điểm của cách làm hiện nay là tiến độ “cắn răng bù” sau mỗi giờ mất vì mưa, kết hợp nhiều mũi thi công song song trên nền đường, cầu, hầm, bê tông nền. Tuy nhiên, hạn chế là tâm lý “cứ làm cho kịp” dễ len vào công trường nếu cơ chế giám sát độc lập và văn hóa an toàn không đủ mạnh. Việc các nhà thầu khẳng định kiên quyết không đánh đổi chất lượng là điều đáng ghi nhận, nhưng để thuyết phục dư luận, cần minh bạch hơn nữa về tiêu chuẩn nghiệm thu và quy trình kiểm định sau này.
APEC 2027: Cơ hội vàng cho hạ tầng giao thông công cộng xanh
Về mặt công năng, tuyến LRT Phú Quốc hứa hẹn thay đổi căn bản trải nghiệm di chuyển trên đảo. Khi vận hành, tuyến đường sắt nhẹ này sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ sân bay tới các khu nghỉ dưỡng Nam đảo và Trung tâm Hội nghị APEC xuống khoảng hơn 20 phút. Hệ thống vận hành bằng điện, kết hợp cảnh quan phủ xanh dọc tuyến, phù hợp với định hướng du lịch xanh mà Phú Quốc đang theo đuổi. Nếu khai thác hiệu quả, LRT sẽ giúp giảm áp lực xe cá nhân, giảm tắc nghẽn lẫn ô nhiễm – điều mà bất cứ điểm đến du lịch nào cũng cần.
APEC 2027 Việt Nam là cơ hội nhưng cũng là bài kiểm tra năng lực hạ tầng giao thông của đảo Ngọc. Một tuyến LRT không phát thải, vận hành ổn định, an toàn sẽ là “tấm danh thiếp” cho thấy Việt Nam có thể tổ chức và điều phối dòng khách quốc tế lớn ra sao. Ngược lại, bất kỳ trục trặc nào – từ chậm tiến độ tới sự cố kỹ thuật – đều sẽ bị soi kỹ và ảnh hưởng đến hình ảnh quốc gia.
Điểm tích cực là đến đầu tháng 8/2026, khối lượng giải ngân đã đạt khoảng 1.800 tỉ đồng, tương đương 20% tổng mức đầu tư khoảng 9.000 tỉ đồng, với cơ cấu 70% vốn ngân sách và 30% vốn doanh nghiệp. Mô hình đối tác công tư này, nếu thành công, có thể mở đường cho các dự án đường sắt nhẹ khác tại những đô thị du lịch. Câu hỏi còn lại là chúng ta có dám chọn giao thông công cộng làm xương sống phát triển không gian du lịch, thay vì tiếp tục dồn vào mở đường ô tô và bãi đỗ xe.
Kết luận: Kỷ lục tiến độ chỉ có ý nghĩa nếu bền vững
Tuyến LRT Phú Quốc đang là phòng thí nghiệm lớn cho nhiều thứ cùng lúc: công nghệ tàu điện nhẹ, mô hình PPP, cách tổ chức thi công 24/7 và chuẩn mực mới của hạ tầng giao thông xanh. Việc hoàn thiện 17,59 km đường đôi với nhiều công nghệ mới trong hơn một năm là tiến độ hiếm thấy đối với một dự án đường sắt trong nước, nhưng kỷ lục không thể là mục tiêu cuối cùng.
Điểm mấu chốt là: nếu sau APEC, LRT thực sự trở thành phương tiện công cộng được người dân lẫn du khách chọn dùng, giảm xe cá nhân, nâng chất lượng sống và vẫn vận hành an toàn, ổn định, thì những đêm trắng của 600 con người trên công trường mới được trả nghĩa xứng đáng. Ngược lại, nếu LRT chỉ vận hành cầm chừng, phục vụ sự kiện rồi để lãng phí, mọi nỗ lực phi thường hôm nay sẽ trở thành bài học đắt giá hơn là câu chuyện đáng tự hào.
Từ góc nhìn rộng hơn, Phú Quốc đang gửi đi một thông điệp: đã đến lúc hạ tầng giao thông Việt Nam bước sang thế hệ mới – hiện đại, xanh, gắn với giao thông công cộng. Nhưng thế hệ mới đó phải được xây trên nền tảng tôn trọng giới hạn của con người, minh bạch tài chính và ưu tiên lợi ích lâu dài của cộng đồng, thay vì chỉ chạy theo những cột mốc sự kiện trên lịch.
