Đập Thảo Long: Tuyến phòng thủ ngăn mặn giữa lòng sông Hương
Đập Thảo Long là công trình thủy lợi nằm ở hạ nguồn sông Hương, có nhiệm vụ ngăn mặn, giữ ngọt và điều tiết nước phục vụ sản xuất nông nghiệp cho vùng hạ lưu, đồng thời bảo đảm nguồn nước sinh hoạt ổn định cho người dân khu vực lân cận. Việc sửa chữa, nâng cấp đập Thảo Long vì thế không chỉ là một dự án xây dựng sông Hương đơn thuần mà là bài toán an toàn tài nguyên nước cho cả một vùng. Sau gần 20 năm vận hành, nhiều hạng mục của công trình đã xuống cấp, đặc biệt là hệ thống cửa van, kết cấu cơ khí và một số bộ phận thủy công không còn đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật hiện nay. Cuối năm 2025, dự án sửa chữa cấp bách đập Thảo Long được phê duyệt với mục tiêu rõ ràng: bảo đảm an toàn đập và duy trì vai trò "lá chắn" chống xâm nhập mặn trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt.
Thi công 24/7 giữa lòng sông: Thách thức lớn nhất không chỉ là nước
Điểm dễ bỏ qua nhưng lại quan trọng nhất trong dự án đập Thảo Long sửa chữa là điều kiện thi công: mọi thứ diễn ra giữa dòng sông Hương, nơi mưa, gió, sóng và dòng chảy liên tục gây áp lực lên công trường. Hàng chục kỹ sư, công nhân cùng nhiều máy móc, sà lan cỡ lớn được huy động, hoạt động ngày đêm để duy trì tiến độ. Việc thi công cừ Larsen chống thấm, khung vây thượng – hạ lưu, văng chống lớp trên, đào móng và bê tông bịt đáy đều phải được tổ chức trong điều kiện nền móng ngập nước, sau đó bơm hạ nước để làm khô hố móng. Theo các kỹ sư, xử lý phần tiếp giáp giữa hệ thống cừ vây mới và các trụ pin cũ, đồng thời chống thấm ngược từ dưới lên, là bài toán kỹ thuật phức tạp nhất. Công nhân phải tổ chức thi công 3 ca, 4 kíp liên tục nhiều tháng liền để kịp mốc hoàn thành các khoang cửa trước mùa mưa lũ.
Từ Sơn La đến Thảo Long: Kinh nghiệm xử lý nứt bê tông đập nước
Muốn hiểu vì sao ngành thủy lợi tự tin với những thách thức tại đập Thảo Long, phải nhìn lại kinh nghiệm từ công trình thủy điện Sơn La – đập bê tông đầm lăn thuộc nhóm lớn nhất thế giới, nơi người Việt Nam đã làm chủ hoàn toàn công nghệ trong lĩnh vực thủy điện. Trong quá trình thi công Sơn La, 10 vết nứt bê tông trên thân đập đã được phát hiện năm 2008, một số vết dài tới gần 100m với bề rộng khoảng 0,5mm và độ sâu trung bình 4–6,5m. Theo Cổng thông tin điện tử Chính phủ, việc xuất hiện các vết nứt bê tông không quá nguy hiểm, phức tạp và công tác khắc phục hoàn toàn là vấn đề kỹ thuật, các vết này không ảnh hưởng an toàn đập nên không cần ngừng thi công. Bài học quan trọng ở đây: nứt bê tông đập nước phải được xem như hiện tượng cần tính toán, đo đạc và xử lý có kiểm soát, thay vì phản ứng hoảng hốt. Chính tư duy "an toàn tuyệt đối nhưng không cực đoan" đã cho phép các công trình lớn duy trì tiến độ mà vẫn bảo đảm an toàn.
Giải pháp kỹ thuật tiên tiến và yêu cầu vận hành lâu dài
Nếu Sơn La là bước ngoặt công nghệ với bê tông đầm lăn (RCC) giúp tăng năng suất đổ bê tông lên 9–12m/tháng, giảm lượng xi măng và hạn chế nứt bề mặt, đồng thời nâng cao khả năng chống thấm bề mặt đập phía thượng lưu, thì đập Thảo Long đang đi theo hướng hiện đại hóa hệ thống cơ khí thủy công. Công trình áp dụng công nghệ đập trụ đỡ và cửa van Clape trục dưới lớn, với khẩu độ 31m mỗi cửa, gồm 15 cửa Clape và một cửa âu thuyền. Trong dự án hiện nay, toàn bộ xi lanh thủy lực được thay mới, 6 trên 15 cửa van được thay mới và 9 cửa còn lại được sửa chữa, gia cố, đồng thời điều chỉnh các cụm kín nước bên và đáy để việc bảo dưỡng, thay gioăng, kiểm tra thiết bị cơ khí những năm tới thuận lợi hơn. Đây không chỉ là sửa chữa "chữa cháy", mà là bước nâng cấp tư duy vận hành: thiết kế lại để công trình sống lâu hơn, dễ kiểm tra hơn, an toàn hơn cho cộng đồng phụ thuộc vào nó.
Tiến độ, tương lai và tác động đến người dân vùng hạ lưu
Đến nay, khối lượng thi công tại đập Thảo Long đạt khoảng 47% giá trị hợp đồng, các đơn vị đang tập trung vào các khoang 1, 2, 9, 10, 11 và 12 với mục tiêu hoàn thành 6 cửa – gồm 2 cửa thay mới và 4 cửa sửa chữa – vào ngày 31-8 để bảo đảm công trình tiếp tục thực hiện nhiệm vụ điều tiết nước, ngăn mặn, giữ ngọt. Kế hoạch năm 2026 sẽ triển khai thêm 6 cửa van (4 cửa sửa chữa, 2 cửa thay mới), sau đó từ tháng 9-2026 chuyển trọng tâm sang các hạng mục trên khô như sửa chữa nhà quản lý, hoàn thiện hệ thống máy phát điện và thực hiện các cửa van thuộc kế hoạch năm 2027. Với người dân vùng hạ lưu sông Hương, mọi chi tiết kỹ thuật – từ cừ Larsen chống thấm tới xi lanh thủy lực mới – cuối cùng đều quy về câu hỏi đơn giản: nước có về ruộng đúng mùa, có đủ ngọt cho sinh hoạt, và lũ có được xả an toàn hay không. Chính vì thế, dự án sửa chữa đập Thảo Long là phép thử không thể thất bại đối với năng lực quản lý công trình thủy lớn của Việt Nam.
