Cánh cửa mới cho nông sản Việt Nam
Mở cửa thị trường Nhật cho nông sản Việt Nam là quá trình hai nước hoàn tất các thủ tục kiểm dịch và điều kiện nhập khẩu để sản phẩm có thể lưu thông hợp pháp, an toàn. Đây không phải lời hứa về đơn hàng tức thời, mà là bước mở lối để nhà vườn và doanh nghiệp đầu tư vào chất lượng, truy xuất nguồn gốc và sản xuất theo chuẩn.
Chiều 6/11 tại Nhật Bản, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng hội đàm với Bộ trưởng Nông Lâm Ngư nghiệp Takebe Arata về hợp tác nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản. Phía Nhật đề nghị đẩy nhanh thủ tục cho bưởi, nho, đào và chanh leo; phía Việt Nam nhất trí xem xét các đề xuất về một số mặt hàng khác theo từng cặp sản phẩm.
Ngày 8/11, Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho biết đoàn công tác của hiệp hội đang ở Nhật để kết nối đối tác và thúc đẩy thủ tục đưa bưởi tươi sang thị trường này. Việc đàm phán đi cùng xúc tiến thương mại là tín hiệu đáng chú ý: cơ hội sẽ có giá trị hơn khi nhà xuất khẩu đã sẵn sàng tìm người mua, thay vì chỉ chờ văn bản thông qua.
Bưởi da xanh có cơ hội, nhưng tiêu chuẩn là phép thử
Với người trồng, xuất khẩu bưởi Nhật Bản có thể tạo thêm đầu ra và khuyến khích nâng chất lượng, song thời điểm vẫn phụ thuộc vào việc hoàn thành thủ tục mở cửa. Hai bên ưu tiên bưởi Việt Nam và nho Nhật Bản, hướng tới đưa sản phẩm vào thị trường của nhau trong mùa vụ 2027; đây là mục tiêu, không phải lịch xuất khẩu đã được bảo đảm.
Tại Đồng Nai, ông Lầu Sĩ Nịp canh tác 30 ha bưởi da xanh; vườn của ông đã cung cấp nguyên liệu cho doanh nghiệp xuất khẩu tới Mỹ và châu Âu, nhưng ông vẫn mong trái bưởi có thêm cơ hội đến với người tiêu dùng Nhật. Kỳ vọng ấy phản ánh lợi ích thiết thực của mở cửa: thêm thị trường có thể giúp giảm lệ thuộc vào một số đầu ra, đồng thời tạo động lực để nhà vườn giữ quy trình và nâng chuẩn.
Dẫu vậy, tiếp cận được thị trường khó tính không đồng nghĩa mọi vùng trồng tự động đủ điều kiện. Chất lượng đồng đều, an toàn thực phẩm, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc sẽ quyết định ai có thể tham gia chuỗi xuất khẩu. Nếu không tổ chức sản xuất và phối hợp chặt với doanh nghiệp thu mua, cơ hội trên bàn đàm phán khó chuyển thành lợi ích rộng khắp cho nông dân.
Không chỉ bưởi: danh mục mở rộng từ trái cây đến thủy sản
Bưởi là ưu tiên trước mắt, nhưng danh sách trao đổi cho thấy hai bên đang tính đến một hành lang nông sản rộng hơn. Chanh leo Việt Nam và đào Nhật Bản được nêu cho giai đoạn tiếp theo; nho Nhật Bản là mặt hàng được ưu tiên song song với bưởi Việt. Các đề xuất khác gồm cá nóc, thịt lợn, thịt bò, thịt gà và thức ăn cho thú cảnh có thành phần thịt gia cầm, với thủ tục được xem xét theo từng nhóm.
Dư địa cũng không dừng ở trái cây tươi: thủy hải sản và sản phẩm chế biến giá trị gia tăng được nhắc đến như những hướng mở rộng. Đây là cách đi đáng ủng hộ, bởi chế biến sâu có thể giúp doanh nghiệp đa dạng sản phẩm và kéo dài giá trị của nguyên liệu, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào mùa vụ.
Tuy nhiên, mở thêm danh mục chỉ hữu ích khi năng lực đáp ứng tiêu chuẩn và thời gian xử lý hồ sơ theo kịp. Nhật Bản cũng đề nghị Việt Nam rút ngắn thời gian xem xét đăng ký cho doanh nghiệp thủy sản nước này. Điều đó cho thấy hợp tác thị trường là hai chiều: muốn hàng Việt được tiếp nhận thuận lợi, cần duy trì đối thoại và quy trình minh bạch cho cả hai phía.
Cơ hội chỉ thành hiện thực khi tổ chức lại sản xuất
Triển vọng của bưởi và các mặt hàng khác phụ thuộc vào việc biến đàm phán thành chuỗi cung ứng đủ chuẩn. Hai nước đã có Tầm nhìn trung và dài hạn về hợp tác nông nghiệp giai đoạn 2025-2030; Việt Nam mong muốn tăng hợp tác về công nghệ sau thu hoạch, chế biến, giống cây trồng, nông nghiệp xanh, chuyển đổi số và nâng chất lượng sản phẩm. Đây là những khâu quyết định hàng hóa có thể giữ được chất lượng và truy xuất được nguồn gốc khi đi xa.
Với nhiều vùng trồng, mục tiêu vào Nhật không chỉ là bán thêm mà còn là động lực tổ chức lại sản xuất và đáp ứng tiêu chuẩn cao hơn. Nhà vườn, doanh nghiệp xuất khẩu và cơ quan quản lý vì thế cần cùng chuẩn bị vùng nguyên liệu, quy trình kiểm soát và kế hoạch thu mua, thay vì chờ thị trường mở rồi mới bắt đầu.
Kết luận: đàm phán tạo cơ hội, nhưng chưa bảo đảm đầu ra. Nếu thủ tục được hoàn tất đúng hướng và vùng trồng theo kịp yêu cầu, bưởi có thể mở đường cho chanh leo, thủy hải sản cùng hàng chế biến. Thành công sẽ được đo không chỉ bằng cửa thị trường mở, mà bằng khả năng duy trì đơn hàng và để lợi ích đến được với người sản xuất.
