Thành phố Quảng Ninh và Bắc Ninh: bước ngoặt cho phát triển kinh tế miền Bắc
Việc tỉnh Quảng Ninh và tỉnh Bắc Ninh được nâng cấp thành thành phố trực thuộc Trung ương là sự kiện hành chính – chính trị quan trọng, đánh dấu bước chuyển từ mô hình tỉnh truyền thống sang mô hình đô thị trung ương, qua đó tái định hình không gian phát triển, phân bố nguồn lực và cấu trúc cực tăng trưởng mới của miền Bắc trong giai đoạn đô thị hóa nhanh, hội nhập sâu và cạnh tranh vùng ngày càng gay gắt.
Không phải ngẫu nhiên mà thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh được lựa chọn trở thành hai đô thị trung ương mới. Thực tiễn phát triển vùng Đồng bằng sông Hồng và Bắc Bộ cho thấy cả hai địa phương đã bứt phá mạnh, vươn lên nhóm dẫn đầu cả nước về quy mô kinh tế, năng lực thu hút đầu tư và chất lượng hạ tầng. Việc Quốc hội thảo luận tại kỳ họp không thường lệ và Chính phủ trình tờ trình thể hiện rõ đây là quyết định chiến lược, chứ không đơn thuần là điều chỉnh địa giới hành chính. Khi miền Bắc cần thêm những cực tăng trưởng mới để chia sẻ gánh nặng với Hà Nội, Hải Phòng, việc hình thành hai thành phố trực thuộc Trung ương là lời đáp hợp lý và kịp thời.
Không gian phát triển mới cho hạ tầng và liên kết vùng
Điểm mạnh lớn nhất khi Quảng Ninh và Bắc Ninh lên thành phố trực thuộc Trung ương nằm ở việc mở rộng "không gian phát triển" – cả về quy hoạch, nguồn lực lẫn thẩm quyền định hướng hạ tầng. Các đề án thành lập đã được đánh giá là phù hợp với quy hoạch tổng thể quốc gia, hệ thống đô thị – nông thôn, quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng và quy hoạch chung đô thị của từng địa phương. Điều này cho phép hai thành phố mới chủ động thiết kế mạng lưới giao thông, công nghiệp, dịch vụ theo tầm nhìn vùng, thay vì bị bó trong câu chuyện của từng tỉnh.
Một chi tiết đáng chú ý là định hướng hạ tầng của thành phố Quảng Ninh với dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội – Quảng Ninh, dự kiến rút ngắn thời gian di chuyển xuống còn khoảng 23 phút. Dù nguồn vốn lớn tạo ra áp lực, dự án này nếu vận hành hiệu quả sẽ biến Quảng Ninh thành "cửa ngõ tốc độ cao" kết nối trực tiếp Hà Nội với không gian cảng biển, du lịch, dịch vụ. Bắc Ninh, với vị thế trung tâm công nghiệp Bắc Bộ, cũng đứng trước cơ hội tái thiết hạ tầng đô thị và logistics, gắn kết sâu hơn với các trung tâm kinh tế phía Bắc để hiện thực hóa vai trò cực tăng trưởng mới của vùng.
Từ danh xưng thành phố đến cực tăng trưởng mới
Danh xưng thành phố trực thuộc Trung ương không tự động biến một địa phương thành cực tăng trưởng mới – đó là kỳ vọng, nhưng cũng là áp lực. Theo các cơ quan thẩm tra, thành phố Quảng Ninh có diện tích tự nhiên 6.231,27 km2 với dân số hơn 1,5 triệu người; thành phố Bắc Ninh rộng 4.713,75 km2, dân số gần 4 triệu người. Những con số này đặt hai địa phương vào nhóm đô thị lớn, đủ sức đóng vai trò dẫn dắt phát triển kinh tế – xã hội miền Bắc nếu bộ máy và chính sách đi đúng hướng.
