Từ “chiến thắng trên chiến trường” sang “kết thúc xung đột”
Sự xoay trục chiến lược của Mỹ với Ukraine là quá trình Washington chuyển từ ưu tiên hỗ trợ quân sự nhằm thay đổi cán cân trên chiến trường sang tập trung gây sức ép chính trị, ngoại giao để Kyiv tìm một lối thoát thương lượng, qua đó giới hạn mức độ can dự trực tiếp của Mỹ vào cuộc xung đột với Nga. Ngày 29-7, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công khai thúc giục Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky “nhanh chóng chấm dứt xung đột với Nga”, đồng thời khẳng định vẫn duy trì quan hệ tốt với cả ông Vladimir Putin và ông Zelensky. Thông điệp này cho thấy chính sách Trump Ukraine đang được tái định nghĩa: Mỹ không muốn tiếp tục bị gắn chặt với mục tiêu quân sự tối đa của Kyiv, mà tìm cách đưa trách nhiệm quyết định tương lai chiến tranh trở lại bàn của Ukraine và Nga.
Tín hiệu căng thẳng ngoại giao: Ukraine bãi nhiệm đại sứ tại Mỹ
Nếu phát biểu của Trump là cú hích công khai, thì việc Ukraine bãi nhiệm đại sứ tại Mỹ Olha Stefanishyna là dấu hiệu âm ỉ của cơn địa chấn trong quan hệ Mỹ Ukraine. Ngày 3-8, Tổng thống Zelensky ký sắc lệnh bãi nhiệm bà Stefanishyna, người mới giữ chức chưa đầy một năm. Quyết định diễn ra giữa một đợt xáo trộn nhân sự cấp cao ở Kyiv, bao gồm thay thủ tướng và bộ trưởng quốc phòng, và được dự báo sẽ còn kéo theo một cuộc cải tổ rộng hơn trong đội ngũ ngoại giao. Về mặt chính thức, nữ đại sứ nói mình chủ động rời chức vì lý do cá nhân và khẳng định đã “thúc đẩy nguồn cung vũ khí Mỹ và giữ được sự ủng hộ đúng lúc bầu không khí chính trị ở Washington thay đổi theo hướng bất lợi”. Nhưng nhìn rộng hơn, đây là bước đi thể hiện Kyiv đang cố tái sắp xếp lại bộ máy để thích nghi với một Washington ít sẵn sàng đứng sau họ hơn trước.
Nga tiến lên trên thực địa khi Washington nói về đàm phán
Trong khi Mỹ thúc đẩy thông điệp “kết thúc xung đột”, Nga tranh thủ củng cố vị thế trên chiến trường. Cùng ngày 29-7, Bộ Quốc phòng Nga thông báo quân đội nước này đã giành quyền kiểm soát hai khu định cư gồm làng Novaya Sich ở Sumy và làng Svetloye ở Donetsk. Giới quan sát nhận định việc kiểm soát Svetloye giúp Nga có bàn đạp hướng tới mục tiêu tiếp theo là khu dân cư Vodyanskoye lân cận. Nói cách khác, trong khi Ukraine bị thúc giục suy nghĩ về đàm phán thì Moscow kiên trì tạo “sự đã rồi” trên thực địa để bước vào bất kỳ cuộc thương lượng nào với lợi thế lớn hơn. Đây là nghịch lý của mọi lời kêu gọi xung đột Ukraine kết thúc ở thời điểm hiện tại: mỗi ngày trì hoãn, cái giá chiến lược Kyiv phải trả có thể tăng lên, trong khi đòn bẩy của Mỹ giảm đi.
Giới hạn quyền lực của Mỹ và bài toán hậu quả lâu dài
Sự xoay trục của Nhà Trắng với Ukraine không diễn ra trong chân không. Cùng lúc gây sức ép để Kyiv tìm lối ra với Nga, Washington vẫn tăng cường đối đầu với các đối thủ khác. Ngày 29-7, Bộ Tài chính Mỹ công bố lệnh trừng phạt mới nhắm vào 8 tàu chở dầu và 10 thực thể liên quan Iran, đồng thời quân đội Mỹ nối lại các cuộc không kích vào nhiều mục tiêu tại Iran để đáp trả những vụ phóng tên lửa trước đó. Điều này cho thấy ưu tiên chiến lược của Washington là phân tán sức mạnh sang nhiều mặt trận, thay vì “dồn tất tay” cho Ukraine. Về phần mình, Kyiv đang chịu áp lực nội bộ lớn, thể hiện qua các cuộc cải tổ nhân sự sâu rộng ở cấp thủ tướng, bộ trưởng quốc phòng và sắp tới là ngành ngoại giao. Trong bối cảnh đó, việc Mỹ muốn “kết thúc xung đột” thông qua Ukraine đàm phán Mỹ – Nga không chỉ là lựa chọn chiến lược, mà còn là thừa nhận giới hạn quyền lực của Washington trong một cuộc chiến mà họ không kiểm soát được đến cùng.
Kết luận: Đàm phán không phải là thất bại, nhưng là phép thử uy tín
Điểm mấu chốt của chính sách Trump Ukraine hiện nay là chuyển gánh nặng lựa chọn từ Washington về Kyiv: tiếp tục đánh trong thế bất lợi, hay chấp nhận một thỏa thuận khi Nga đang tiến từng bước trên chiến trường. Với Ukraine, mọi động thái thay máu nhân sự và bãi nhiệm đại sứ tại Mỹ đều cho thấy họ ý thức được rằng quan hệ Mỹ Ukraine đang bước vào giai đoạn khó khăn hơn, đòi hỏi một chiến lược đối ngoại linh hoạt và ít ảo tưởng hơn. Đàm phán không nhất thiết là thất bại, nếu nó giúp giữ lại tối đa chủ quyền và sinh mạng cho người Ukraine. Nhưng nó sẽ là phép thử khắc nghiệt cho uy tín của Mỹ: liệu Washington có còn được xem là đối tác an ninh đáng tin cậy khi sẵn sàng thay đổi ưu tiên, kể cả giữa một cuộc chiến chưa có hồi kết.
