Thỏa thuận dầu diesel Nga: bước ngoặt nhỏ, hệ lụy lớn
Thỏa thuận dầu diesel Nga là quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump cho phép nối lại và mở rộng các giao dịch nhập khẩu dầu diesel có xuất xứ từ Nga, thông qua giấy phép chung của Bộ Tài chính Mỹ, trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao và xung đột Ukraine vẫn tiếp diễn, khiến chiến lược trừng phạt Mỹ Nga và sự thống nhất của phương Tây đối với Moscow bị đặt dấu hỏi. Về bề nổi, đây là động thái kỹ thuật nhằm bổ sung nguồn cung cho thị trường Mỹ, nhưng về bản chất, nó là một lựa chọn chính trị mang tính thách thức đối với đồng minh châu Âu. Ngày 9/10, sau cuộc điện đàm khoảng 90 phút với Tổng thống Nga Vladimir Putin, ông Trump thông báo Moscow đồng ý cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel ngay lập tức cho thị trường Mỹ và toàn cầu. Cùng ngày, Bộ Tài chính Mỹ cấp giấy phép cho một số giao dịch bán, giao hàng, dỡ hàng và nhập khẩu dầu diesel Nga đến ngày 7/4/2027. Ngày 12/10, ông Trump tiếp tục công khai bảo vệ quyết định cho phép Mỹ nhập khẩu khoảng 300.000 tấn dầu diesel Nga trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng mạnh và cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần. Điểm đáng nói là Nhà Trắng không che giấu mục tiêu nội địa: hạ nhiệt giá nhiên liệu, đặc biệt là diesel – loại nhiên liệu thiết yếu cho vận tải hàng hóa, nông nghiệp và công nghiệp, nơi giá tăng có thể lan sang chi phí sản xuất, vận chuyển và giá tiêu dùng. Theo Reuters, giá dầu diesel tại Mỹ đã tăng khoảng 70% kể từ khi chiến dịch quân sự nhằm vào Iran bắt đầu hồi tháng 2/2026. Trong logic chính trị của Trump, thỏa thuận dầu diesel Nga là một cách "giải bài toán" kinh tế trong nước, dù phải chấp nhận làm lung lay mặt trận trừng phạt Mỹ Nga mà Washington từng dẫn dắt.
Chính sách Trump – Nga: ưu tiên giá nhiên liệu hơn sức ép chiến lược
Quyết định nới trừng phạt đối với dầu diesel Nga cho thấy chính sách Trump Nga đang trượt dần từ logic "trừng phạt tối đa" sang logic "thỏa hiệp có chọn lọc". Với chính quyền Trump, cho phép một số giao dịch dầu diesel Nga là biện pháp bổ sung nguồn cung và giảm áp lực giá nhiên liệu trong nước, hơn là một bước ngoặt chiến lược toàn diện. Đây là cách nhìn rất Mỹ: ưu tiên cử tri, giá xăng dầu và tăng trưởng, rồi mới tính đến thông điệp gửi tới Moscow. Theo Reuters, động thái này diễn ra trong bối cảnh chính quyền Trump tìm cách thúc đẩy một thỏa thuận ngừng bắn liên quan đến hạ tầng năng lượng giữa Nga và Ukraine. Washington kỳ vọng việc khôi phục một phần hoạt động xuất khẩu nhiên liệu Nga có thể tạo điều kiện cho các cuộc tiếp xúc ngoại giao với Moscow. Nói cách khác, Nhà Trắng đang thử dùng nới lỏng trừng phạt năng lượng như một "cây gậy – củ cà rốt" mới: vừa giảm áp lực giá trong nước, vừa gửi tín hiệu hợp tác tới Điện Kremlin. Vấn đề là cách tiếp cận này đặt ra câu hỏi khó: liệu có thể vừa dùng thỏa thuận dầu diesel Nga để mở cửa đàm phán, vừa giữ được hiệu quả của trừng phạt Mỹ Nga? Việc cấp giấy phép đến tận tháng 4/2027 cho thấy đây không phải một ngoại lệ ngắn hạn, mà là khung pháp lý đủ dài để doanh nghiệp tính toán. Điều này khiến nhiều chuyên gia nhận định thỏa thuận mang ý nghĩa chính trị nhiều hơn là giải pháp thị trường đơn thuần, đồng thời phát đi tín hiệu Washington sẵn sàng hợp tác với Moscow, trái với lập trường của nhiều nước châu Âu.