Câu hỏi "lên thành phố thì phải làm gì để xứng với danh xưng" mà lãnh đạo Quảng Ninh nêu ra là rất thẳng thắn. Bởi thành phố Quảng Ninh không chỉ là đầu tàu du lịch, dịch vụ, mà còn giữ vị trí đặc biệt về quốc phòng, an ninh và biên giới với Trung Quốc. Thành phố Bắc Ninh, trong khi đó, phải vừa duy trì nhịp tăng trưởng công nghiệp, vừa xử lý thách thức xã hội ở một địa bàn mà gần 20% xã, thôn thuộc vùng đặc biệt khó khăn. Nếu không song hành bài toán kinh tế với văn hóa, xã hội, việc làm, chênh lệch giữa khu đô thị và vùng yếu sẽ phá vỡ hình ảnh cực tăng trưởng bao trùm mà miền Bắc đang cần.
Tác động trực tiếp tới đời sống người dân và an sinh xã hội
Lợi ích của thành phố trực thuộc Trung ương sẽ vô nghĩa nếu người dân không cảm nhận rõ trong đời sống hàng ngày. Các cơ quan thẩm tra đã nhấn mạnh yêu cầu chính quyền thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh phải sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy theo mô hình chính quyền đô thị tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, phát triển toàn diện văn hóa, xã hội, nâng cao chất lượng sống để người dân được thụ hưởng thành quả phát triển. Khi thủ tục hành chính được xử lý thuận tiện hơn và chính quyền cơ sở "gần dân hơn", danh xưng thành phố sẽ gắn với trải nghiệm cụ thể của người dân, không còn là khái niệm xa vời.
Quảng Ninh có lợi thế đi trước về chính sách xã hội, thể hiện qua 10 chính sách giáo dục tiêu biểu hỗ trợ hơn 539.000 lượt người học và nhà giáo mỗi năm học, với nhiều nội dung như sữa học đường miễn phí cho trẻ mầm non và tiểu học, cấp sách giáo khoa miễn phí, hỗ trợ ăn trưa, đưa đón học sinh vùng khó khăn, khen thưởng học sinh đạt giải quốc tế. Đây là minh chứng cho cách một địa phương dùng nguồn lực đô thị để nâng chất lượng an sinh, chứ không chỉ tập trung vào tăng trưởng GDP. Bắc Ninh, với cơ cấu dân tộc đa dạng và tỷ lệ vùng khó khăn cao, buộc phải đi theo hướng tương tự: đào tạo nguồn nhân lực, nâng trình độ dân trí, thu hẹp khoảng cách phát triển thay vì để thành phố phát triển "hai tốc độ".
Lộ trình vận hành bộ máy đô thị mới
Về mặt thể chế, cả hai đề án thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh đã bảo đảm 5/5 điều kiện theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương, đáp ứng đủ 7/7 tiêu chuẩn thành phố trực thuộc Trung ương theo nghị quyết liên quan. Điều này cho thấy quá trình chuẩn bị không chỉ dựa trên mong muốn của địa phương, mà đã qua thẩm định pháp lý chặt chẽ. Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, việc thành lập hai thành phố nhằm hiện thực hóa chủ trương phát triển hệ thống đô thị, với mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 50% đơn vị hành chính đạt tiêu chí đô thị. Nghĩa là Quảng Ninh và Bắc Ninh đang đi trước trong lộ trình đô thị hóa toàn quốc, chấp nhận vừa là "người mở đường" vừa là "người thử nghiệm" mô hình quản trị mới.
Lộ trình thời gian cũng được thiết kế rõ ràng: nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, còn nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh từ ngày 20/9/2026. Các ủy ban của Quốc hội đã yêu cầu Chính phủ chỉ đạo chính quyền địa phương khẩn trương chuẩn bị biển hiệu, con dấu, giấy tờ và điều kiện cần thiết cho bộ máy đô thị mới để đảm bảo đồng bộ ngay khi nghị quyết có hiệu lực. Nếu khâu chuẩn bị này được làm kỹ, ngày chuyển đổi không chỉ là mốc hành chính, mà là sự khởi đầu của một phong cách quản trị mới – gọn hơn, chuyên nghiệp hơn, bám sát mục tiêu xây dựng cực tăng trưởng mới cho phát triển kinh tế miền Bắc.
