Thành phố Bắc Ninh là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
Thành phố Bắc Ninh là đơn vị hành chính đô thị mới được hình thành bằng cách chuyển toàn bộ tỉnh Bắc Ninh hiện nay lên cấp thành phố trực thuộc trung ương, giữ nguyên diện tích tự nhiên, dân số và hệ thống 99 đơn vị hành chính cấp xã hiện có, qua đó tái cấu trúc cơ cấu quản trị và định vị lại vai trò kinh tế của địa phương trong vùng Thủ đô và cả nước. Sáng 6/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI nghe Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải, thừa ủy quyền Thủ tướng, trình Tờ trình về việc thành lập thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh. Đây không phải động tác kỹ thuật, mà là một quyết định chính trị – kinh tế nhằm đưa phát triển kinh tế Bắc Ninh lên một mặt bằng mới. Việc nâng cấp này diễn ra trong bối cảnh Bắc Ninh đã trở thành một cực tăng trưởng công nghiệp – dịch vụ hàng đầu vùng đồng bằng sông Hồng, với quy mô kinh tế đứng thứ 5 cả nước và thu ngân sách trên 123,6 nghìn tỷ đồng, cho thấy thành phố Bắc Ninh không phải “mơ ước trên giấy” mà dựa trên thực lực đã được chứng minh.
Cơ cấu hành chính Bắc Ninh mới: từ tỉnh sang đại đô thị 99 xã, phường
Điểm then chốt của thành phố Bắc Ninh là cơ cấu hành chính không bị chia cắt, mà giữ nguyên toàn bộ không gian tỉnh hiện nay. Sau khi thành lập, thành phố Bắc Ninh có diện tích tự nhiên 4.713,75 km², dân số khoảng 3,99 triệu người và 99 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 45 phường và 54 xã. Nói cách khác, cơ cấu hành chính Bắc Ninh chuyển từ một tỉnh sang một thành phố đa trung tâm, trong đó mỗi huyện, thị xã cũ nay trở thành các quận – "vệ tinh" nội tỉnh trong một đại đô thị. "Sau khi thành lập, thành phố Bắc Ninh có 4.713,75 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số hơn 3,9 triệu người và có 99 đơn vị hành chính cấp xã gồm 45 phường và 54 xã". Quyết định giữ nguyên các đơn vị hành chính xã giúp tránh xáo trộn đời sống người dân, đồng thời tạo nền để từng bước nâng chuẩn đô thị, nâng cấp xã thành phường khi đáp ứng điều kiện. Trước mắt, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức vẫn được giữ nguyên, sau đó mới sắp xếp nhân sự cho phù hợp mô hình chính quyền đô thị, giảm nguy cơ “sốc” hệ thống.
Đòn bẩy phát triển kinh tế Bắc Ninh và lợi ích thực tế cho người dân
Nếu chỉ nhìn đây là câu chuyện đổi tên thành phố Bắc Ninh, ta sẽ bỏ lỡ hàm ý kinh tế rất rõ: nâng cấp hành chính để tương xứng với vị thế một cực tăng trưởng công nghiệp – dịch vụ của vùng Thủ đô. Bắc Ninh nằm ở cửa ngõ Đông Bắc Hà Nội, trên hành lang kinh tế nối ASEAN với thị trường Trung Quốc, sở hữu hệ thống giao thông đa phương thức với cao tốc Hà Nội – Lạng Sơn, cảng hàng không quốc tế Gia Bình, ga liên vận quốc tế Kép và các trung tâm logistics hiện đại, tạo lợi thế kết nối liên vùng hiếm có. "Năm 2025, Bắc Ninh có quy mô kinh tế đứng thứ 5 cả nước, đứng thứ 3 vùng đồng bằng sông Hồng; tăng trưởng kinh tế đạt 10,27%, đóng góp 5,34% vào tăng trưởng của cả nước và 15,3% vào tăng trưởng của vùng". Khi Bắc Ninh trở thành thành phố, địa vị hành chính cao hơn sẽ giúp tăng khả năng thu hút FDI, các dự án công nghệ cao, dịch vụ hiện đại và hạ tầng chiến lược. Với người dân, điều quan trọng không phải cái tên, mà là lời hứa cải thiện chất lượng sống: hạ tầng đô thị đồng bộ hơn, dịch vụ công số hóa hơn, cơ hội việc làm chất lượng cao hơn và các lĩnh vực văn hóa – xã hội được phát triển toàn diện để người dân được thụ hưởng thành quả phát triển như các văn bản trình Quốc hội đã nêu.
Hai thành phố song hành: Bắc Ninh – Quảng Ninh và cuộc đua cực tăng trưởng phía Bắc
Thành phố Bắc Ninh không xuất hiện một mình; Quốc hội đồng thời xem xét, thông qua việc thành lập thành phố Quảng Ninh trên cơ sở nguyên trạng tỉnh Quảng Ninh. Cả hai đều được đánh giá đã đáp ứng đầy đủ điều kiện theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương, dựa trên những cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn đã được xác lập. Sau khi nâng cấp, thành phố Quảng Ninh có diện tích hơn 6.231 km², dân số 1,52 triệu người và 54 đơn vị hành chính cấp xã, trong đó có 2 đặc khu. Việc hình thành đồng thời thành phố Bắc Ninh và Quảng Ninh thể hiện một bước tái cấu trúc không gian phát triển khu vực phía Bắc, xây dựng các cực tăng trưởng mới song hành Hà Nội, thay vì tập trung tất cả vào Thủ đô. Chính phủ nhấn mạnh việc thành lập hai thành phố là cần thiết để tạo tiền đề quan trọng cho phát triển theo các định hướng chiến lược đã được Trung ương, Bộ Chính trị thông qua. Về bản chất, đây là thông điệp gửi tới nhà đầu tư trong và ngoài nước: vùng kinh tế Bắc Bộ đang thiết kế lại bản đồ phát triển, với các trung tâm đô thị – công nghiệp – dịch vụ quy mô đủ lớn để cạnh tranh quốc tế.
Lộ trình tiếp theo: mốc hiệu lực và thách thức quản trị một siêu đô thị mới
Theo cơ quan thẩm tra, Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh được đề xuất có hiệu lực từ ngày 20/9/2026, trong khi Nghị quyết về thành phố Quảng Ninh có hiệu lực từ ngày 1/9. Thời gian không dài, nhưng đủ để lộ rõ một bài kiểm tra năng lực quản trị đối với bộ máy Bắc Ninh. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Chính phủ chỉ đạo UBND tỉnh Bắc Ninh khẩn trương chuẩn bị, kiện toàn tổ chức bộ máy, đổi con dấu và các điều kiện cần thiết khác để chính quyền đô thị mới vận hành thông suốt ngay sau khi Nghị quyết có hiệu lực. Thách thức nằm ở chỗ: quản lý một thành phố gần 4 triệu dân với 99 đơn vị hành chính xã, phường đòi hỏi chuyển đổi mạnh sang mô hình quản trị đô thị hiện đại, áp dụng công nghệ, tinh gọn bộ máy nhưng không làm gián đoạn dịch vụ công. Việc trước mắt giữ nguyên đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức là hợp lý để tránh xáo trộn, song nếu không mạnh dạn sắp xếp lại về lâu dài, thành phố Bắc Ninh có thể bị “kẹt” trong chiếc áo bộ máy cũ. Kết luận hợp lý là: thành phố Bắc Ninh là cơ hội lớn, nhưng để cơ hội thành hiện thực, điều quyết định nằm ở cách tổ chức lại hệ thống chính quyền và mức độ cam kết cải cách vì người dân.
