Trump đổi trục với Nga: từ “áp lực tối đa” sang ưu tiên giá nhiên liệu
Chính sách Trump với Nga là cách Nhà Trắng dưới thời Donald Trump điều chỉnh trừng phạt kinh tế, ngoại giao Mỹ và phối hợp an ninh với các đồng minh, trong đó ưu tiên lợi ích trong nước khiến lập trường với Moscow dao động, làm dấy lên lo ngại về cam kết dài hạn đối với Ukraine và châu Âu. Bất đồng giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và các đồng minh châu Âu gia tăng liên quan đến các biện pháp gây sức ép kinh tế lên Nga và sự hỗ trợ dành cho Ukraine. Đỉnh điểm là quyết định miễn trừ một số biện pháp trừng phạt, cho phép Mỹ nhập khẩu 300.000 tấn dầu diesel từ Nga nhằm hạ nhiệt giá nhiên liệu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật, mà là tín hiệu chính trị: Washington sẵn sàng nới trừng phạt kinh tế Nga để đối phó áp lực cử tri về chi phí nhiên liệu, khi giá dầu diesel đã tăng khoảng 70% kể từ khi Mỹ phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hồi tháng 2.
Thông điệp kép: Rubio nói “đối tác”, Trump đòi quyền áp đặt
Trong khi Trump nới trừng phạt kinh tế Nga, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio lại cố vẽ nên bức tranh hợp tác với châu Âu. Đứng trước đền Parthenon, ông tuyên bố chính quyền Trump muốn “đồng hành với châu Âu” để bảo vệ “bản sắc riêng” của nền văn minh phương Tây. Nhưng cùng lúc, ông nhấn mạnh Mỹ chọn “the unapologetic pursuit of national power”, hàm ý châu Âu nếu không đi theo sẽ chấp nhận “suy thoái và lệ thuộc”. Thực chất, đây là thông điệp kép: ngoại giao Mỹ nói về đối tác, nhưng chiến lược an ninh quốc gia lại coi việc “nuôi dưỡng sự phản kháng với quỹ đạo hiện tại của châu Âu” là ưu tiên. Nói cách khác, quan hệ Mỹ châu Âu đang bị tái định nghĩa theo hướng Washington muốn kiểm soát lựa chọn của đồng minh, từ năng lượng đến quốc phòng, thay vì tôn trọng tự chủ chiến lược mà EU nhiều năm theo đuổi.
Châu Âu phụ thuộc Mỹ nhưng sợ Washington buông Ukraine
Tại hội nghị thượng đỉnh EU ở Brussels ngày 15/10, các lãnh đạo châu Âu bàn thẳng về khả năng Mỹ ngày càng xích lại gần Nga, trong khi quan hệ giữa Washington và Kyiv xấu đi. Chỉ trong một tuần, Washington nới lỏng trừng phạt đối với dầu diesel Nga, yêu cầu Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Moscow và Trump công khai đặt nghi vấn về tính chính danh của Tổng thống Volodymyr Zelensky. Điều khiến châu Âu lo hơn cả là xu hướng “giảm sức ép với Moscow, tăng sức ép với Kyiv” có thể kéo dài. Trong bối cảnh mùa đông đang đến gần, Ukraine thiếu tên lửa Patriot để chống không kích, ngân sách quốc phòng căng thẳng và hạ tầng năng lượng bị tấn công khiến nhiều khu vực ở Kyiv gián đoạn điện, nước, việc Washington lùi bước sẽ đánh thẳng vào khả năng phòng thủ của Ukraine và an ninh của toàn bộ lục địa.
Khoảng cách xuyên Đại Tây Dương: năng lượng, vũ khí và sự bất mãn
Quyết định nhập khẩu 300.000 tấn diesel Nga của Trump không chỉ là vấn đề giá xăng mà là cú đấm vào chiến lược trừng phạt kinh tế Nga của châu Âu. Các nước EU nhiều tháng ủng hộ duy trì sức ép kinh tế để buộc Moscow đàm phán, nay phải chứng kiến đồng minh lớn nhất phá hàng rào đúng lúc. Song song, Nhà Trắng được cho là cảnh báo châu Âu về khả năng chấm dứt chương trình cho phép các đồng minh mua vũ khí quan trọng của Mỹ để viện trợ cho Kyiv. Điều này đánh vào hỗ trợ Ukraine, khi châu Âu dù đóng vai trò chính về tài chính và mua vũ khí Mỹ chuyển cho Kyiv, vẫn phụ thuộc vào các năng lực quân sự khó thay thế của Washington, đặc biệt là tình báo và cảnh báo sớm. Trong khi đó, giá trị các hợp đồng vũ khí Mỹ với các thành viên NATO châu Âu đã tăng từ 28% lên hơn một nửa chi tiêu quốc phòng giai đoạn 2022–2024, cho thấy sự phụ thuộc ngày càng sâu nhưng cũng nuôi dưỡng bất mãn.
Tương lai hỗ trợ Ukraine: châu Âu phải tự đứng hay chấp nhận “luật chơi Trump”?
Trước sức ép từ chính sách Trump với Nga, châu Âu buộc phải tính lại chiến lược. Một mặt, họ không thể cắt đứt quan hệ với Mỹ: 41% doanh nghiệp EU được thống kê là “phụ thuộc cao” vào dịch vụ đám mây, trong đó 70% do các công ty Mỹ kiểm soát. Mặt khác, họ hiểu rằng nếu để Washington độc quyền quyết định mức hỗ trợ Ukraine, an ninh của chính mình sẽ bị đặt cược. Chủ tịch Ủy ban châu Âu đã đề xuất một “công cụ châu Âu cho các năng lực chiến lược” để giảm phụ thuộc vào Mỹ trong lĩnh vực quốc phòng. Đồng thời, EU khẳng định sẽ tiếp tục hợp tác với Washington khi có thể, nhưng vẫn duy trì hỗ trợ Kyiv và giữ trừng phạt Nga, phản đối mọi kế hoạch buộc Ukraine nhượng lãnh thổ để đổi lấy hòa bình. Lựa chọn thực tế của châu Âu là: tăng tốc tự chủ chiến lược, nếu không muốn mỗi chu kỳ bầu cử ở Mỹ lại biến Ukraine thành con bài mặc cả mới.