Bất đồng Mỹ – châu Âu: rạn nứt không còn che giấu
Nếu nhìn từ Brussels, thỏa thuận dầu diesel Nga là một cú đánh trực diện vào nỗ lực duy trì mặt trận phương Tây thống nhất. Việc Tổng thống Trump cho phép nối lại một số giao dịch dầu diesel có nguồn gốc Nga đã châm ngòi bất đồng mới giữa Washington với Ukraine và các đồng minh châu Âu. Ngày 10/10, Đại diện cấp cao của EU về chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas công khai chỉ trích việc đình chỉ trừng phạt đối với dầu diesel Nga, cảnh báo Moscow có thể thu thêm nguồn lực tài chính để tiếp tục cuộc chiến tại Ukraine và khẳng định đây không phải thời điểm thích hợp để giảm sức ép lên Nga. Trong khi Mỹ nới lỏng một phần hạn chế đối với dầu diesel, EU lại chuẩn bị mở rộng danh sách trừng phạt nhằm vào 1.646 cá nhân và tổ chức, phần lớn gắn với tổ hợp công nghiệp quân sự Nga, các nhà sản xuất tên lửa, thiết bị bay không người lái và cơ sở đóng tàu. Ngày 12/10, các ngoại trưởng EU dự kiến chính thức thông qua danh sách này. Một bên mở thêm dư địa cho xuất khẩu dầu diesel Nga, bên kia siết mạnh trừng phạt – sự đối nghịch này phơi bày bất đồng Mỹ châu Âu về cách gây sức ép lên Moscow. Không chỉ dừng ở năng lượng, EU còn tái khẳng định ưu tiên nguồn tài chính hỗ trợ Kiev và thúc đẩy các biện pháp hạn chế công dân Nga. Trong khi đó, ông Trump lên mạng xã hội cáo buộc EU đã chi lượng tiền khổng lồ để mua năng lượng Nga, rồi dùng chính con số đó để biện minh cho quyết định của mình. Đây là kiểu tranh luận mang màu sắc đối đầu: thay vì củng cố thông điệp chung, Washington và Brussels lại công khai chỉ trích cách nhau ứng xử với Nga.
Ukraine ở giữa: lo ngại chiến lược bị phá vỡ
Trong xung đột Ukraine, dầu diesel không chỉ là hàng hóa, mà là huyết mạch tài chính của Nga. Kyiv hiểu rõ điều này hơn ai hết. Ukraine cho biết các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở lọc dầu và tàu chở dầu của Nga đang gây sức ép lên nguồn thu năng lượng của Moscow. Tổng thống Volodymyr Zelensky cảnh báo thỏa thuận của ông Trump có thể làm suy yếu chiến lược này, bởi mỗi lối thoát mới cho sản phẩm dầu mỏ Nga là một kênh bổ sung nguồn lực cho chiến tranh. Trong khi Nhà Trắng kỳ vọng nguồn cung bổ sung giúp hạ nhiệt giá nhiên liệu, Kyiv và Brussels cảnh báo động thái này có thể mang lại nguồn thu cho Moscow giữa lúc chiến sự vẫn tiếp diễn. Bất đồng càng nhạy cảm khi Ukraine vẫn phải đối phó với các cuộc tấn công của Nga và nhu cầu cấp thiết về hệ thống phòng không, đạn dược cùng các hỗ trợ quân sự khác từ phương Tây. Đáp lại cảnh báo của Zelensky, ông Trump không chọn cách trấn an mà chỉ trích nhà lãnh đạo Ukraine, cho rằng Kiev đang gây sức ép lên nguồn cung nhiên liệu. Nếu Washington tiếp tục gây sức ép để Kiev hạn chế các cuộc tấn công vào hạ tầng Nga, những bất đồng với các đồng minh châu Âu có thể không chỉ dừng ở vấn đề dầu diesel mà còn lan sang viện trợ quân sự, chia sẻ tình báo và cách xây dựng một thỏa thuận ngừng bắn. Ukraine, từ vị thế nạn nhân của xung đột, đang bị kéo vào tâm điểm tranh cãi chiến lược giữa các đồng minh.
Mặt trận phương Tây rạn nứt: rủi ro dài hạn cho xung đột Ukraine
Điểm nguy hiểm của thỏa thuận dầu diesel Nga không nằm ở vài trăm nghìn tấn nhiên liệu, mà ở thông điệp: phương Tây không còn nói cùng một giọng về cách đối phó với Moscow. Những diễn biến ngày 9 và 10/10 cho thấy bất đồng Mỹ – châu Âu đang nổi lên rõ rệt, dù chưa đủ cơ sở để kết luận liên minh phương Tây đã tan rã. Nhưng mỗi lần Washington nới trừng phạt trong khi Brussels siết thêm, hình ảnh "mặt trận thống nhất" lại bị bào mòn. EU đang đi theo lộ trình giảm mạnh phụ thuộc năng lượng Nga, từ dầu thô đến khí đốt, với mục tiêu loại bỏ hoàn toàn nhập khẩu dầu Nga vào cuối năm 2027 và từng bước chấm dứt nhập khẩu khí tự nhiên hóa lỏng, khí đốt đường ống từ Nga. Trong bối cảnh đó, việc Mỹ mở cửa cho thỏa thuận dầu diesel Nga tạo ra nghịch lý: một bên dùng thị trường năng lượng như công cụ ổn định giá và thúc đẩy đàm phán, bên còn lại dùng cắt giảm năng lượng để duy trì sức ép kinh tế. Diễn biến tiếp theo sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố: lượng diesel Nga thực sự được giao, việc EU thông qua và thực thi các biện pháp trừng phạt mới, cùng khả năng Mỹ và châu Âu tiếp tục phối hợp trong các cuộc đàm phán về Ukraine. Nếu Washington không điều chỉnh, rạn nứt mới có thể thử thách quan hệ xuyên Đại Tây Dương ở cấp độ sâu hơn. Về dài hạn, cái giá phải trả có thể không chỉ là vài điểm phần trăm trong giá nhiên liệu, mà là sự suy yếu của đòn bẩy kinh tế chung mà phương Tây dùng để buộc Moscow phải tính đến một giải pháp chấm dứt xung đột Ukraine.
