Từ hai tỉnh dẫn đầu đến chiến lược lập hai thành phố mới
Thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh là bước nâng cấp đơn vị hành chính nhằm biến hai địa phương vốn đã có quy mô kinh tế dẫn đầu cả nước thành những đô thị trung ương mới, mở rộng dư địa phát triển kinh tế, hạ tầng và an sinh xã hội cho toàn vùng Đồng bằng sông Hồng.
Điểm quan trọng không phải là danh xưng, mà là thông điệp: Việt Nam đang chủ động tái thiết cấu trúc đô thị để tạo thêm cực tăng trưởng kinh tế ngoài Hà Nội và Hải Phòng. Thực tiễn phát triển vùng Đồng bằng sông Hồng cho thấy Quảng Ninh và Bắc Ninh luôn giữ vai trò then chốt và đã phát huy tốt lợi thế để vươn lên nhóm đầu cả nước về quy mô kinh tế. Khi Quốc hội thảo luận ở tổ về việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh, đa số đại biểu nhất trí rằng hai địa phương đã hội tụ đủ điều kiện, phù hợp với quy hoạch tổng thể quốc gia và quy hoạch vùng. Nói cách khác, đây là quyết định đi sau thực tế phát triển, chứ không phải đi trước.
Nâng tầm vị thế để cạnh tranh vùng: từ hạ tầng cứng đến hạ tầng số
Việc hai địa phương lên thành phố trước hết là một cú huých về vị thế: khi cùng đứng trong "câu lạc bộ" đô thị trực thuộc Trung ương, thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh có thêm cơ sở để đàm phán nguồn lực, thu hút đầu tư và thử nghiệm cơ chế đặc thù. Nhưng vị thế chỉ là khởi đầu; điều quyết định là cách họ biến danh xưng thành năng lực cạnh tranh vùng.
Quảng Ninh đã sở hữu hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại trên cả ba loại hình đường bộ, hàng không và đường biển, đồng thời đang hướng tới trung tâm kinh tế biển, du lịch và đô thị thông minh. Dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội–Quảng Ninh, dự kiến rút thời gian di chuyển xuống khoảng 23 phút, nếu vận hành đúng kế hoạch sẽ là biểu tượng cho bước nhảy hạ tầng mới. Bắc Ninh lại đi theo hướng công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ hiện đại, logistics, gắn với bản sắc Kinh Bắc, và đang từng bước khẳng định vai trò cực tăng trưởng của Vùng Thủ đô. Cả hai, nếu không tiếp tục phát triển hạ tầng cứng lẫn hạ tầng số, sẽ dễ rơi vào bẫy “thành phố danh nghĩa”.
An sinh xã hội: thước đo thực chất của một thành phố
Một thành phố mạnh không chỉ được đo bằng GRDP hay số dự án FDI, mà bằng mức độ người dân được thụ hưởng dịch vụ công, giáo dục và phúc lợi. Cả Quảng Ninh và Bắc Ninh đều được các đại biểu Quốc hội nhắc nhở phải coi an sinh xã hội là trụ cột, nhất là khi đây là địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số và khu vực vùng sâu, vùng xa.
Quảng Ninh đã đi trước với 10 chính sách giáo dục tiêu biểu, hỗ trợ trên 539.000 lượt người học và nhà giáo mỗi năm học, trong đó có sữa học đường miễn phí, sách giáo khoa miễn phí, hỗ trợ ăn trưa và đưa đón học sinh vùng khó khăn. Địa phương này còn nghiên cứu lắp điện mặt trời mái nhà, trang bị điều hòa, thử nghiệm xe buýt điện đưa đón học sinh từ năm học 2026–2027. Bắc Ninh được nhắc phải bám sát định hướng chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa trên năng lực sản xuất sang dựa trên đổi mới sáng tạo và làm chủ công nghệ mới, qua đó tạo việc làm chất lượng cao và nâng đời sống người lao động. Nếu hai thành phố không thu hẹp khoảng cách nội vùng, đô thị hóa sẽ chỉ làm sâu thêm chênh lệch giàu nghèo.
Thành phố Quảng Ninh và Bắc Ninh: hai cực tăng trưởng mới của Đồng bằng sông Hồng?
Cốt lõi của quyết định thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh là tham vọng hình thành thêm hai cực tăng trưởng kinh tế mới cho vùng Đồng bằng sông Hồng và khu vực phía Bắc. Quảng Ninh với kinh tế biển, du lịch, công nghiệp chế biến; Bắc Ninh với công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ hiện đại; nếu được kết nối bằng hạ tầng giao thông, logistics và hạ tầng số, sẽ tạo thành tam giác cạnh tranh mới cùng Hà Nội.
Tuy nhiên, cực tăng trưởng không tự sinh ra từ quyết định hành chính. Các đại biểu đã thẳng thắn yêu cầu địa phương phải tập trung nguồn lực, sắp xếp bộ máy theo mô hình chính quyền đô thị tinh gọn, hiệu lực, đồng thời bảo đảm phát triển toàn diện văn hóa, xã hội. Nói cách khác, người dân phải cảm nhận rõ sự khác biệt: di chuyển làm thủ tục dễ hơn, dịch vụ công gần hơn, chất lượng sống tốt hơn. Nếu Quảng Ninh và Bắc Ninh biến danh xưng thành cam kết phát triển bền vững, hai thành phố này không chỉ là điểm nhấn bản đồ hành chính mà sẽ là động cơ kéo cả Đồng bằng sông Hồng đi nhanh hơn trong cuộc cạnh tranh khu vực.
