Quảng Ninh và Bắc Ninh lên thành phố: cơ hội tăng trưởng mới

Thành lập hai thành phố trung ương: bước ngoặt chính trị – hành chính

Thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh là quá trình chuyển hai tỉnh có vai trò kinh tế hàng đầu thành đô thị trực thuộc trung ương, trên cơ sở giữ nguyên diện tích tự nhiên, dân số và các đơn vị hành chính cấp xã, nhằm tạo không gian pháp lý và cơ cấu hành chính mới để đẩy mạnh phát triển kinh tế địa phương, củng cố quản trị đô thị và nâng tầm vị thế vùng Đồng bằng sông Hồng trong mạng lưới tăng trưởng quốc gia. Sáng 6/8, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải, thừa ủy quyền của Thủ tướng, đã trình Quốc hội các đề án thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh. Trước đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã xem xét đề xuất nâng cấp hai tỉnh lên đô thị trực thuộc trung ương và việc thành lập 12 phường mới tại Bắc Ninh. Việc này không chỉ là điều chỉnh tên gọi, mà là bước ngoặt về mô hình phát triển và cấu trúc quyền lực nhà nước ở cấp địa phương.

Cơ cấu hành chính mới: giữ nguyên nền tảng, mở rộng không gian đô thị

Điểm đáng chú ý nhất trong cơ cấu hành chính mới là cách tiếp cận “chuyển mô hình, không xáo trộn nền tảng”. Chính phủ đề xuất thành lập thành phố Quảng Ninh trên cơ sở giữ nguyên diện tích tự nhiên, dân số và số đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh hiện nay. Thành phố Quảng Ninh sau khi thành lập sẽ có hơn 6.231 km2 diện tích tự nhiên, dân số khoảng 1,52 triệu người với 54 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 30 phường, 22 xã và hai đặc khu. Thành phố Bắc Ninh cũng được xây dựng trên nguyên trạng diện tích tự nhiên, quy mô dân số và hệ thống cấp xã hiện tại, với tổng diện tích 4.713,75 km2, gần 3,99 triệu dân và 99 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 45 phường và 54 xã. Đáng chú ý, đề án còn kèm theo việc thành lập 12 phường mới ở Bắc Ninh, tạo khung không gian đô thị rõ ràng hơn và siết chặt quản lý khu vực đang đô thị hóa nhanh.

Tổ chức bộ máy hành chính: chọn ổn định để giảm chi phí chuyển đổi

Trong khi nhiều người kỳ vọng một cuộc tái cơ cấu mạnh mẽ, Chính phủ lại chọn phương án giữ nguyên trạng tổ chức bộ máy hành chính hiện có rồi điều chỉnh dần, và đây là lựa chọn thực tế hơn là hấp dẫn. Bộ trưởng Nội vụ cho biết, tổ chức bộ máy các cơ quan, đơn vị trong hệ thống chính trị tỉnh Quảng Ninh và Bắc Ninh về cơ bản được giữ nguyên; đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trước mắt vẫn làm việc tại chính các cơ quan hiện nay. Cách tiếp cận này giúp tránh sốc hệ thống, không làm gián đoạn cung ứng dịch vụ công, đồng thời giảm chi phí tổ chức lại trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, nếu việc "giữ nguyên" kéo quá dài, nguy cơ là mô hình chính quyền đô thị mới chỉ tồn tại trên giấy, trong khi phương thức quản trị vẫn mang nặng tư duy tỉnh truyền thống, khó đáp ứng yêu cầu điều hành đô thị thông minh, xanh và cạnh tranh quốc tế.

Động lực phát triển kinh tế địa phương: từ cực tăng trưởng vùng tới đô thị chiến lược

Quyết định thành lập thành phố Quảng Ninh và Bắc Ninh xuất phát từ thực tế hai địa phương đã đạt tới vai trò vượt xa một tỉnh thuần túy: chúng là những cực tăng trưởng chính của vùng và của cả nước. Quảng Ninh đang được định hướng trở thành trung tâm kinh tế biển hiện đại, trung tâm du lịch quốc gia tầm quốc tế, đô thị xanh, thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu. Năm 2025, quy mô kinh tế Quảng Ninh đứng thứ 7 cả nước, thứ 4 vùng Đồng bằng sông Hồng, tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 11,89%, đóng góp 2,87% vào tăng trưởng cả nước. Bắc Ninh là cửa ngõ phía đông bắc Hà Nội trên hành lang kinh tế kết nối ASEAN với Trung Quốc, quy mô kinh tế đứng thứ 5 cả nước, chiếm 4,1% GDP quốc gia và 13,6% quy mô kinh tế vùng. Khi mang tư cách thành phố trực thuộc trung ương, hai địa phương có cơ hội thu hút thêm FDI, nới không gian chính sách và đòi hỏi cao hơn về chất lượng quản trị, nếu biết biến danh xưng thành động lực cải cách.

Lộ trình thực thi và điều kiện để “thành phố” không chỉ là tên gọi

Về thủ tục, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã chấp thuận việc trình các đề án thành lập thành phố Quảng Ninh và Bắc Ninh ra Quốc hội khóa XVI để xem xét, phê chuẩn tại kỳ họp chuyên đề đầu tiên. Cơ quan thẩm tra đề nghị Quốc hội thông qua hai nghị quyết, với thời điểm có hiệu lực của nghị quyết về thành lập thành phố Quảng Ninh là ngày 1/9/2026 và thành phố Bắc Ninh là ngày 20/9/2026. Đồng thời, Chính phủ được yêu cầu chỉ đạo UBND Quảng Ninh và Bắc Ninh khẩn trương kiện toàn tổ chức bộ máy, thay đổi con dấu và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để chính quyền đô thị mới hoạt động đồng bộ ngay sau khi nghị quyết được thông qua. Câu hỏi quan trọng không phải là khi nào hai tỉnh mang tên “thành phố”, mà là liệu chúng có chuyển hóa được ưu thế kinh tế, vị trí chiến lược và cơ cấu hành chính mới thành chất lượng sống tốt hơn, môi trường kinh doanh thông thoáng hơn và quản trị hiện đại hơn cho người dân và doanh nghiệp.